KINKI RARUFU

Shibumi

2012-02-12T14:04:00.005Z

Door een onhebbelijkheid van Blogger zou mijn vorige blogje de indruk kunnen wekken dat ik reeds enige dagen van tevoren van het overlijden van de dichter en schrijver Adriaan Bontebal op de hoogte was. Niets is minder waar. Blogger heeft echter de vervelende eigenschap niet de datum van publiceren, maar de datum waarop het schrijven van een stukje aanvang nam, te vermelden. Aangezien ik mijn laatste stukje voor het overlijden van Adriaan begon, vervolgens een paar dagen in Tokio aan het werk was, en het pas in het weekend afmaakte, staat er nu een wat malle datum boven.

Terzake. Er wordt her en der op het Internet geweldig veel aardigs over Adriaan geschreven, overigens volkomen terecht, en daar heb ik niet gek veel aan toe te voegen. We hebben elkaar nooit ontmoet, omdat ik nu eenmaal zelden in Den Haag ben en Adriaan ook niet bepaald de deur plat liep in Japan. Wel nam hij bij belangrijke wielerkoersen steevast de moeite om de prestaties van Japanse renners samen te vatten in zijn (bijna) dagelijkse stukken. Een andere opvallende Japanse invloed was het woord dat hij in het motto van zijn website had staan: shibumi.

Dat woord had hij ontleend aan de gelijknamige roman van zijn collega Trevanian, maar het is lastig te vertalen Japanse aanduiding voor een esthetische opvatting. In januari vorig jaar bespraken we het al even op Adriaans weblog.

Hoewel het moeilijk is om shibumi (of shibui, of shibuma) te vertalen, is het goed mogelijk er voorbeelden van te geven. Shibumi vereist een ongekunstelde, natuurlijke en simpele schoonheid, zonder bombast, aanstellerij of nodeloze pretenties. Ik vond, en vind, de gedichten en korte verhalen van Bontebal erg goede voorbeelden van Shibumi, hoewel dat geloof ik niet de reden is dat het woord zo prominent op zijn weblog stond. Daarom hier nog maar even het Betreffende Karakter:

Ik ben ter zake niet deskundig, maar ik meen dat je er, met veel goede wil, de kop van Adriaan in kunt herkennen. Van opzij gezien dan, of, zoals hij zelf vorige week schreef, "en face maar dan een kwartslag gedraaid".

Schande!

2012-02-07T07:46:00.003Z

Verbolgen, anders kan ik de reactie van mijn literaire internetgeweten Marjon niet noemen. Op 8 januari schreef ze me, als reactie op mijn laatste bijdrage, dat ik al sinds 30 augustus niets meer had geschreven. Ook de Zaandamse geleerde Dr. P. liet me, per email, weten dat ik nu toch echt weer eens iets op mijn weblog moet schrijven. Het is een schande! Hoe haal ik het in mijn schitterende hoofd om mijn lezers zo lang in de steek te laten?

Op 21 januari 2010 promoveerde mijn vriend Dick van Galen Last, cum laude, op het proefschrift De Zwarte Schande. Dat proefschrift was toen nog een dikke stapel A4tjes, met daarop een aangrijpend relaas over de inzet van Afrikaanse soldaten in het Franse leger in de Eerste Wereldoorlog en over de racistische hetze die daar op volgde. Die hetze was vooral het werk van Duitsers en Amerikanen, maar ook Frankrijk was de aanvankelijke erkentelijkheid jegens de 'zwarte zonen van het Empire' snel vergeten. Koloniale exploitatie ging voor. Toen een groep beambten, belast met het zoeken van een onbekende soldaat, aanvankelijk een zwarte man uit het massagraf haalden, stopten ze hem dan ook gauw terug. Onder de Arc de Triomphe in Parijs ligt een blanke.

Lang heeft Dick niet van zijn titel kunnen genieten. In de vroege ochtend van 2 februari overleed hij, niet geheel onverwacht, aan een hartaanval. Hij was toen 57 jaar oud. Dat is tragisch, en bijzonder, maar wat heeft het met mijn weblog te maken? Welnu. Vorig jaar vroeg het NIOD, dat sindsdien om voor mij onnavolgbare redenen zijn naam weer eens heeft veranderd, nu in NIOD, Instituut voor Oorlogs- Holocaust- en Genocidestudies, mij om de Zwarte Schande tot een publiceerbaar boek te bewerken. Daar was ik de afgelopen maanden mee bezig, en zodoende schreef ik hier niet. Een schande? Ja, maar je moet wat voor de Schande overhebben.

Eigenlijk was ik van plan om hier iets te schrijven over het treinverkeer in Nederland en Japan, omdat het eerste ook een schande is, hoewel iets minder erg dan een Wereldoorlog, en het tweede fantastisch geregeld. Deze week nog schoot ik met 300 kilometer per uur probleemloos door een besneeuwd Japan van Osaka naar Tokio, en terug, zonder ook maar een minuut vertraging. Het is een beetje een inkopper, om vanuit Japan over de Nederlandse Spoorwegen te schrijven, maar dat zou mij niet hebben weerhouden. Gemak dient de mens.

Wat mij wel weerhoudt is dat opnieuw een vriend de zestig niet heeft gehaald. Adriaan Bontebal, die ik nooit ontmoet heb, maar met wie ik wel met enige regelmaat correspondeerde, is in de nacht van vrijdag op zaterdag overleden. Hij was 59.

Noda

2011-08-30T05:42:00.000Z

Weer een premier. Het zal wel.

China

2011-08-11T19:47:00.010Z

In de jaren '80 van de vorige eeuw leek Japan even de nieuwe wereldmacht te worden. Het land was moderner, welvarender en technologisch geavanceerder dan men in Europa en Noord-Amerika was en in het infantiele wereldbeeld van die tijd meende men dat dat op korte termijn tot volstrekte hegemonie zou moeten leiden. Sciencefiction films en -boeken, zoals Blade Runner en Neuromancer schilderden een dystopische, Japanistisch-moderne toekomst. De status van Opkomende Wereldmacht is Japan inmiddels kwijt, maar de kinderlijke angst voor het Gele Gevaar is niet afgenomen. Hij heeft zich alleen verplaatst. Naar China.

Dat is natuurlijk ook niet geheel ten onrechte. Hoewel de modale Chinees nog altijd veel minder te besteden heeft dan de modale Japanner, Europeaan of Amerikaan, is het tempo van de economische ontwikkeling er fenomenaal en bovendien zijn er nogal veel Chinezen. Wie een dagje rondwandelt in Shanghai of Beijing waant zich soms decennia de toekomst in gesleurd. Er zijn echter ook gebieden in China die stukken minder ontwikkeld zijn en in sommige van die gebieden zijn buitenlanders niet welkom. Behalve als ze, zoals ik vorige week, daartoe uitgenodigd worden door een regionale universiteit.

In het diepe Zuidwesten van China, niet eens zo gek ver van het hoogontwikkelde Hongkong en Guanzhou, wonen etnische minderheden die ik hier, omdat ik dat beloofd heb, niet bij naam zal noemen. Veel van de wegen die naar hun dorpen leiden zijn onverhard en als ze wel geasfalteerd zijn wordt het verkeer voortdurend onderbroken door lawines die van de nogal ondeskundig afgegraven bergen storten. In de dorpen zelf is van de nakende wereldoverheersing van China weinig te merken. Kleinschalige landbouw overheerst, met hier en daar een groot veld tabak of suikerriet, personenauto's zijn er nauwelijks en een groot deel van het zware werk en transport geschiedt er per waterbuffel.

De meeste inwoners van deze dorpen hadden, door de restricties van de Chinese overheid, nog nooit iemand met een andere huidskleur gezien, laat staan iemand met zulke mooie staalblauwe kijkertjes als ik. Terwijl mijn Japanse collega's min of meer ongehinderd rond konden kijken, werd ik al snel omringd door nieuwsgierige dorpsjeugd.

Ondertussen was ik vooral enorm geboeid door gastheren en -vrouwen. De laatsten zwarten nog altijd hun tanden, een naar verluidt eeuwenoude traditie, hoewel me niet duidelijk is geworden wat daar eigenlijk het voordeel van is. Even weinig begreep ik van de tribale tatoeages, die hier overigens nog gewoon als tribale tatoeages dienst doen, en niet zoals in Nederland om mensen die daar van nature geen aanleg voor hebben toch een zweem van persoonlijkheid te verschaffen. Toen de gefrituurde wespen op tafel kwamen, een regionale specialiteit en overigens best lekker, kreeg ik haast het idee bij een vreemde cultuur beland te zijn.

Dat gevoel duurde niet lang. Al bij de lunch kwam de eerste fles Chinese jenever op tafel, die via papieren koffiebekertjes, ad fundum, in de aanwezigen gegoten moest worden. Dat viel nog niet mee, want er waren meerdere kratten sterke drank aanwezig en elke zichzelf respecterende jongeman wilde het glas, of tenminste het bekertje, geheven hebben met die lange blanke en z'n Japanse vrienden. Er waren echter veel te veel jonge mannen, zodat ik al spoedig opschrok van het hevige braken, naast mij, van medereiziger M. en tot mijn schrik zag dat collega K. roerloos met zijn hoofd op de tafel lag. Toen bij het opstaan, tot overmaat van ramp, de hele kamer begon te draaien, moest ik erkennen dat ook ik enigzins tipsy was.

Terwijl mijn collega's ergens in een bed gelegd werden besloot ik dat ik me beter enige tijd uit het feestgedruis kon verwijderen. Met een nieuwgemaakte vriend strompelde ik het dorp in voor een rondleiding in het Chinees. Nu begrijp ik maar weinig van Chinees, maar het weer was goed en een koe is een koe, dus dat maakte niet gek veel uit. Kort voor het pad doodliep in een bananplantage sloegen we linksaf, een huis in. Uit een belendende ruimte hoorde ik een vrouwenstem iets zeggen dat ik niet verstond, maar dat waarschijnlijk neerkwam op iets als "Evert, sta daar niet als een zoutzak te staan mat je zatte kop, maar bied die gozer een kop thee en een banaan aan", want zulks geschiedde prompt.

Eenmaaal op de bank met thee en banaan nam ik de woonkamer in mij op. Ontzettend veel bananen hadden ze er, wat voor een bananenboer waarschijnlijk niet heel uitzonderlijk is. In de hoek stond een televisie die Japanse tekenfilms vertoonde aan een goedmoedige peuter. Aan de muur hing onderstaande poster, met noeste partijsecretarissen en pronte raketten, trots te zijn op het Gele, danwel Rode Gevaar. De vrouw des huizes kon ik ook nog net zien. Zij zat, handmatig, te weven.

Middenvoetsbeentje

2011-07-13T10:33:00.002Z

Je hebt van die mensen die je eigenlijk alleen kent van bruiloften en uitvaarten. Neem K., bijvoorbeeld, die ergens in het holst van de Twintigste Eeuw gehuwd is met een meisje wier grote broer veel later het kind zou verwekken waarmee ik, in de daaropvolgende eeuw, zou trouwen. Veel aangetrouwder familie dan K. en ik van elkaar zijn kun je haast niet worden. Aangetrouwd wordt nooit geen eigen, natuurlijk, maar K. en ik konden het meteen al goed vinden. Altijd bereid wat van zijn hampelige Engels te ruilen voor mijn hampelige Japans, nooit te beroerd om een bizar maar schijnbaar belangrijk ritueel te bagatelliseren en altijd klaar om wat te gaan drinken. Een week na iedere bijeenkomst valt steevast een envelop in de bus, met een collage van de foto's die heeft genomen.

Zo waren we afgelopen winter nog in Kanazawa, voor een herinneringsbijeenkomst, of hoe het ook heet, van een of andere al lang dode aangetrouwde verwant. Dat klinkt saai, en dat is het ook. K., ik, en nog een heel stel anderen zaten anderhalf uur in een koude tempel te luisteren naar het geneuzel van een Boeddhistische beroepsmurmureerder, af en toe afgewisseld met een pingetje of pongetje uit het arsenaal slaginstrumenten dat in geen enkele Boeddhistische plechtigheid mag ontbreken. Niet dat ik iets tegen het Boeddhisme heb, overigens, in tegendeel zelfs, maar ik heb er wel graag wat te drinken bij. K. begreep dat meteen. Ik was amper opgestaan van mijn tempelkrukje, of hij had al twee pils geritseld. Om half twaalf 's ochtends.

Maar vandaag zou het menens worden. Niks vrolijke bruiloft of saaie herdenking, maar een serieuze crematie. Zoals meer voorkomt was een en ander het gevolg van een sterfgeval in de familie. Nu is een Japanse crematie, althans in vergelijking met een Nederlandse, bepaald hardcore. Niks geen gezeur met kisten achterlaten in een zaaltje of achter gordijntjes laten verdwijnen, nee, de nabestaanden zijn aanwezig als de kist de oven ingaat, en ook als hij er uren later weer uitkomt. Vervolgens pakken zij met eetstokjes de botjes uit de as, en deponeren die in een urn, die na afloop wordt meegegeven in een doos. Dat leek me niet prettig.

Op zich viel het me overigens mee. Ik dacht dat ik, bij dit macabere spelletje Dokter Bibber, op ware grootte en met het geroosterd skelet van een bekende, weinig meer zou kunnen dan krijsen of kotsen, maar zo erg was het gelukkig ook weer niet. Toch voelde ik me verre van prettig voor de grote stalen bak, waarin de medewerkers van het crematorium, als service, de botten weer even in mensvorm hadden neergelegd. Hoopvol keek ik rond, waar K. was, die op z'n minst een bemoedigende glimlach had kunnen leveren. Maar dat kon natuurlijk helemaal niet meer. Ik pakte een van zijn middenvoetsbeentjes voorzichtig tussen mijn stokjes, en deponeerde het in de urn.

Kapper

2011-06-25T10:54:00.004Z

Mensen zijn voor de gekste dingen bang. Voor spinnen, bijvoorbeeld, die nagenoeg onschuldig zijn, voor agora's, terwijl ze duizenden kilometers van Athene wonen, voor buitenlanders, hoewel ze dat in het grootste deel van de wereld zelf toch ook zijn, of voor tandartsen, die weliswaar meestal erg hebberig, maar verder toch grotendeels onschadelijk, sterker nog, net als spinnen heel nuttig kunnen zijn. Er bestaan zelfs mensen die bang zijn voor de dood, wat natuurlijk een absurde angst is als je bedenkt dat het alternatief, nooit dood, alleen al door zijn uitzichtloosheid een stuk erger zou zijn.

Tegenover deze onzinnige angsten staan talloze zeer begrijpelijke. Veel mensen zijn bang voor oorlog, en ik kan, na vele jaren onderzoek, melden dat dat volkomen terecht is. Bang voor eenzaamheid? Terecht. Bang voor kanker? Terecht. Bang voor honden? Terecht. Bang voor mensen? Collega Céline (nee, niet die, deze!) zei het het beste: 'voor mensen kun je nooit bang genoeg zijn'. Vreemd genoeg is de redelijkste angst voor de moderne mens in vreedzame, ontwikkelde landen dun gezaaid: angst voor de kapper.

Ik ben bang voor de kapper. Misschien is dat, op de keper beschouwd, ook weer niet geheel terecht, maar toch. Die scharen zijn vlijmscherp en die mensen vertrouw ik maar matig. Voor je het weet knippen ze je oren of je neus af. Ja, je ziet zelden of nooit mensen lopen die een arm, oor of hand afgekapperd hebben gekregen, dat weet ik ook wel, maar het zou natuurlijk maar zo kunnen dat ze je in dergelijke gevallen meteen helemaal in stukken snijden en je in onderdelen in het bos laten dumpen door de boskappers. Ze praten ook raar, trouwens, en eng, met hun "laagjes" en hun "kleurspoeling". Steevast vragen ze verwarrende, onzinnige dingen zoals "Opknippen?". Waarom denken ze dat ik gekomen ben? Opknippen? Afknippen verdomme!

Dan ga ik zeker maar zelden? In tegendeel! Ik loop de deur plat bij de kapper. Ik heb namelijk zeer snel groeiend haar, en woon in een bloedheet land, waar al dat haar zeer onaangenaam is, maar kaalheid of drastische tondering dan weer tot verbranding leidt. Bovendien probeer ik op m'n gewicht te letten. Het is al vervelend genoeg dat ik zonder bril het schermpje van de weegschaal niet kan lezen, zodat ik altijd, afgerond, een pond van het resultaat af moet trekken, maar dat malle zware haar moet ik kwijt. Mijn echtgenote maakt dan ook geregeld een afspraak bij een dure kapsalon in het deftige Ashiya. Voor mij.

Nu is het ook een minder enge ervaring dan in dat akelige Nederland. Dat komt onder meer door arbeidsdeling. Waar je in Nederland meestal aan een enkeling overgeleverd bent, die natuurlijk maar zo een levensgevaarlijke seriemoordenaar zou kunnen blijken, word je in Japan in een stoel geparkeerd waarna een hele serie jongelui langskomt die allemaal, snel, iets met je hoofd doen. Slechts een van hen is de hoofdkapper, om maar eens een meervoudig woordspelig uit de hoek te komen, de rest is op de een of andere manier leerling. Die leerlingen, meestal elf-achtige meisjes van een jaar of zeventien en dito slungelige jongens, behandelen je hoofd met allerlei rare wassingen, voorknippingen, wrijving en ander vreemds, in een hoog tempo maar met een lichte toets. Ik word daar slaperig van. Zo slaperig zelfs dat ik op het gevreesde moment half of geheel slaap. Omdat de hoodkapper zijn werk in ongeveer negentig seconden afrondt, merk ik van de eigenlijke kapping dus maar weinig.

Tegen de tijd dat ik wakker word is meestal de afronding al in volle gang. Weer iets met wassingen en borstels, ik weet er eigenlijk het fijne niet van. Mijn ogen zitten, ik schreef het al eerder, aan de voorkant van mijn hoofd, dus wat er op de achterkant van mijn hoofd gebeurt ontgaat me meestal. Bovendien moet je je bril afzetten, bij de kapper, dus in die kilometers verderop geplaatste spiegel zie ik sowieso niks. Hoe het ook zij, er gebeurt van alles, en aan het eind van het ritueel heb ik keurig gekapt haar, zonder dat er ook maar een enkel haartje in je nek is gevallen om daar te blijven kriebelen (!). Shoonen!, lacht een daarotoe aangesteld, beeldschoon kapmeisje om mijn nieuwe uiterlijk. Echt nog een jongetje, betekent dat, vrij vertaald. Natuurlijk weet ik net zo goed als zij dat ik een aftandse, vroeg oude, onwelriekende dertiger ben, lichamelijk gesloopt en geestelijk verbitterd, maar ik laat het me evengoed graag aanleunen.

En dan komt het. Of ik een hoofdmassage wil. Aanvankelijk dacht ik dat ik dat niet wilde, maar het was gratis, en wie zowel Groninger, Kansaijapanner, als Nederlander is zegt geen nee tegen gratis. De massage schijnt gebaseerd te zijn op acupunturele inzichten, maar ik geloof net zo min in de werkzaamheid van acupunctuur als in die van aardstralen, kabouters en Jan Hein Donner, dus dat neem ik maar voor kennisgeving aan. Feit is dat er met enorme kracht op je schedel gedrukt wordt. De eerste keer dacht ik dan ook dat ik me had laten vangen, zo vlak voor de ontsnapping, dat mijn kop gekraakt zou worden tussen de knuistjes van een kapmensje. Dat bleek niet zo te zijn. Sterker nog, als je eenmaal van de eerste schrik bekomen bent kom je er achter dat het eigenlijk niet eens pijn doet. En dat je naderhand opgewekt en uitgerust naar buiten stapt. Lichter, gevoel ik me, en dat ben ik dan ook, vierduizend yen lichter zelfs, maar dat kan me dan niet schelen. Ik heb het er levend afgebracht.

Echt waar

2011-06-14T02:30:00.008Z

En nu wilt u van mij weten of ik wel echt een middelbare man in Japan ben, en niet bijvoorbeeld een pubermeisje in Luanda, een hoogbejaarde Griek, of een antroposofische tandarts in Garrelsweer. U vertrouwt het niet meer, dat geblog, nu de veelgelezen Syrische lesbienne Amina een baardige student uit Schotland is gebleken, en een van haar blogvriendinnen een eveneens mannelijke, 58-jarige ex-bouwvakker uit Ohio. Komt Kinki Rarufu nu ook uit de kast?

Nee. Ik heet écht Ralf Futselaar, zoiets verzin je niet, en ik woon écht in Japan. Dat betekent dan weer niet dat alles wat opschrijf waar gebeurd is, of precies zo gebeurd is als ik hier opschrijf. Zoals Gerard Reve al terecht opmerkte gelooft niemand je, als je de waarheid onverdund opdist. Stel dat ik u zou vertellen wat mij werkelijk overkwam in het verre Japan, zou u mij dan geloven? Ja, u knikt enthousiast, maar ik moet het nog zien. Experimentje? Experimentje.

Heden hangt in het trappenhuis dat naar mijn kantoortje voert een A4tje met een overzicht van het weekmenu van het universiteitsrestaurant "Big Papa". Tot zover niets aan de hand, want dat menu hangt overal. Het is ook geen slecht restaurant, de Papa, niet duur ook, en bovendien aardig innovatief. Zo innovatief zelfs, dat men er momenteel Europese Week viert met een keur aan Europese spijzen. Koud kunstje, zou u denken, dagje paella, dagje spaghetti, dagje moussaka, dagje boeuf bourguignon en op vrijdag bratwurst met reibekuchen en bier. Klaar ben je. Ik zou het gerust op mijn weblog zetten, zoiets, en het gaan opeten ook. Dat wilt u zo van me aannemen.

Maar zo zit de werkelijkheid nu eenmaal niet in mekaar. Nee, Big Papa werpt zich, gedreven door een even ziekelijke als ondoordachte drang tot originaliteit, op de Europese week aan de hand van de Finse, Britse, Zweedse en Nederlandse keuken. Gisteren hadden ze hutspot, donderdag stamppot boerenkool. En dat terwijl het hier al zomer is, vandaag zonnig en ruim 26 graden, echt zo'n dag waarop u in Nederland maar even patat gaat halen omdat u geen zin hebt om te koken. Het duurt sowieso nog wel tot oktober voor u de aardappelstamper en pothutser weer uit het vet haalt, of niet soms? En dan zouden die Japanners een lekker hun tanden in de rookworst zetten? Echt niet!

Toch is het zo. Voor de aardigheid heb ik er een foto van gemaakt (even klikken voor een vergroting):

En ja, echt, rookworst met een loodje bij de boerenkool:

Ziet u wel? U gelooft er niets van. Zo gaat dat met waarheid.

Van de broekspijp en de bus: het NHM

2011-06-10T00:31:00.007Z

Hebt u het gehoord? Het Nationaal Historisch Museum gaat niet door! Nu was ik, eerlijk gezegd, nooit een echte voorstander van dat museum. Niet om de gebruikelijke redenen, overigens. Ik vind Arnhem een voor de hand liggende historische hoofdstad van Nederland, omdat het ook al voordat de VOC-mentaliteit uitbrak een politiek en economisch belangrijke stad was. Hoofdstad van het hertogdom Gelre, immers, wat toch een laatmiddeleeuwse grootmacht genoemd mag worden. De historische integratie met de rest van het land is ook voorbeeldig, want Gelderse veldheer Maarten van Rossum (nee niet die, deze!) heeft Delfzijl ooit nog geplunderd. Kom daar eens om in de Randstad. Ze weten niet eens waar het ligt, meneer! Dat Arnhem in het meer recente verleden ook een vrij cruciale rol in de Nederlandse en Europese geschiedenis heeft gespeeld, hoef ik hier neem ik aan niet toe te lichten.

Het gebrek aan parkeerruimte, waar zoveel over te doen was, leek me een bagatel. Of dacht u dat ze bij de slag bij Heiligerlee een parkeergarage hadden gehad, Jan van Schaffelaar met een tweedehands Opel Astra naar Barneveld gekomen was en Piet Hein en zijn mannen per touringcar naar de Baai van Matanzas waren afgereisd? Door de bank genomen kun je van geschiedenis niets leren, maar dat je zonder parkeerplaatsen ook een eind kunt komen lijkt me toch wel evident.

Nee, mijn bezwaren tegen dit museum hadden niets met dit soort praktische zaken van doen, en ook die twee mallige, culturatieve directeuren leken me geen echt probleem. Ik vond het van het begin af aan niks, vanaf Jan en Maxime dus. Het idee dat Nederland een koste wat kost een gezamenlijke geschiedenis moet hebben, en dat de jeugd die in Arnhem opgedrongen moet krijgen, al dan niet na een lange busreis, ter bevordering van het historisch besef, is onzinnig en kwalijk. En om daar een museum voor te gebruiken is zelfs ronduit bizar. Dat laatste bezwaar lijkt nog niet erg aan de orde te zijn geweest in in Nederland, hoewel het toch volstrekt evident is: een museum is nauwelijks geschikt om een historisch verhaal te vertellen.

Vroeger is namelijk weg. Daar is niets meer aan te doen. Geschiedenis blijft over. Die geschiedenis is een verhaal, of een verzameling verhalen, die je kunt vertellen, verfilmen, in mimespel kunt uitdrukken, van daken schreeuwen, verstrippen, in een opera vervatten of, als het echt niet anders kan, in een museum verbeelden. Die laatste optie is verreweg de slechtste: een museum is een uitermate omslachtig en inefficiënt middel om een verhaal te vertellen, omdat een museum erg slecht is in volgorde, en volgorde is nogal wezenlijk voor een verhaal. Het wordt wel geprobeerd, hier en daar, door bezoekers niet vrij door de zalen te laten zwerven, maar dictatoriaal langs een bepaalde route te leiden, door eindeloze uitleg bij objecten te geven en door schermen op te hangen met opdringerige informatie en interpretatie. Zulke musea bezoeken is een soort strafwerk. Geschiedenis vertellen in een museum is net zoiets als mensen de weg wijzen in sonnetten. Het kan, maar handig is anders. Je bent in het eerste geval beter af met een boek of een radioprogramma en in het tweede met een heldere plattegrond.

Daarmee wil ik niet zeggen dat je geen oude troep in een museum kunt of moet laten zien. Als je een strijkijzermuseum begint, stel je daar oude strijkijzers ten toon, makkelijk zat. In een museum voor figuratieve kunst hangt immers ook figuratieve kunst, in een museum voor oude schepen zijn oude schepen te bewonderen en in het Catharijneconvent hangen de venten van Catharijne Con, de legendarische nymfomane en seriemoordenares die Utrecht in de 15e eeuw teisterde. Het zou dus ook geen enkel probleem zijn om een museum van de historische broekspijp op te richten, en daar oude broekspijpen aan het, ongetwijfeld bij duizenden toegestroomde, publiek te tonen. Maar u toont oude broekspijpen. Niet het verleden. Daar is niets aan te doen.

Wat nu als je een Nationaal Historisch Museum voor Nederland wil beginnen? Het verleden is foetsie, dus je zult je moeten behelpen met overgebleven objecten. Waarom zou je dat eigenlijk doen? Het voornaamste overblijfsel van de Nederlandse geschiedenis is Nederland zelf. Het wordt dagelijks aan de inwoners tentoongesteld, soms tegen wil en dank, zonder dat die een kaartje hoeven te kopen, en die er, heel modern interactief, elke dag weer iets aan veranderen of aan toevoegen. In vrijwel elke woning bevindt zich bovendien een scherm waarop verschillende aspecten van de Nederlandse cultuur 24 uur per dag via talloze kanalen in beeld worden gebracht. Met hun mobiele telefoon kunnen bezoekers interactief (alweer! wat een modern museum toch!) bijdragen aan schitterende exposities zoals "Idols" en "Big Brother".

Omdanks deze bezwaren zijn er massa's historische musea op de wereld. De meeste van die musea vertellen niet zozeer een geschiedenis, maar laten aan mensen die die geschiedenis al lang kennen objecten zien die ze met dat bekende verleden kunnen verbinden. Dat kunt u ook bereiken. Geboeid zullen mensen in uw nog te stichten museum rond de broekspijpen van Willem van Oranje, Michiel de Ruijter, Anton Mussert of Jaap de Hoop Scheffer drommen, maar alleen omdat ze weten wie Willem, Michiel, Anton en Jaap bij leven en welzijn waren.

Zij beleven dan, als het goed is, wat mijn collega Huizinga de 'historische sensatie' noemde. Daar bedoelde hij mee dat iemand die al van een historisch verhaal op de hoogte is zich door de confrontatie met, bijvoorbeeld, een object, nader tot dat bekende verleden voelt. Musea zijn enorm geschikt voor historische sensaties, maar niet eens strikt noodzakelijk. Veel mensen hebben een historische ervaring op Omaha Beach of bij de overgebleven stukjes van de Berlijnse muur, maar evengoed bij het zien van een koektrommel van een reeds lang verscheiden grootmoeder. Zelf heb ik vooral een historische sensatie als ik langs het Damsterdiep wandel, omdat ik weet dat collega Huizinga daar ook wandelde terwijl hij nadacht over de historische sensatie. Dat is misschien meer iets voor gevorderden.

Historische musea, willen ze een beetje te pruimen zijn, zijn dus afhankelijk van kennis vooraf, omdat wat ze laten zien daar zijn betekenis aan moet ontlenen. Je ziet nationale historische musea dan ook vooral in landen waar de overheid er zorg voor draagt dat iedereen hetzelfde weet en (vooral) vindt over het nationale verleden. In Vietnam, bijvoorbeeld, heeft elke gemeente een nationaal historisch museum. Ik heb er een stel bezocht en die musea zien er allemaal hetzelfde uit. Petten, uniformpjes, wat vlaggen, wat roestig wapentuig, een portret van Ho Chi Minh en klaar is Kees. Oh, en geen bezoekers, dat hebben ze ook allemaal, afgezien van de groepen pioniertjes die er verplicht heen moeten. Te voet, overigens, want een parkeergarage voor de schoolbus is er meestal niet. En trouwens ook geen schoolbus, want een rijk land is het niet, Vietnam, maar ze hebben er mooi wel een historisch besef van heb ik jou daar!

Democratische landen doen het doorgaans niet best met nationale historische musea. Frankrijk heeft er een, bij wijze van uitzondering, maar die is volgens Sarkozy niet 'digne de ce nom', en inderdaad meer een tentoonstellingsruimte van het Nationaal Archief. Duitsland heeft er ook een, maar daar hebben ze wel eerst een aantal dingen geflikt waarover na 1945 bar weinig onenigheid kon bestaan -en over andere zaken heeft men het er dan ook nauwelijks. Japan, een land dat zich in dezelfde periode nogal roerde, heeft er geen. Dat wil zeggen, verspreid over het land zijn wel veel historische musea, maar die zijn nooit echt nationaal. De meeste zijn uitgesproken linkse kerken, en andere, zoals deze, ronduit neofascistisch.

Dat het in normale landen zo moeilijk is een nationaal museum te hebben, komt doordat er zelden een voldoende algemeen geaccepteerd geschiedverhaal voorhanden is. In het geval van Nederland en Japan bestaat bij voorbeeld grote interne onenigheid over het eigen imperialisme in Azië. Net zo min als premier Kan het museum bij Yasukuni zal laten sluiten, zal Rutte het in zijn hoofd halen de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog anders aan te duiden dan als 'Politionele Acties'. En Sarkozy mag dan een grote mond hebben, ook hij en zijn Gaullisten hebben genoeg geraamtes in de kast (en nog een paar in Algerije) waarover meer gesteggeld dan tentoongesteld zou worden. Nederland, Frankrijk en Japan hebben ontegenzeggelijk een nationaal verleden, maar veel minder een nationale geschiedenis, en dat zal hopelijk ook zo blijven. Deels omdat veel wezenlijke vraagstukken politiek onaanraakbaar blijven, deels omdat we het altijd wel ergens over oneens kunnen zijn, en deels omdat Nederland, Japan en Frankrijk geen politiestaten (meer) zijn waar het historisch besef met geweld wordt afgedwongen en gelijkgeschakeld.

Maar ben ik dan niet ongerust over het gebrek aan historisch besef en nationale identiteit van de Nederlandse jeugd? Niet bijzonder. Ik heb zelf van historisch besef mijn beroep gemaakt en mede daardoor heb ik al jaren geen identiteit meer. Dat blijkt geen gemis. Bovendien lijkt het gebrekkige historisch besef van oudere Nederlanders me veel kwalijker en schadelijker, al was het maar omdat hun onkunde, door het Dunning-Kruger effect, steevast omgekeerd evenredig met hun pretenties. Dat scholieren evengoed nooit zeuren dat oudere Nederlanders verplicht in bussen naar musea moeten worden gesleept toont aan hoe veel sympathieker zij toch zijn dan wij. Hoewel ze het natuurlijk ook te druk zouden kunnen hebben met ander zaken. De nationale toekomst, bijvoorbeeld.

Ryouma

2011-05-25T01:13:00.002Z

Nagasaki is een schoolreisjesstad. Alle Japanse tieners moeten tenminste een keer verplicht met de klas naar een atoombomherinneringscentrum en dan is de keuze beperkt tot twee stuks. Voor de meeste Japanse scholen ligt Hiroshima dichter bij, maar als je toch al met het vliegtuig gaat maakt dat niet echt uit. Hiroshima is ook veel groter dan Nagasaki en heeft een veel groter museum, maar dat is natuurlijk niet echt een aanbeveling. Je blijft bezig, met zo'n schoolreisje in Hiroshima, en die kinderen worden er niet leuker op als ze langer dan een half uur in een museum moeten vertoeven.

Nagasaki is lekker overzichtelijk, er is veel educatiefs te zien en te doen, en het is werkelijk schitterend gelegen, rond een diepblauwe baai, en omgord door kloeke bergen. Bovendien stoken ze er uitstekende rijstjenever, die scholieren niet lusten of mogen drinken, maar de beklagenswaardige mensen die hen op hun tocht moeten begeleiden natuurlijk wel. Als ik schoolhoofd was zou ik het wel weten, en de mensen die daadwerkelijk schoolhoofd zijn weten het ook. Nooit eerder was ik in een stad met zo veel pubers.

Wat doen die daar dan? In de eerste plaats gaan ze natuurlijk naar het vredespark, om het daar geplaatste, overigens zeer lelijke, vredesbeeld te bekijken. Als het meezit werpen ze ook nog een blik, of twee, op de eveneens afzichtelijke beelden die de stad Nagasaki van diverse buitenlanden en organisaties cadeau heeft gekregen. Daar zijn ze snel mee klaar. Daarna gaan ze bijvoorbeeld naar Dejima, de schitterend herbouwde Nederlandernederzetting, naar het Gloverpark, naar het kunstmuseum, en vooral naar de plaatselijke vestigingen van McDonalds en Moss-Burger.

Als ze in giebelende groepjes van hamburgertent naar bezienswaardigheid slenteren, komen de schoolreizigers onvermijdelijk de op strategische punten opgestelde souvenirhandelaars tegen. Net als alle Japanners op reis worden scholieren geacht Omiyage, of souvenirs, mee terug brengen voor hun familie. In het geval van Nagasaki valt de keuze meestal op smerige, mierzoete cake, een droevig gevolg van de eeuwenlange suikerimport door die vervloekte Nederlanders in Dejima.

Wat ik ook aantrof, en zelfs veelvuldig gekocht zag worden, waren posters en t-shirts met de beeltenis van Ryouma Sakamoto. Nu was Ryouma een politiek hervormer in het midden van de 19e eeuw, wat door de bank genomen niet erg bijdraagt aan grote naamsbekendheid of waardering onder scholieren. Ik kan me in ieder geval niet voorstellen dat Nederlandse tieners bij een bezoek aan Zwolle enthousiast samendrommen rond een ambulante handelaar in Thorbeckeposters en -t-shirts. Zouden Japanse scholieren zo veel meer historisch besef hebben? Nee, natuurlijk niet.

Sakamoto is niet zozeer de Japanse Thorbecke, als wel de liberale Che Guevara. Hij begon zijn loopbaan als veelbelovend rechts-extremistisch terrorist, maar liet zich in de vroege jaren '60 van de negentiende eeuw bij een missie om ene Katsu Rintaro te vermoorden op het nippertje door laatstgenoemde belullen, en besloot van de weeromstuit maar meteen democraat te worden. Dat was toen niet alleen een linkse, maar vooral ook een linke hobby, want Japan was een militaire dictatuur onder het juk van de shogun Tokugawa. Toch was de situatie niet uitzichtloos. Tokugawa had danig gezichtsverlies geleden door de afgedwongen landing een paar jaar eerder van ene Perry, een Amerikaanse kwezel op een stoomboot, en was in het Zuidwesten van Japan toch al nooit populair geweest. Daar kwam bij dat de jonge Ryouma tamelijk goed was in zwaardvechten en lang niet slecht in pistoolschieten, nuttige vaardigheden voor een aspirant revolutionair.

Sakamoto ontwikkelde zich, om een lang verhaal kort te maken, tot een van de leiders van de Japanse revolutie, die tot vandaag, ten onrechte, bekend staat als de Meiji-restauratie. Hij opereerde vanuit Nagasaki, maar moest, uit hoofde van zijn functie als rebellenleider en grondwetschrijver ook regelmatig naar het Oosten. Dat kwam hem duur te staan. In 1867 werd hij, toen hij in Kyoto bij een bevriende ketjaphandelaar verbleef, vermoord door een groepje van zijn vroegere collega's uit de rechtse terrorismebusiness. De revolutie was desalniettemin een succes; Tokugawa droop af, adellijke privileges werden ingedamd en later afgeschaft en de contrarevolutie die al spoedig volgde werd in samoeraibloed gesmoord.

Helaas was het revolutionaire, verlichte Japan geen lang leven beschoren. Niet alleen bleek de postrevolutionaire hervormingskeizer Meiji al snel een alcoholische sociopaat, maar ook wisten conservatief-nationalistische groeperingen via het leger de macht in de loop der tijd naar zich toe te trekken. Hun heerschappij zou duren tot 15 Augustus 1945. Negen dagen nadat Nagasaki door een atoombom verwoest was.

Vliegen

2011-05-23T05:20:00.003Z

Al voor het opstijgen staart hij me onafgebroken aan, vanaf de overkant van het gangpad. Af en toe kijk ik terug, maar dan draait hij abrupt zijn hoofd om, alsof ik hem een oneerbaar voorstel heb gedaan. Pas na een minuut of twintig begint hij brutaler te worden. Hij zwaait. Ik zwaai terug, zo ben ik dan ook wel weer. Hij schreeuwt. Ik overweeg wel, maar besluit toch maar niet terug te schreeuwen. Hij steekt zijn vinger krachtig in het vermoeid ogende, vlezige gezicht van de vrouw op wier schoot hij zit. "Dit is mama", meldt hij, eigenlijk ten overvloede. "Is dat zo?", Japans ik terug, "steek je vinger dan maar niet in haar oog". Hij lacht. Zij niet. Allang niet meer.

Na een uur glinstert het nachtelijk Osaka onder ons. Hij kijkt me nog eens goed aan, grijnst, en klautert dan zeer tegen haar zin tegen mama's lichaam omhoog, zich optrekkend aan haar borsten en haar, tot hij stevig met zijn beide voeten op haar dijen staat en de andere passagiers kan zien zitten. Terwijl hij zich stevig aan de moederscalp vastklampt, wijst hij met zijn vrije peuterhand in mijn richting en schreeuwt "GAI! JIN! GAI-JIN! GAIJIN! GAIJIIIIIN!" Tevreden gaat hij weer op schoot zitten. Dat is ook weer gelukt. Iedereen weet nu dat er al die tijd een buitenlander in het toestel zat, toch mooi dat hij het nog net op tijd doorhad. Hij zwaait voor de aardigheid nog eens. Mama kijkt moe, zegt niets en zwaait ook al niet. We dalen.

Ja, beminde lezers, ik was weer eens op reis, maar inmiddels ben ik weer veilig thuis in Kinki. Voor iemand met een uitgesproken hekel aan reizen, en aan reizen per vliegtuig in het bijzonder, doe ik het opvallend vaak. Nu ben ik weer naar het afgelegen eiland Kyushu afgereisd. Waarom schrijf je daar niets over op je weblog, Ralf? Nou, geen zin en geen tijd natuurlijk! maar ik zal de komende dagen, retrospectief dus, het een en ander over dit mysterieuze eiland uit de doeken doen. Beloofd.

Obsessies

2011-04-13T04:37:00.007Z

Er zitten nu al ruim een week lang, op ongeveer tweehonderd meter van mijn huis, duizenden mensen onafgebroken sake, bier en wijn te hijsen onder de kersenbomen op de oevers van de Shuku. De gemeente heeft containers neergezet voor de lege blikjes en flessen en als ik 's ochtends naar mijn kantoortje fiets liggen nog tientallen mensen op hun plastic picknickzeiltjes hun roes uit te slapen. Zou dat in Nederland ook kunnen? Ik denk het wel, maar het zou anders aflopen.

In Nederland zouden, denk ik, al vrij snel mensen ruzie met elkaar krijgen en zouden binnen afzienbare tijd vechtpartijen uitbreken. Een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking wordt nu eenmaal agressief van drank, zoals bij Koninginnedagen, bekerfinales en wat dies meer zij telkens weer blijkt, vooral in combinatie met mooi weer. U kent dat wel, van die mannen (het zijn doorgaans mannen) die na een paar pilsjes in de zon een rooie kop krijgen en op zoek gaan naar een aanleiding om iemand uit te schelden of in elkaar te timmeren. Het zijn er niet heel veel, maar wel genoeg om op iedere zomerse vrije dag een opleving in de openlijke geweldpleging te veroorzaken.

In Japan bestaan deze mannen niet. Openbare dronkenschap en zonnig weer voeren hier tot, onder meer, zeer lelijke samenzang, in de rivier springen, exhibitionisme, liefdesverklaringen, slapen in de buitenlucht, wildplassen en wankelende dansjes, maar niet tot agressie of vechtpartijen. Dat is opmerkelijk, temeer daar er aanleiding zat is, zoals de voornoemde lelijke samenzang, en geen enkel toezicht, omdat de zes politieagenten die Japan rijk is nu eenmaal het grootste deel van hun tijd in hun buurtkantoortjes zitten.

Hoe kan dit? Het is aantrekkelijk om te suggereren dat Japanners geen aanleg hebben voor geweld en zodoende niet op het idee komen om elkaar te lijf te gaan. Als historicus van de Twintigste Eeuw heb ik een aantal dingen tegen dit idee in te brengen, en ook een snelle blik op een vrolijke Japanse familiefilm [youtube, MSFW] leert al snel dat Japanners toch wel bekend zijn met het concept van bruut, excessief geweld. Waarom begrijpen ze dan niet dat je elkaar na een middagje zuipen in de zon in mekaar hoort te mokeren?

Volgens mij ligt het aan de uitlaatkleppen. Je hebt in Nederland natuurlijk ook allerlei bezigheden, zoals postzegels verzamelen, kooivechten en nordic walking, waarop je je opgekropte agressie een beetje kunt afreageren, maar in Nederland doe je al gauw gek genoeg, moet het een aardigheidje blijven en moet nooit iets te ver gaan. Ja, geen wonder ook dat mensen elkaar na een paar glaasjes rosé te lijf gaan! In Japan doen we dat anders. Japanners hebben veel goede eigenschappen, maar relativeringsvermogen is daar niet bij en zodoende hebben zij geen hobbies. Japanners hebben obsessies.

Vrijwel alle mensen die ik hier ken zijn "Otaku" van iets. Het woord Otaku had vroeger een iets andere betekenis en overigens ook een heel interessante geschiedenis, maar daar zal ik het nu even niet over hebben. Punt is dat als je een obsessie hebt, je die ook meteen goed hebt. Als je een aquarium opzet, word je meteen aquarium-otaku, als je je brommer opleukt word je meteen maar brommer-opleuk-otaku, als je je verkleedt word je meteen verkleed-otaku en als je een tatoeage laat zetten word je meteen tatoeage-otaku. Als Japanners dan eindelijk klaar zijn met zowel hun drukke baan als hun drukke obsessie, zijn ze veel te moe om elkaar te molesteren.

Er zijn ontelbare obsessies, van kevers kweken tot rockabilly dansen, maar slechts een beperkt aantal echte klassiekers. Een van de oudste en meest gevestigde obsessies is de treinobsessie, die nu al decennia lang een aanzienlijke deel van de bevolking in haar ijzeren greep heeft. Ook de trein-otaku verzamelen zich op de oevers van de Shuku. Maar niet om er iets te drinken of zich over te geven aan verbroederende samensang. Nee, ze staan, zoals door mij gefotografeerd, op de brug die de "2", de oude weg tussen Kobe en Osaka, over de Shuku draagt, met tientallen tegelijk klaar om de Treinfoto der Treinfoto's te maken, namelijk een foto van een Japan Rail-trein die tussen de bloesemende kersenbomen door over de spoorbrug rijdt. Kijk, hier staan ze:

En dan, eindelijk:

Zelf ben ik overigens een otaku-otaku, en zoals u inmiddels gemerkt hebt niet de minste.

Aan de drank

2011-04-08T00:04:00.006Z

Nog maar een paar weken geleden viel er nog sneeuw op de berg waarop ik werk en bevroren mijn vingers op mijn stuur in de afdaling naar mijn huisje aan het strand. Inmiddels is het 's middags boven de 20 graden, heb ik de korte broek uit de kast gehaald en ligt het grasveld in het midden van de campus vol dommelende studenten. Het is lente, en omdat in Japan de seizoenen niet geleidelijk in elkaar overvloeien, maar abrupt hun intrede doen, zullen we dat weten ook. Het is warm.

De plaatselijke VVV draagt er zorg voor dat de wisseling der seizoenen ook visueel naar de consument toe wordt gecommuniceerd. Heel Japan, maar vooral mijn charmante woonplaats Shukugawa, staat vol kersenbomen. Het grootste deel van het jaar zijn het wat duistere, pittoresk verwrongen bomen die amper aandacht trekken. In april barsten ze echter uit in explosieve bloei die twee weken lang een feeërieke, roze waas over het stedelijke landschap legt. Zo, meteen weer eens het woord "feeëriek" in een blogstukje gebruikt. Benieuwd of ik "spuitgast" ook nog ergens kwijt kan. We zullen zien.

Het is gebruikelijk dat Japanners zich in deze weken onder de bloeiende bomen verzamelen voor het "bloemkijken" of "hanami", wat een vrij doorzichtig eufemisme is voor het consumeren van een enorme hoeveelheid alcohol en vette bakwaren. Niks mis mee natuurlijk, ik zou er zelfs helemaal niet tegen zijn om in de herfst een parallel feest te houden voor de vallende bladeren, maar vanwege de crisis in het noordoosten voelen veel mensen zich momenteel wat bezwaard om enorme vreet- slemppartijen te houden. Zou het niet van piëteit getuigen om het bloemkijken een jaartje over te slaan?

Nee dus. Verontwaardigde en ongeruste berichten uit Tohoku bereiken Kinki. Waar of wij denken dat zij in het Noorden van leven? Ja, van kernenergie, inderdaad, heel grappig, maar waar nog meer van? Ja, walvisvaart ook, heel flauw, maar dat bedoelen we niet, denk eens na, wat was het nou, dat vloeibare, doorzichtige spul, jeweetwel, juist, ze maken er sake. Inmiddels staan er zelfs berichten op youtube waarin de ongeschonden meerderheid van de Japanners juist wordt opgeroepen dit jaar eens even flink door te zuipen om de economie van de getroffen gebieden te steunen. Wist u dat ik soms een heel offervaardig mens ben?

Ondertussen zitten mijn neven Hylke en Helmut in Yerseke niet stil. Zo berichtten zij dat de correspondente in België voor NRC Handelsblad, ene Caroline de Gruyter, het Schumanplein in Brussel "het episch centrum van de Europese politiek en bureaucratie" heeft genoemd. Nu is "epicentrum" als metafoor gebruiken al tenenkrommend afgezaagd, maar dat dan ook nog fout weten te doen, tegelijk lui, lelijk en dom schrijven dus, is echt onvergeeflijk. Maar goed, ik heb er al eerder over geschreven, en dat heeft het Vaderlandsch Journaille toen niet tot inkeer gebracht. Dit keer zal het ook wel niet helpen.

Er bereikt me ook goed nieuws uit Yerseke. Zo mailde Helmut me over de onvolprezen Belg Werner Vanhorenbeeck, die de schone taak op zich genomen heeft om incorrecte ondertitelingen van Japanse beelden te corrigeren. (Youtube) Dat is hard nodig ook, want als een Japanner in een interview zoiets zegt als "poeh poeh, dat was me de aardbeving wel, nog een geluk dat de spuitgasten zo snel ter plaatse waren", wordt dat ondertiteld als, pakweg, "mijn 7 bloedjes van kinderen zijn weggespoeld, alsmede mijn liefhebbende huisvrouw, en mijn ouders zijn vermist sinds ze in de golven op zoek gingen naar hun verzameling sigarenbandjes". Wederom een journalistieke impuls die ik niet kan duiden; waarom moet het allemaal nog erger gemaakt worden dan het al is?

Lichtvoetig

2011-04-03T04:29:00.002Z

Hebben Japanners, zo vraagt menigeen zich inmiddels af, misschien een wat andere omgang met nucleair gevaar dan ik zelf gewend ben? Afgaand op dit paar kekke damesschoentjes is het antwoord waarschijnlijk ja.

De stroom, Delfzijl en de dood

2011-03-21T05:18:00.007Z

Lezer Leemhuis maakte me attent op de hulp die de Gemeente Delfzijl aan haar Japanse zustergemeente Shunan heeft aangeboden. Burgervader Emme Groot heeft zijn collega in Shunan daarover gebeld en kreeg volgens RTV Noord te horen dat de situatie niet meteen nijpend, maar toch wel zorgelijk was, want voedselschaarte dreigt en van het lichtnet kunnen ze ook al niet meer op aan. Emme zou later nog wel eens terugbellen om te horen hoe het dan gaat. Ja, Emme is literair niet echt begaafd, maar als de nood aan de man komt kun je op hem bouwen, en daar gaat het maar om. Dat er niks van waar is dat er voedseltekorten en stroomstoringen dreigen in Shunan, dat meer dan duizend kilometer van Fukushima ligt, doet daar niks aan af.

Hoe weet ik dat zo zeker? Heb ik soms net als Emme het telefoonnummer van de burgemeester van Shunan? Nee, maar ik weet waar Shunan ligt, namelijk een heel eind naar het westen, en dat zelfs hier, stukken dichter bij Tokyo, geen sprake is van stroomstoringen of voedseltekorten. Dat we nog genoeg te eten hebben is logisch, want als er geen voedsel meer naar het Noordoosten vervoerd kan worden door infrastructurele problemen, blijft er in het Zuidwesten meer over. Maar hoe zit dat met de stroom? Als ze in Tokyo bij tijd en wijle in het donker zitten, waarom dan niet een paar kilowattuurtjes gebietst bij de vrienden in Kinki? Of, voor mijn part, helemaal in Shunan?

Omdat, ik schreef er al een paar keer eerder over, we hier in het Westen nu eenmaal alles anders doen. Zij staan links op de roltrap? Dan wij rechts. Zij wachten altijd voor rood licht? Dan wij nooit. Zij 50 Hertz wisselstroom? Dan wij 60 Hertz! Ja, echt, Japan heeft twee elektriciteitsnetwerken. In 1895 werd de eerste elektrische generator in Tokio geplaatst, geleverd door het Duitse AEG. Een jaar later lieten de Osakanen dat niet over hun kant gaan en bestelden ook een generator, bij het Amerikaanse General Electric. Wist u dat, tot op de dag van vandaag, in Europa de wisselstroom 50 keer per seconden wisselt en in in Amerika 60 keer? Nee, ik dacht al wel van niet. In Japan weet iedereen het. Het betekent dat je niet straffeloos een televisietoestel uit de uitverkoop in Tokio in een Osaaks stopcontact kunt steken. En het betekent ook dat als ze in Tokio, of waar dan ook in het Noordoosten, een tekort hebben, daar in Osaka, Kobe, Kyoto en Shunan niets van te merken is.

Genoeg over Emme en RTV Noord. Ze hadden dus elektrische problemen in en rond Tokio. Vervelend. Veel erger was er een probleem met de koelsystemen van de kernreactoren in Fukushima. Wat was er aan de hand? Het koelen van een reactor vergt energie. Da's makkelijk, dachten de ontwerpers van de centrale in Fukushima, we hebben net een kerncentrale bij de hand, dus die kan dan mooi z'n eigen koelsysteem op gang houden. Voor de zekerheid hadden ze er nog wat dieselgeneratortjes bijgezet, maar die bleken, en dan druk ik me nog voorzichtig uit, niet erg tsunamivast. Enfin, inmiddels is de boel weer aangesloten, en daarmee zijn weliswaar de problemen niet uit de wereld, maar in ieder geval hanteerbaar geworden.

Wat schreef ik ook al weer over de gevolgen die deze hele toestand zou hebben voor de populariteit van kernenergie? Misschien moet u even in de Guardian of de Nieuwe Rotterdamse kijken. En wat schreef ik ook al weer over de belangstelling voor evacuatie uit Japan naar Nederland? Welgeteld acht mensen zijn gerepatrieerd. Acht! Zoals een landgenote hier te lande, een dubbele landgenote zogezegd, al op vleesboek opmerkte "ze hadden wat Nederlandse kaas kunnen meenemen op weg hier naartoe." Dat had ons expats inderdaad een stuk meer geholpen dan gereserveerde vliegtuigstoelen en jodiumpillen.

Hoe ik me voel, nu weer eens gebleken is dat ik altijd gelijk heb? Slecht. Had ik namelijk niet gezegd dat het dodental nog flink op zou lopen? We eindigen waarschijnlijk ruim boven de 20.000, meer dan drie keer, bijna vier keer zoveel slachtoffers als bij de aardbeving van Kobe in 1995.

Beste landgenoten,...

2011-03-18T01:17:00.009Z

Zowaar, een emailtje van de ambassade met de mededeling dat ik en mijn partner op 20 maart aanstaande vanaf Narita naar Nederland geëvacueerd kunnen worden. Op eigen kosten, overigens, maar toch. Zo te zien hebben alle Nederlandse inwoners van Japan dit mailtje gekregen, genoeg mensen om een paar vliegtuigen te vullen, maar ik betwijfel of er veel animo zal zijn. Niet uit Kinki, in ieder geval, want wij hebben nergens last van, en de reis naar Narita zou ons bijna 600 kilometer dichter bij Fukushima brengen.

Als ik al zou vluchten dan toch liever de andere kant op. Vorige week donderdag pakte ik de trein van Tokio naar Osaka, ja ik ben achteraf ook erg blij dat ik het niet een dagje had uitgesteld, en zag veel reclame voor de nieuwe kogeltrein naar het verre Zuidwesten. Als de nood aan de man is kunnen we dus in een wip naar Nagasaki, wat in een moeite door minder begaafde journalisten over de hele wereld in de gelegenheid zou stellen diepzinnig te doen over de 'ironie van de geschiedenis'.

Overigens begrijp ik niet goed waarom 450.000 dakloze Noordjapanners met weinig voedsel en brandstof in de kou zitten terwijl ten zuiden van Tokyo het land intact, de mensen toeschietelijk en voedsel overvloedig is, om van het weer nog maar te zwijgen. Vandaag begint hier de krokusvakantie, of hoe het ook moge heten in Japan, dus mijn universiteit is tot begin april nagenoeg leeg. Plek zat voor wat dakloze Tsunamislachtoffers.

Maar ze komen niet. Deels is dat ongetwijfeld omdat de infrastructuur in het Noorden naar de vaantjes is en reizen moeilijk, maar op langere termijn zal het aanvoeren van voedsel, water en geneesmiddelen toch meer verkeer (en geld) vergen dan een eenmalige uittocht naar het zuiden. Er zijn bovendien vliegvelden zat in het noorden, waarvan de meeste nog bruikbaar zijn. En toch, en toch; geen evacué te bekennen hier. Misschien blijven de mensen liever dicht bij wat ooit huis en haard was, wachtend op de doodsberichten van weggespoelde vrienden en verwanten. Opvang in de regio, zoals dat in Nederland heet. Een beperkt aantal gebieden is trouwens nog steeds niet bereikt of bereikbaar, hoewel de aardbeving vandaag al een week geleden is.

Daarmee beheerst Japan nu ook al een week de Europese voorpagina's. Inmiddels is het dreigende bloedbad in Libië, terecht overigens, ook behoorlijk in de aandacht, maar Japan blijft in veel kranten vooralsnog dominant. Deels gaat de aandacht uit naar de problemen die de bevolking ondervindt, naar het bergen van duizenden slachtoffers en naar de pogingen om de laatste delen van het rampgebied te ontsluiten, maar dat zijn niet de belangrijkste onderwerpen. De wereld ziet vooral de Fukushima Daiichi kerncentrale. En eerlijk is eerlijk, de kwaliteit van het gebodene is er naar. Het is natuurlijk geen pretje, een kernramp, maar het blijft wel van uur tot uur spannend.

Dat het zo spannend is, is mede te danken aan het hardnekkige openheidsbeleid van Naoto Kan. Hoewel, afgaand op de schrijvende pers in Nederland, Duitsland, België en Denemarken zouden bij ontstentenis van serieuze berichtgeving de kolommen ook makkelijk met paniekzaaierij, wilde speculaties en andere flauwekul te vullen zijn. De (natuurlijk) Franse krant Le Monde heeft het in het hoofdredactioneel commentaar niet ten onrechte over "occidentaal catastrophisme". Hoe het ook zij, Kan heeft begrepen dat je maar beter eerlijk kunt vertellen hoe de zaken ervoor staan, en na de nodige druk vindt hij navolging bij de zwakbegaafde directie. Hoe staan de zaken ervoor, dan, Ralf? Nou, bepaald niet best, maar voor een kernramp gaat het wel.

Een andere reden om openheid te betrachten is dat je kernrampen in Japan bijzonder slecht geheim kunt houden. Er zijn massa's mensen die geigertellers tot hun beschikking hebben en de communicatie verloopt in het grootste deel van het land weer als vanouds. Dat houdt niet lekker geheim, en dat is maar goed ook. Ook u kunt uw steentje bijdragen aan de veiligheid van de Japanse medemens, door hier in real time de stralingsniveaus in Tokio in de gaten te houden.

Augurkenfeest

2011-03-16T02:31:00.007Z

Komt u wel eens in Biblis? Moet u doen hoor! Het ligt in Zuid-Hessen, in Duitsland, en het is er prachtig. Een rustige, groene omgeving, waar u prachtig kunt golfen en waar de mensen nog ouderwets aardig tegen elkaar zijn. Er zijn prachtige bossen, en als het een dagje regent bent u in een wip met de wagen in Mainz of Heidelberg voor een dagje grootstedelijk vermaak. De plaatselijke Reibekuchen zijn, ik weet zulks uit ondervinding, niet te versmaden en de kinderen lusten ze ook. Zelf zou ik in juni gaan, als u niet te moeilijk uitkomt met de schoolvakanties of de bouwvak, om toch vooral het jaarlijkse Gurkenfest niet te missen. Het Gurkenfest! Laat die Braziliaanse aanstellers toch lekker gaarkoken in dat lullige carnaval! Komt naar het Bibliser Gurkenfest! Misschien wordt u zelfs wel Gurkenkönigin!

Wat ze er ook hebben, in Biblis, is een kerncentrale. Die sinds kort stilstaat. Dat is naar verluidt vanwege de voortdurende crisis in en rond de kerncentrale in Fukushima, ten noorden van Tokio. Wat zouden ze gedacht hebben in Duitsland? Dat de Weschnitz, hierboven op de foto, plots buiten haar oevers zou kunnen treden en als een metershoge muur van water over reactor Biblis B spoelen? Of dat de Euraziatische schol ineens zou kunnen scheuren en dat een eventuele nieuwe breuklijn tussen, zeg, Archangelsk en Montpellier, pardoes recht onder Biblis zou kunnen komen te lopen? Je weet het al met al maar nooit, je kunt beter het zekere voor het onzekere nemen, en laten we de put toch dempen voor alle lieve kalfjes van Hessen jammerlijk verzuipen! Het is dus niet alleen leuk in Biblis, maar nu ook ontzettend veilig.

Zoiets moet Angela Merkel gedacht hebben. Of niet? In 1986 promoveerde zij op het proefschrift Untersuchung des Mechanismus von Zerfallsreaktionen mit einfachem Bindungsbruch und Berechnung ihrer Geschwindigkeitskonstanten auf der Grundlage quantenchemischer und statistischer Methoden, van 1994 tot 1998 was ze Bundesministerin für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit in het kabinet Kohl, en ze staat aan het hoofd van de meest pro-nucleaire regering die Duitsland deze eeuw gehad heeft. Ze heeft haar uiterlijk mee als ze ooit nog eens wil proberen Augurkenkoningin te worden in Biblis, maar kerncentralekoningin van Duitsland is ze al een tijdje.

Angela Merkel weet donders goed dat de gebeurtenissen in Fukushima geen reet te maken hebben met de veiligheidssituatie in Biblis. Ze weet ook hoe gevoelig kernenergie ligt bij een groot deel van de Duitse bevolking en dat Duitsers, net als Nederlanders, even paniekerig als onderontwikkeld zijn, zodanig zelfs dat ze jodiumpillen hamsteren om zich te wapenen tegen een ramp die zelfs in grote delen van Japan geen meetbaar effect sorteert. Natuurlijk gooit ze die centrale dicht; hij kan later namelijk gewoon weer open. Of zou het zo zijn, zoals Fokke en Sukke, de nrc en Adriaan Bontebal menen, dat de kernlobby bezig is een zware nederlaag te lijden? Dat de volksopstand tegen nucleaire energie ophanden is?

Ik denk van niet. Hoewel de situatie in Fukushima gigantisch uit de klauwen gelopen is en de directie op het criminele af in gebreke blijft, is het nog altijd onwaarschijnlijk dat we aan de vooravond staan van een grote nucleaire ramp. Er is tot dusverre welgeteld een, natuurlijk zeer te betreuren, dode gevallen en enige tientallen moedige mensen zijn in de gevarenzone bezig met werkzaamheden die wel eens zeer kwalijke gevolgen zouden kunnen hebben voor hun volksgezondheid -waarvoor overigens mijn welgemeende dank, en die van nog een paar miljoen anderen. Duizenden mensen zijn van huis en haard verdreven door de evacuatie, maar dat is toch vooral een ongemak, en dan nog een dat naast de algehele verwoesting en massale dakloosheid weinig indruk maakt. Wat nu als het hier bij blijft of niet heel veel erger wordt?

Dan hebben de voorstanders van kernenergie in diverse regeringen de kans gehad zich verantwoordelijk, verstandig en (getsie!) "proactief" te betonen, en is bewezen dat de zwaarste aardbevingen en de grootste tsunami's toch niet tot massale sterfte hoeven te leiden, zelfs niet in combinatie met geklungel en aftands materiaal. Hoe lang duurt het voor iemand uit komt leggen dat tsunamis in de buurt van Borssele niet erg gangbaar zijn en dat aardbevingen van kracht 9 in Hessen ook niet erg in de lijn der verwachtingen liggen? Niet lang, denk ik.

U mag van mij voor of tegen kernenergie zijn, als u dat wilt, zelfs als u nog minder van fysica en kerncentrales begrijpt dan ik. Maar rekent u zich toch maar niet rijk, of arm, op grond van de ongewisse toekomst van een gammele en geschudde kerncentrale in een heel ver land. Dat doen ze hier overigens ook niet. Het zal u verbazen, maar wij hebben momenteel andere dingen aan ons hoofd.

Epiek

2011-03-14T03:15:00.009Z

Zal ik proberen te beginnen met iets positiefs? Afgaand op wat ik online lees is de Nederlandse pers grotendeels opgehouden met het schrijven van "episch centrum" in plaats van "epicentrum". Dat is mooi, als ze inderdaad schrijven over het punt op het aardoppervlak precies boven (Grieks: "epi") het hypocentrum van een aardbeving, en niet over, ik noem maar wat, een publieke voorziening waar je een heldendicht (Grieks: "epos") kunt laten dichten. Dat is meestal het geval. Aardbevingen krijgen aandacht in overvloed, maar centra voor epiek worden door de Nederlandse pers vrijwel doodgezwegen, zodanig zelfs dat ik niet eens zeker weet of er wel epische centra bestaan.

Daar houdt het goede nieuws ook wel ongeveer op. Hoewel de gevolgen van de aardbevingen van vorige week op de keper beschouwd dik meevallen en de problemen bij de kerncentrales in Kanto met het nodige kunst en vliegwerk vooralsnog nog net hanteerbaar lijken, tarten de gevolgen van de tsunami's ieder voorstellingsvermogen. Hele dorpen zijn weggevaagd en duizenden mensen zijn vermist, van wie verreweg de meeste dood zullen blijken -voor zover hun lichamen überhaupt ooit worden teruggevonden. Ik hoef daar hier gelukkig niet over uit te wijden. De beelden zijn overal te zien geweest.

Van de gigantische rampen in het Noordoosten is hier, in West Japan, vrijwel niets te merken. Alles is nog heel, de treinen rijden, de zon schijnt en nagenoeg iedereen is gewoon aan het werk. Veel keuze hebben we ook niet. Er is vrijwel geen vervoer mogelijk naar het Noordoosten, dus al zouden we hier massaal dekens inzamelen, emmers vol bloed geven en vrijwillige reddingsbrigades opzetten, dan nog zou daar voor de mensen in het Noordoosten weinig van te verwachten zijn, afgezien van een nog verdere overbelasting van de zeer fragiele infrastructuur ter plaatse. We volgen het nieuws, net als mensen dat elders in de wereld doen, en zodoende maakt het weinig verschil of je de gebeurtenissen volgt vanuit Kinki, of vanuit Dedemsvaart of Rasquert.

Groot verschil is dat de meeste inwoners van Kinki mensen kennen in het Noordoosten van Japan, en de meeste mensen in Dedemsvaart en Rasquert, naar mijn inschatting, niet. Inmiddels is met de meeste getroffen gebieden een zekere mate van email- en telefoonverkeer mogelijk, zodat de allergrootste angst voor het lot van vrienden en verwanten is vervangen door opluchting voor velen en verslagenheid voor weinigen. Toch is nog lang niet iedereen terecht en veel mensen in het rampgebied hebben ook wel iets anders aan hun hoofd dan al hun vage kennissen en verre collega's in de rest van het land op de hoogte te brengen van hun wedervaren. Ik heb bijvoorbeeld geen idee hoe het met mijn collega N. in Sendai is, en ik heb weinig hoop dat daar de komende dagen verandering in zal komen.

Een tweede verschil met Dedemsvaart en Rasquert is dat de inwoners van Kinki de dramatische situatie bezien in de wetenschap dat ook hen op ieder moment een zware aardbeving ten deel kan vallen. Seismologen menen zelfs dat het waarschijnlijk is dat de aardbeving van vrijdag gevolgd zal worden door meer tectonische onrust in de regio. Voor de meeste mensen hier, die de aardbeving van 1995 en het daarop volgende inferno hebben meegemaakt, maakt het weinig verschil, maar voor mij wel.

Opmerkelijk genoeg ben ik minder ongerust over aardbevingen dan ik was. Niet omdat ik mezelf nu beter in staat acht branden, instortende gebouwen en enorme vloedgolven het hoofd te bieden, maar omdat ik van nabij heb meegemaakt hoe snel en adequaat op dit soort rampen gereageerd wordt. Afgelopen vrijdag waren binnen een paar minuten na de aardbeving alle hulpdiensten gemobiliseerd, de kerncentrales uitgezet (even los van de vraag of dat ook genoeg geholpen heeft, maar goed) en was via radio en televisie informatie beschikbaar in zowel het Japans, als in het Engels, Chinees, Portugees en Koreaans. In een land waar normaal gesproken geen kip een woord over de grens spreekt, bepaald geen geringe prestatie. Ook de kwaliteit van de hulpverlening, voor zover ik dat op afstand kan inschatten, lijkt uitstekend te zijn. Episch, zelfs.

Geen paniek

2011-03-12T01:50:00.002Z

Ik heb gistermiddag een ramp niet meegemaakt. Dat gebeurt me haast elke dag, dus zo bijzonder is dat niet. Er vond echter wel een ramp plaats, een uitzonderlijk zware aardbeving gevolgd door een serie tsunami's, op duizend kilometer ten noordoosten van mijn huis. Er zijn nu, op zaterdagochtend, 1000 doden en vermisten en dat worden er meer. De kerncentrale in Fukushima lekt een beetje, het openbaar vervoer in het Noordoosten functioneert niet meer en een groot deel van de Japanse oostkust is verwoest.

De beving was ook hier voelbaar, maar afgezien van wat gesneuveld servies en de dreiging van verdere vloedgolven en naschokken zijn er in West Japan geen problemen. Men is ongerust, dat wel, en die ongerustheid wordt aangewakkerd door het uitvallen van de gangbare communicatiemiddelen. We kunnen de mensen die wel in het Noordoosten zijn vooralsnog niet bereiken. In het okonomijakkie restaurant waar ik gisteren was, en overigens heel vaak ben, was de stemming dan ook bedrukt en bezorgd. Elk kwartier belde iemand vergeefs naar het rampgebied.

Wat ten enen male ontbrak, en opmerkelijk genoeg ook geheel ontbreekt in de doorlopende uitzendingen van de publieke omroep, is hysterie. Misschien komt dat omdat de situatie zo ernstig is; er is niet de geringste noodzaak de gebeurtenissen dikker aan te zetten, larmoyante human interest verhalen in beeld te brengen, de ramp "een gezicht te geven", of anderszins op te Itteren of the Borgharen. Ten tweede zijn Japanners ingesteld op aardbevingen. Weliswaar komen rampen van deze omvang maar een paar keer per eeuw voor, dat ze voorkomen is bekend en algemeen verwacht. Iedereen weet wat hem of haar te doen staat en niemand voelt zich geroepen eens flink in paniek te raken of de toestand anderszins moeilijker te maken dan deze al is. De duizenden mensen die vast zijn komen te zitten door het uitvallen van het openbaar vervoer ogen op tv gelaten en goedmoedig. Het is nu eenmaal niet anders.

Ik heb dus, zoals ik al schreef, de ramp niet meegemaakt. Dat heb ik ook gezegd tegen de vriendelijke mevrouw van de NOS die gisteravond belde, maar ze wilde me toch graag in de uitzending. Geen wonder natuurlijk; met Tokyo en Sendai was geen telefoonverkeer, of wat voor verkeer dan ook, mogelijk, dus wie de ramp had meegemaakt kon daar per definitie niet over vertellen op de Nederlandse radio. Terwijl ik aan de telefoon bleef hoorde ik de presentator zeggen dat ze vandaag alleen Japan en Schaatsen zouden verslaan. Toen hoorde ik Kjeld. Nee, niet Kjeld Nuis, die het overigens prima deed in Inzell, maar Kjeld Duits, de journalist, die optrad als correspondent en die vertelde wat er op de Japanse televisie te zien was (en iedereen op de website van de omroep had kunnen lezen). Veel meer ook niet, trouwens, want net als ik had Kjeld de ramp niet meegemaakt. Kjeld woont namelijk bij mij om de hoek.

En toen kwam ik. Het was ondertussen al knap laat, maar ik heb geprobeerd getrouw verslag te doen van wat ik wist. Verontwaardigde emails, van H. en H. in het Nederlandse Y., waren mijn deel. Ik was wel erg laconiek! Begreep ik wel hoe erg het was? Dat laatste valt nog te bezien, denk ik, want vooralsnog weet nog helemaal niemand hoe erg het allemaal is. En ik al helemaal niet. Ik was er niet bij. Gelukkig niet.

Klantvriendelijk

2011-01-14T08:35:00.005Z

Het is vandaag 14 januari 2011, de honderdste verjaardag van mijn grootvader Jan Futselaar. Of beter: het zou zijn honderdste verjaardag zijn geweest, als hij niet al lang overleden was. Dat deed hij overigens reeds voor mijn geboorte, dus voor een ooggetuigenverslag moet u niet bij mij zijn. Op de foto hierboven, zo weet ik echter uit betrouwbare bron, is hij de derde jongen van links op de achterste rij. Het lijkt alsof zijn rechterbeen een stuk korter is dan het linker, maar ik heb andere foto's gezien waarop ze duidelijk even lang waren. Misschien is hij een afgezakte sok aan het optrekken, of aan het oefenen op een in de jaren '20 populair danspasje. Het eerste is waarschijnlijker dan het laatste. Dit is namelijk geen foto van een modieus homostel met hun geadopteerde kinderschare, maar een groepsfoto uit het Hervormd Weeshuis in Zwolle. Ik denk dat daar, zelfs in de roaring twenties, zelden een echt dansante sfeer heerste.

Mijn grootvader was, behalve wees, leraar Duits. Zijn beide kinderen, en ik zelf, zijn ook in het onderwijs beland. Of dat erg is, en zo ja voor wie, weet ik niet, maar ik betwijfel of er veel stilistische overeenkomsten zijn tussen zijn werkwijze en de mijne. Niet alleen omdat hij in een ander tijdperk en voor een andere leeftijdsgroep stond, maar ook omdat Duits een zo veel ordelijker vak is dan moderne geschiedenis. Vreemd genoeg ligt de verantwoordelijkheid voor de orde in het ene, en de wanorde in het andere vak in aanzienlijke mate bij Duitsers, maar dat terzijde. In de sporadische gevallen dat ik zelf Duits geef, gebruik ik overigens wel een van mijn grootvader ontvreemd trucje, door nietsvermoedende Japanse studenten voor te houden dat een correcte uitspraak met zodanige luchtverplaatsing gepaard gaat dat losse papieren met kracht van tafel geblazen worden. Dat is niet helemaal waar, maar wel erg nuttig om te geloven als je Duits wilt leren.

Ik weet overigens niet of Jan Futselaar een goede leraar was, maar er is natuurlijk wel achter te komen. Waarschijnlijk zijn veel van zijn leerlingen nog in leven, dus mocht een van hen zich geheel kostenloos willen laten overhoren over Drei Männer im Schnee, of over een ander boek van Kästner, u zegt het maar, kunnen ze een reactie achterlaten. Ik hoop natuurlijk, en verwacht stiekum ook, dat zij sprankelend Duits zullen blijken te spreken. Als ik dan toch uit een onderwijzersgeslacht kom, dan toch bij voorkeur uit een met goede onderwijzers. Ik kom trouwens eigenlijk uit twee onderwijzersgeslachten. Ja, in meerdere opzichten, inderdaad, daar mag u op de achterste rij best even over giebelen.

Zou ik er iets van meegekregen hebben, van al die onderwijzende voorouders? Niet veel, denk ik. Ik heb nooit bij mijn ouders of grootouders in de klas gezeten, gelukkig, dus ik heb eigenlijk geen idee hoe ze hun onderwijs aanpakten en aanpakken. Hooguit heb ik een soort duister plichtsbesef meegekregen, dat je de tijd van je jonge medemensen niet mag verprutsen met slecht of saai onderwijs en dat scholieren en studenten zich de moeite moeten getroosten in ieder geval te doen alsof ze hun best doen. Maar dat ik begiftigd zou zijn met een meer algemeen gevoel van beroepseer had ik niet gedacht. Tot gisteren. Toen stuurde mijn zeergeleerde vriend G. me deze vacature, die ontstaan is aan de universiteit van Bolton, nabij Manchester. Men zoekt er een docent. En niet zomaar een! De kandidaat moet, ik citeer, beschikken over: "Awareness of the requirements associated with operating within a customer service environment". Dat is heel erg.

Waarom eigenlijk? Onderwijs kost geld, of studenten het nu zelf betalen, of hun ouders, of de overheid. Ik, en miljoenen andere mensen met mij, verdien op mijn beurt geld door onderwijs te leveren. Waarom zou een universiteit, of een school, eigenlijk geen customer service environment zijn? Even afgezien van de lelijke, omslachtige en potsierlijke formulering van de universiteit van Bolton lijkt het toch ook weer niet zo'n vreemd vereiste.

Studenten betalen zoals gezegd voor onderwijs en zijn dus in zekere zin klanten. Wel een raar soort klanten, die haast alles zelf moeten doen, die er nauwelijks op kunnen rekenen dat het geleverde met hun bestelling overeenkomt, en die zich bovendien moeten schikken naar een rooster waar ze zelf maar bar weinig invloed op hebben. Het modale Amerikaanse hamburgerrestaurant, de doorsnee aanbieder van mobiele telefonie, zelfs de tandarts is klantvriendelijker dan een school of universiteit, en meestal nog een stuk goedkoper ook. En dan zwijg ik nog van het droevige feit dat je voor een tentamen kunt zakken. Zakken! Dat moet de FEBO niet proberen, dat soort kapsones bij de friet.

Het is iets prachtigs, onderwijs, maar ik geloof niet dat ik iemand kan aanbevelen naar Bolton af te reizen om het te genieten, hoe klantvriendelijk ze er ook zijn. Ik denk dat andere Futselaars daar, al een generatie of wat, net zo over denken.

Uit de put

2010-12-25T02:33:00.008Z

Meer dan 70% van Japan, ik schreef het al eerder, bestaat uit vrijwel onbewoond berggebied. Het is er schitterend. Omdat het gebergte jong is, is het steil, en omdat het veel regent is het er ook erg groen. In het Noorden en Zuiden liggen spectaculaire vulkanen te roken en overal in het land perst kokend water zich door de aardkorst naar boven. Woeste rotskusten, parelwitte stranden, donkere wouden, een zandwoestijntje, hooggebergte, kolkende rivieren, immense watervallen, beren, apen, krankzinnige vlinders en spectaculaire spinnen. Japan heeft het allemaal. Geen wonder dat Japanse toeristen maar zo zelden op de Hoge Veluwe te vinden zijn.

De meeste Japanners wonen op een van de vier grote laagvlaktes (Kanto, Nobi, Nagoya en natuurlijk Kinki). Of, groot; elk van de vlaktes is makkelijk binnen een dag op de fiets te doorkruisen. Het is er dan ook, met tientallen miljoenen inwoners, industrie, havens, gokhallen en wat dies meer zij nogal aan de volle kant. En dan moet daar ook nog landbouw bedreven worden, want ook dat gaat moeizaam in de bergen. Tussen de flatgebouwen, tankstations en sexhotels liggen bescheiden perkjes met rijst, groenten en zelfs aardappelen.

Je zou denken, of in ieder geval ik zou denken, dat als Japanners zo op elkaars lip zitten, en ter inspiratie omgeven zijn door oogverblindend natuurschoon, ze hun best zouden doen het stedelijk landschap ook een beetje appetijtelijk te houden. Niets is minder waar. Hoewel ik behoorlijk bereisd ben, ook in pakweg Oost-Europa, Centraal- en Zuidoost Azië, Den Helder, Eindhoven en andere plekken waar de lelijkheid haast bij wet verplicht lijkt, spant Japan met gemak de kroon.

Japanse steden zijn afzichtelijk. En niet eens omdat bet duistere, distopische betonwoestijnen zijn. Golfplaten krotten met plestik façades, in de meest afstotelijke kleuren, domineren. Duurdere woonhuizen zijn rondom afgewerkt met, eveneens plestik, platen met steentjespatroon, die zelfs door het modale Nederlandse tuincentrum nog als onverkoopbaar lelijk ter zijde zouden zijn geschoven. En als ze dan een keertje wel hun best doen is het resultaat in de meeste gevallen een psychedelische suikertaart, op het oog ontworpen door een meisje van een jaar of drie. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, en er staan een paar gebouwen in Japan die het aanzien waard zijn, maar veel is het niet. Overwegend is het stedelijk landschap uitgesproken lelijk; een hoop wansmakelijk, langzaam verkleurend kunststof omslingerd door een wirwar aan elektriciteitskabels.

Nu zult u denken dat mijn weerzin voortvloeit uit een ordinair cultuurverschil. Dat ik, met mijn Nederlandse cultuur, hier een potje niks zit te begrijpen van Japanse cultuur, die nu eenmaal andere wormen in naden heeft, een andere, eigen esthetiek, andere gewoontes en heel andere bouwkundige voorkeuren. Niets is minder waar. Ten eerste ben ik, door een combinatie van een slechte opvoeding en een eigenzinnig karakter vrijwel geheel van cultuur gespeend, maar Japanners zijn het bovendien volkomen met mij eens. Zeer overwegend vinden ze Europese steden veel mooier dan Japanse. Niet voor niets is de metro van Osaka gedecoreerd met foto's van Italiaanse, Duitse, Oostenrijkse en zelfs Nederlandse steden. En als ze nou alleen onder de indruk zouden zijn van pakweg het Hoge der Aa, de Ubbo Emmiussingel, of het Damsterdiep, soit, maar ik heb Japanners ook met diep ontzag over de oogverblindende schoonheid van Eelde, Spijkenisse en Amstelveen horen spreken. Als iemand weet hoe lelijk Japanse steden zijn, zijn het wel Japanners.

Je zou denken dat dit een aardige verklaring biedt voor het eigenaardige fenomeen dat in Japanse boeken, beeldende kunstwerken en vooral films opvallend vaak steden verwoest worden. Van Tetsuo tot Prinses Mononoke, steden worden in de Japanse cinema keer op keer met grof geweld vernietigd. De belangrijkste Japanse film van de vorige eeuw, Akira, speelt zich zelfs geheel tussen twee kort opeenvolgende thermonucleaire explosies af, die elk Tokyo geheel verwoesten. Japanners weten donders goed dat hun steden lelijk zijn, en kijken daarom naar films waarin die vernietigd worden. Wat is cultuurwetenschap soms toch makkelijk!

Helaas is de relatie eerder andersom. Massale verwoesting is in Japan een veel gangbaarder verschijnsel dan in de meeste andere landen. Niet alleen omdat zo veel steden, Nagasaki en Hiroshima voorop, maar natuurlijk ook Tokyo, Osaka, Nagoya en Yokohama, in de tweede Wereldoorlog vanuit de lucht nagenoeg geheel platgebombardeerd zijn. Ook de aardbeving die Tokyo in 1923 trof, en meer dan 100.000 slachtoffers maakte, of die van 1995 hier in de buurt, dragen het hunne bij. Het is vanuit een, huidig, Nederlands standpunt moeilijk de omvang van een dergelijke ramp geheel te doorgronden. Maar als ik van mijn huis naar Kobe fiets, rijd ik kilometers lang alleen maar tussen nieuwbouw. De aardbeving van 15 jaar geleden, en de daarop volgende branden, hebben de halve stad van de kaart geveegd.

Dit is ook een van de oorzaken van de onthutsende lelijkheid van Japanse bouwwerken. Er zijn namelijk maar twee manieren om je te wapenen tegen aardbevingen. Je kunt een gebouw heel groot, sterk en zwaar maken, zodat het zelfs bij kracht 8 op de schaal van Richter heel blijft, of juist licht en flexibel maken, zodat het met de aardschokken mee kan deinen. Omdat zwaar duur is, kiest men meestal voor flexibel. En dan nog gaan de meeste gebouwen binnen 20 jaar na voltooiing weer tegen de vlakte, omdat de structuur door aardschokken teveel is aangetast. De lelijkheid van Japanse steden is dan ook niet vergelijkbaar met de schoonheid van Europese steden, maar eerder met die van Europese campings. Dan lijkt zelfs Japanse architectuur ineens heel aardig. Ook het gebouw waar ik zelf in woon is in vergelijking met een vouwwagen of bungalowtent niet echt lelijk te noemen.

Boeiend, allemaal, maar moet u nu tijdens uw aanstaande vakantie in Japan de stedelijke gebieden geheel mijden? Er is iets voor te zeggen. Maar mocht u nog een museum, restaurant, tempel, pornowinkel, theater of natuurlijk een bioscoop willen bezoeken, dan zult u wel moeten. Wat te doen? Welnu, de verkeersveiligheid is in Japan uitstekend, dus u kunt gerust met gebogen hoofd over straat. Dan ziet u al een stuk minder van het stedelijk landschap. Bovendien hebt u dan kans een van de opmerkelijke esthetische genoegens van de Japanse openbare ruimte te smaken: putdeksels. Een meer aardbevingsvast medium dan een plak gietijzer is haast niet denkbaar en daarom maakt iedere Japanse gemeente een fraaie, zelfontworpen putdeksel. Te midden van alle Japans-stedelijke lelijkheid zijn het veelal ware juwelen. Op de onvolprezen fotosite Flickr kunt u ze bijna allemaal bekijken. Klikt!

Pilsje

2010-12-12T03:16:00.008Z

Wat heb ik lang niets geschreven he? Dat komt doordat ik op reis was. Waarheen is een geheimpje, maar vroeger of later komt het vast wel op Wikileaks. Of niet, natuurlijk, want tot dusverre blijken de meeste onthullingen nogal voorspelbaar. Neem nu het bericht dat de paus een warm voorstander was van het plan om in een Europese grondwet op te nemen dat Europa een "christelijke cultuur" heeft. Schokkend kan ik dat niet vinden. Of, nou ja, het was een idee van de onversneden protestanten Balkenende en Merkel, meen ik, maar dan nog.

Over de motieven van Balk, Ratz en Merkel hoeven we ons overigens geen illusies te maken, aangezien ze nooit een lans gebroken hebben voor het opnemen van andere cultuurhistorische theorettes of antropologische inzichten in wetgeving of verdragen. Dit ging niet over cultuur, maar tegen die irritante Europeanen die met het christelijk erfgoed minder ophebben dan dit eigenaardige trio. In Nederland, toch een van de meest ontkerkelijkte landen op aarde, blijkt echter menigeen het met ze eens, en niet alleen mensen die hun tegenwoordig gelukkig nogal excentrieke religieuze opvattingen delen. Ook goddeloze rechtse rakkers zoals Wilders en Bolkestein mogen graag spreken van de christelijke cultuur, of zelfs de judeo-christelijke. Ja, daar zullen die judeo's wel van opkijken, denk ik, dat ze ineens mee mogen doen. Een beetje laat komt deze waardering overigens wel.

Maar, hoe het ook zij, wat zou die christelijke of judeo-christelijke cultuur nou eigenlijk behelzen? Dat Europeanen niet echtbreken, de sabbat eerbiedigen en niet doden? Daar is, in de eeuwen die het christendom op het subcontinent rondwaart niet heel veel van te merken geweest. Nee, het moet subtieler liggen. Er is iets dat ons, of beter: Ons, onderscheidt van de rest. Iets dat pakweg moslims, hindoes, Socrates, joden (of nee, die dus wel, sinds kort) en Ghandi ten enen male missen en misten. Maar wat zou dat dan zijn?

Zo er in Europa al een gedeelde cultuur is, laat die zich in ieder geval niet gemakkelijk herkennen. Hebben Italianen en Zweden echt zoveel gemeen? Tsjechen en Grieken? Luxemburgers en Roemenen? Als het Christendom een doorslaggevende culturele invloed heeft gehad is daar in ieder geval weinig van te merken. En als een dergelijke invloed zou bestaan, zou het christelijke Nederland dan niet ook sterke culturele overeenkomsten moeten vertonen met christelijke landen als, pakweg, Peru of Malawi? Het kon nog wel eens lang zoeken worden naar die christelijke cultuur.

Je kunt de vraag ook anders stellen. Als je nu in een land zou gaan wonen, Japan bij voorbeeld, dat geen noemenswaardig christelijk verleden heeft, zou je daar dan een duidelijk andere cultuur aantreffen dan als je in een voormalig of vigerend christelijk land gaat wonen? Dat dat gevoel van herkenning, dat je in Wit-Rusland, Portugal en Bulgarije meteen overviel, ineens weg blijft? Het is een omslachtig experiment, natuurlijk, maar zoals u weet heb ik veel voor u over. Ik heb in drie Europese landen gewoond, en woon nu in Japan.

"En?", hoor ik u vragen. "Nee!" luidt het antwoord. Goed, ze rijden hier aan de verkeerde kant van de weg, maar deden ze in Ierland ook, en ze kunnen nooit een vergadering beëindigen voor iedereen het eens is, maar dat konden ze in Denemarken ook al niet, en dat rare zegeltjes sparen zou u ook niet geheel onbekend voorkomen, vrees ik. Blijft over: bestek. Dat rare gedoe met stokjes zie je in Europa maar weinig, maar zou heel conservatief Europa daarvoor in het geweer zijn gekomen? Dat Henk en Ingrid alleen buren hoeven hebben die met mes en vork eten?

Zou het zo zijn dat de huidige Nederlandse, Deense, Ierse en Japanse cultuur niet het product zijn eeuwenlang neuzen in warrige teksten uit de bronstijd, maar eerder voortvloeien uit een hoog nationaal inkomen, algemene geletterdheid, een vrije pers, televisie en een parlementaire democratie? Je zou het haast denken. Maar misschien moest ik zelf iets meer mijn best doen. Ik toog, speciaal voor jullie en ondanks bar winterweer, naar de Owima Jinja in Nara, de oudste Shintoistische schrijn van Japan, in gezelschap van uitsluitend Japanners met minstens twee autochtone ouders en zonder dubbele nationaliteit. Ik ging, met mijn christelijke cultuur, eens even iets meemaken.

Owima Jinja is een heilige berg met een soort tempeltje erop, en daar huist een Kami, een soort god van degelijke, vooroorlogse kwaliteit. Deze Kami ziet alles wat er op zijn berg gebeurt en er geldt dan ook een strikt verbod op picknicken, urineren, roken, zelfbevrediging, fotograferen en poepen. Wie weet wat er niet mis kan gaan als je je daar niet aan houdt, want de Kami van Owima is zowel de baas over de akkerbouw als de patroonheilige van de Japanse brouwers! Waar zou ik zonder hen zijn?

Het was een hele klim, overigens, en ik heb de Kami, die een slangenhoofd schijnt te hebben en dus makkelijk te herkennen is, niet getroffen. Jammer, maar eenmaal bij de stenenhoop op de top aangekomen, sloeg mijn hele gezelschap aan het bidden. Ik deed natuurlijk braaf mee, maar ik dacht al snel "poe-poeh, wat tors ik toch een Christelijk erfgoed met me mede, dat ik hier geen biet van geloof of snap!"

Tijdens de afdaling vroeg vriend U. of ik de Kami nog ergens om gevraagd had. "Ja", zei ik, "om een pilsje. Dat leek me gepast." U. keek verbouwereerd. "Je had net zo goed om een krat kunnen vragen." "Heb jij dat gedaan dan?" "Ben je gek, natuurlijk niet, ik ga daar een denkbeeldige, vooroorlogse Slangengod om bier gaan staan vragen! Dat doe ik als we zo beneden zijn gewoon in de izakaya." Ik was verbouwereerd. "Hoor eens, U." zei ik boos, "ik ben dat hele eind omhoog geklommen om een verwarrende confrontatie te hebben met de onoverbrugbare kloof tussen jouw en mijn cultuur, omwille van mijn Geliefde Bloglezers! Kun je niet even iets oriëntaals doen, iets met veel Stille Kracht? Dat de mensen denken dat je een cultuur hebt?"

U dacht na.

"Cultuur, Ralf, is meer iets voor oude mensen."

Gevallen vrouw

2010-10-22T05:57:00.003Z

Japanners fietsen meestal op de stoep. Ik niet. Het schiet niet op, het is hinderlijk voor voetgangers en bovendien betaal ik niet voor niets belasting voor die mooie, perfect geasfalteerde autowegen. Aanvankelijk dacht ik dat mijn vrijpostig weggebruik verboden was, maar de agenten van de verkeerspoltie zwaaien altijd vriendelijk als ik door het verkeer heen slalom. Af en toe kom ik bovendien een groepje wielrenners tegen, die natuurlijk ook niet op de stoep rijden. In de afdaling hou ik ze niet bij, maar bergop slinger ik altijd met een ruime baan om het amateurpeleton heen en ga op kop, om even te laten zien waarom ik sinds jaar en dag bekend sta als de Pantani van de Lage Landen. Automobilisten geven, van gepast ontzag vervuld, altijd de ruimte.

Nood breekt echter wet. Komend van de K-markt moet ik rechtsaf, en dan nog een keer rechtsaf, en in dit linksrijdend land kan ik me twee oversteken besparen door honderd meter over de stoep te rijden. Ik ben ook de enige niet, trouwens, want voor me reed, vandaag, een middelbare dame. Tot mijn tevredenheid reed ze nog lekker door ook. Zozeer zelfs, dat ze een beetje op mij uit begon te lopen, maar niet voor lang. Die boom was er eerst, natuurlijk, en dat hek had ze ook wel mogen zien. Voor mijn ogen raakt ze achtereenvolgens hek en boom, om vervolgens met een woeste zwaai onzacht ter aarde te stuiken. Ze blijft, tot mijn ontzetting, liggen. Ik ben als eerste ter plaatse.

"Mevrouw", begin ik in mijn beleefdste Ongerustheidsjapans, "gaat het? Zal ik een ambulance voor U bellen?"

Ze beweegt. Kermend aanschouwt ze de ravage van boodschappen, zonneklep en schoenen om haar heen. Zwaar gewond lijkt ze me bij nader inzien niet, hoewel ze haar val nogal ondeskundig, want met haar hoofd, heeft gebroken.

"Ik dacht", jammert ze, "wat een enge buitenlander achter me! Ik fiets gauw weg! En nu ben ik gevallen!" Ze kijkt me vol ontzetting aan en begint nu echt te huilen. "U bent eigenlijk best aardig." "Ja hoor", geef ik toe, terwijl ik haar yoghurttoetjes, melk en groente terugstop in haar mandje en haar hoffelijk overeind en in haar schoenen help. "Kan ik nog iets voor u doen?", vraag ik, iets beleefder dan nodig is. Dat hoeft niet. Ze maakt wat verbouwereerde excuses en schokschoudert, de fiets aan de hand, naar de einder.

Als ik mijn neergekwakte mountainbike oppak, komt er net een jonge moeder aangefietst. "Gaat het?" Het gaat. Omdat ik mijn zadel recht moet zetten voor ik verder kan, laat ik haar voor, ik ben toch op de hoffelijke toer, dus het kan in een moeite door. Achterop zit een klein meisje.

"Hee!" roept zij "jij bent een buitenlander! Kom jij uit Amerika?" "Nee", zeg ik, "ik kom uit Nederland, dat ligt in Europa." "Gaaf!" tsjilpt ze opgetogen, "ik ga morgen op school vertellen, dat ik een vriend uit Nederland heb." Haar moeder lacht. Ze zwaaien ten afscheid.

Ik ben geen enge man.

Ken

2010-09-06T06:43:00.005Z

Ken Tanaka loves you! Ja, het is wat. Ken Tanaka, woonachtig in Los Angeles, zoekt zijn biologische ouders. Hij is, zo legt hij uitentreuren uit op zijn website en in zijn youtube video's, in 1973 als baby geadopteerd door de familie Tanaka uit Shimane. Dat was, volgens Ken zelf, bijzonder modieus in die dagen, een witte baby, net zoals tegenwoordig mensen als Angelina Jolie en Madonna leuke bruine kindertjes uit verre streken adopteren. Sinds 2007 is Ken echter terug in Amerika, op zoek naar zijn biologische ouders Jonathan en Linda Smith.

Ken werkt in Los Angeles als beeldende kunstenaar, niet eens een slechte, en heeft tientallen Youtube filmpjes gemaakt over zijn leven in Amerika en vooral over zijn zoektocht naar Jonathan en Linda. Hartverwarmend allemaal, maar als zodanig niet echt interessant. Wat van groter belang is, is dat hij een aantal uitstekende en bijzonder komische filmpjes heeft gemaakt voor studenten Japans, in samenwerking met ene Remi February, waarin vooral het non-verbale aspect avn de taal op onnavolgbare wijze uit de doeken wordt gedaan. Kijk, daar heb ik wat aan:

Maar wat te denken van Ken zelf? De Amerikaanse acteur David Ury is niet meteen een enorme beroemdheid, maar dat hij sprekend op Ken Tanaka lijkt is toch vrij veel mensen opgevallen. Geen probleem natuurlijk, Ken is met camera en al bij David op bezoek gegaan, bij welke gelegenheid beide heren vaststelden niet alleen een uiterlijk, maar ook dezelfde geboortedatum te delen en in stromen van tranen tot de conclusie kwamen dat ze wel tweelingbroers moesten zijn, vroeg gescheiden en geadopteerd door twee verschillende families. Brokken in kelen, kortom, maar het was wel opmerkelijk dat Ken en David in het betreffende filmpje telkens net niet tegelijkertijd in beeld waren.

Dat is niet het enige probleem. Het adopteren van buitenlandse kinderen is in Japan verre van gebruikelijk en er is geen enkele reden aan te nemen dat het in de jaren '70 tot een rage gekomen is, hoezeer Ken dat ook beweert. Bovendien importeren de Verenigde Staten adoptiekinderen, maar exporteren ze normaal gesproken niet. En hoezo zouden mensen in Shimane ooit iets modieus doen? Shimane is ongeveer zo trendy als Minsk in de regen.

Het is ook wel een erg ongelukkig toeval dat zowel de Japanse als de Amerikaanse ouders namen hebben die zo gangbaar zijn dat ze vrijwel onmogelijk terug te vinden zijn. Er zijn duizenden Jonathans Smith en ook een heel stel Linda's. De naam Tanaka is in Japan zo gewoon dat "Taro Tanaka" in het Japans min of meer op dezelfde wijze wordt gebruikt als "Jan Jansen" of "Piet Snot" in Nederland. Zelfs van "Ken Tanaka" lopen aardig wat exemplaren rond. Na te trekken is het levensverhaal van Ken dus niet. Dat is maar goed ook, natuurlijk. Als er op een dag een, pakweg, Evert Wisniewski opduikt in Groningen, in Polen opgegroeid en nu op zoek naar zijn biologische vader Ralf Futselaar, dan zijn van die zoektocht waarschijnlijk niet gek veel filmpjes te maken. Ik ben zeer waarschijnlijk de googlebaarste mens op aarde.

Kan dit alles me ook echt iets schelen? Ik bedoel: van Ken? (Van Evert verwacht ik nog jaren niks te horen). Nee, eigenlijk niet. Het zijn aardige filmpjes, waar je iets van op kunt steken, mooie schilderijen en tekeningen en het is op het oog ook wel een aardige, zij het wat belegen jongen, of hij nu als Ken of als David optreedt. En het zou de beide tweelingbroers, denk ik, op hun beurt geen verdriet doen dat ik de nodige twijfels houd. Niet voor niets staat er een disclaimer op Ken's youtube profiel: "Ken Tanaka lives in a reality that is likely very different from your own. In this reality, rather unreal things can and do happen. Please keep in mind that these videos are meant for entertainment purpose."

Gehoor

2010-08-28T02:47:00.005Z

Mijn oma had zo haar antipathieën. Ze hield niet van Paul de Leeuw, niet van de Telegraaf, niet van het CDA, niet, in het bijzonder, van Ernst Hirsch-Ballin, niet van het Christendom en niet van de buurtschap Ittersum, steevast aangeduid als "Dat Ittersum", waar naar verluidde iedereen om de haverklap ter kerke ging, op het CDA stemde (vooral op Hirsch-Ballin), de Telegraaf las en naar televisieprogramma's met Paul de Leeuw keek. Bij voorkeur allemaal tegelijk, hoewel zulks natuurlijk wat logistieke problemen met zich meebracht. Al met al was mijn oma een progressieve, zij het soms wat mopperig uitgevallen bejaarde.

Die progressiviteit strekte zich echter nadrukkelijk niet uit tot de medische stand. Een arts moest toch als het enigszins kon een man zijn, en op z'n minst flink grijzend, want die jongelui vertrouwde ze niet. Helemaal erg was een jonge vrouw, "zo'n jong ding", dat na slechts een jaar of tien opleiding aan haar meende te mogen zitten. Om zich in geval van nood te weer te kunnen stellen, bladerde ze veelvuldig in haar medische encyclopedie en knipte hoofdschuddend berichten uit de Zwolse Courant over medische fouten, oplichting en onkunde. Dat de daders in dergelijke gevallen vrijwel uitsluitend oudere heren waren, heeft ze tot haar dood, te lang dus, over het hoofd gezien. Ik heb in ieder geval lering getrokken uit dit alles. Geef mij maar een jonge vrouw. Eventueel ook als arts.

In Japan denk ik er anders over. Niet omdat ik oude artsen hier kundiger acht, maar omdat oude artsen meestal prima Duits spreken. Tot relatief recent functioneerden artsen in Japan namelijk grotendeels in het Duits. Dat was handig, want er waren uitstekende leerboeken in het Duits voorhanden, en bovendien beheersten hun patiënten het niet, zodat zij onbezwaard hun hart konden luchten op de "Karte", de patiëntenkaart. Die Karte bestaat nog, en heet ook nog steeds zo, maar inmiddels staat er gewoon Japans op. De verkoop van medische encyclopedieën is sinds de omschakeling explosief gestegen. Oudere artsen spreken desalniettemin vaak nog prima Duits en ik, omdat ik mij een tijdje bezig heb mogen houden met de Nederlands-Duitse relaties in een bepaalde periode, ook. Dat is altijd handig als je hevig bloedend een praktijk binnen komt strompelen.

Nu groeide er de laatste weken een klein, maar buitengewoon storend gezwel in mijn linkeroor. Ik had al gezien dat de oorarts die een kilometer verderop praktijk houdt niet een van de jongsten was, en ik begaf me dan ook met gezwinde tred naar zijn praktijk. Helaas bleek hij er ouder uit te zien dan hij werkelijk is. Geen Duits. Maar met mijn krakkemikkige Japans en zijn beroerde Engels zouden we er ook wel uitkomen. Geïnteresseerd bekeek hij mijn oorbobbeltje. Vrijwel onmiddellijk stond hij op, en liep om de behandelstoel heen om ook in mijn rechteroor te kunnen kijken, waar naar mijn inzicht niets mis mee was. Vervolgens nam hij plaats op de stoel tegenover mij.

"Meneer Futselaar", vroeg hij, "hoe bevalt het leven in Shukugawa u?"

"Nou", zei ik, "eigenlijk uitstekend. Weet u," ik ging er eens goed voor zitten, "vroeger woonde ik in Nederland. Dat is een akelig land, met bijzonder onaangename mensen. Het is er aan een stuk door een geweldige herrie, omdat iedereen luidruchtig loopt te bellen, te klagen en te tieren. Het vliegveld ligt er niet in zee, zoals hier, maar in een opgedweild meer naast de hoofdstad, zodat horen en zien je vergaat van de herrie van af- en aanvliegende vliegtuigen. Om het niet aflatende gezanik van hun ontevreden ouders niet te horen, heeft bovendien een groot deel van de jeugd geïnvesteerd in luidruchtige bromscooters, die met hun geknetter het algehele lawaai natuurlijk alleen maar verergeren. En dan heb ik het nog niet over scholen en kinderdagverblijven, waar kindertjes zodanig gemangeld worden door hun analfabete leidstertjes dat ze het eenmaal weer buiten meteen op een schreeuwen zetten waar in de wijde omtrek de ramen van rinkelen. Hier is het tenminste stil!"

De dokter stond op, nam een tweetal instrumenten ter hand en keerde terug naar mijn rechteroor. Onmiddellijk daarna kreeg ik het gevoel dat een aanzienlijk deel van mijn schedel, met een ontzagwekkend gekraak, door mijn gehoorgang naar buiten werd getrokken. Wat het precies was, kon ik zelf niet zien, want mij ogen zitten aan de voorkant, maar wel viel me op dat de doktersassistente kokhalzend haar hoofd afwendde. Ook mijn linkeroor werd met kracht geleegd, wederom met onvoorstelbaar veel lawaai, en ik meende te voelen dat een vettige massa van een paar kubieke centimeter als een champagnekurk uit mijn hoor plopte.

"Dat bobbeltje", sprak de dokter, "dat snij ik er wel even af, en dat sturen we op naar het lab. Uitslag over twee weken. Enneh, zou u in de toekomst uw oren zelf een beetje schoon kunnen proberen te houden?"

De uitslag is inmiddels binnen. Niks aan de hand. Ik heb geen huid- of oorkanker en er groeit ook geen nieuw armpje of beentje uit mijn oor. Ik ben ook nog steeds heel tevreden met het bestaan in Japan. Van Ernst Hirsch-Ballin, Ittersum, de Telegraaf en ander slechts heb je hier in ieder geval geen last. Maar echt stil blijkt het, helaas, bij nader inzien niet te zijn.

Yoda

2010-08-07T01:59:00.019Z

Zogenaamd om haar Engels te verbeteren kijkt mijn echtgenote naar alle Star Wars films. Achter elkaar. De publieke omroep is op het onzalige plan gekomen er deze week elke avond een uit te zenden, dus dat kan makkelijk, mits ik tenminste het huishouden in m'n eentje doe. Halverwege de vierde film begint ze echter met overgave te fronsen.

"Ligt het nou aan mij, of praat die Yoda een beetje gek Engels?"

Eerst dacht ik dat het een grapje was, maar dat was niet zo. (Voor wie niet bekend is met Yoda, hoor hem hier over de Stille Kracht spreken en hier over het Nieuwe Leren.) Japanners vinden het Engels van Yoda niet raar klinken, omdat ze zelf vergelijkbaar raar praten. In het Japans is het, net als in het Yoda-Engels en het Latijns* tamelijk gebruikelijk de persoonsvorm aan het eind van de zin te plaatsen, zoals in:

"猿も木から落ちる”(saru mo ki kara ochiru)

wat letterlijk te vertalen is als

"aap ook boom uit vallen"

of, minder letterlijk:

"Ook apen vallen wel uit bomen."

Het betreft hier overigens een gezegde, geen zoölogische observatie. Hoe het ook zij, oplettende lezertjes denken natuurlijk meteen aan uitdrukkingen als:

"Vir prudens non contra ventum mingit"

"Throughout the galaxy, thousands of Jedi, there are"

waarin de persoonsvorm eveneens aan het eind komt.

Overigens spreken Latijnen en Japanners, vanuit het Nederlands bezien, stukken eigenaardiger dan Yoda. Yoda mag dan een groen ruimtewezen zijn, hij spreekt toch vrij normaal Engels, of tenminste niet eigenaardiger dan de modale Australier. Dat blijkt wel uit het grote belang van de plaats die woorden innemen in zijn zinnen. Net als in het Nederlands is ook in het Australisch van Yoda de plaats van een woord in de zin bepalend voor hun betekenis. Dus:

"A Jedi uses the Force for knowledge and defense"

betekent iets anders dan

"The Force uses a Jedi for knowledge and defense."

In het Japans, Latijns, Duits, Fins en nog een aantal talen heb je dat probleem niet. Het Japans bijvoorbeeld, is agglutinatief. Agglutinatief is een moeilijk Latijns woord, dat "aanklevend" betekent. De functie van een woord of woordgroep in een zin wordt aangegeven met een suffix. Als je, om maar eens wat te noemen, naar Kyoto gaat, dan heet dat "Kyoto-e", en waar je het plaatst maakt niet uit. Als je zelf het onderwerp van de zin bent, dus "ik", krijgt je "watashi" het achtervoegsel "wa". maar als iemand met jou naar Kyoto gaat, wordt het "watashi-to". De woordvolgorde is, dankzij deze achtervoegsels, nagenoeg vrij, wat vooral bij het schrijven van Sinterklaasgedichten erg handig is.

Dit alles zou niet moeilijk zijn, als het een beetje consistent en simpel gehouden was. Dat was echter teveel gevraagd. "Naar Kyoto" kan, afhankelijk van de omstandigehden, ook "Kyoto-ni" of "Kyoto-made" worden. Dat "wa", spel je om onduidelijke redenen als "ha" en wordt onregelmatig vervangen door "ga". Dat er zinnen met meer dan een onderwerp kunnen bestaan ("wa" plus "wa") of zonder onderwerp, maar met twee lijdende voorwerpen ("ga" plus "ga") en natuurlijk zonder persoonsvorm, maakt het allemaal nog wat lastiger. En had ik al eens over de "wo" verteld? Nee. En dat zou hier ook te ver voeren.

Soms worden mijn studenten licht wanhopig van Europese talen. Woordgeslachten en werkwwoordsvervoegingen kennen ze niet, noch meervouden, verschil tussen "hij" en "zij" of lidwoorden. Wat zeg ik, hun groengerimpelde docent, op zulke momenten?

"Ridiculous agglutinative language, fitting revenge. Is."

*U dacht dat die taal "Latijn" heet? Dan heeft u de Nederlandse Taalunie aan uw zijde. In tegenstelling tot pakweg Sanskriet (van "saṃskṛtam", wat Sanskriet is voor "bekakt geouwehoer") is Latijns echter een als zelfstandig naamwoord gebruikt bijvoegelijk naamwoord, net als Duits, Frans en Chinees. Dat is ook het geval in het Latijns zelf, en in het moderne Italiaans: Lingua Latina. Omdat "Latijn" bovendien al goed Nederlands is voor iemand uit Latium, het huidige Lazio, lijkt het mij beter om gewoon van Latijns te spreken, met een s erachter, zoals dat tot voor enige eeuwen overigens ook gebruikelijk was, als we het Middelnederlands Woordenboek mogen geloven. Wie geen zin heeft in dergelijk taalhistorisch gezeur houde zich beter verre van het Latijns, alsook van het Griek, Hebreeuw en Goti.

Deens

2010-08-02T04:47:00.008Z

Zoals ik al eerder schreef blink ik uit in overbodige kennis. Iets hoeft maar een beetje van belang te zijn of er gaan honderden echt geleerde en ijverige mensen aan werken. Daar hoef ik niet bij te zijn. Het is nu eenmaal veel makkelijker om deskundig te zijn in iets waar niemand iets van af weet en ook veel leuker. Ik ben toch het liefst een decoratief muurbloempje dat bij tijd en wijle briljante inzichten ten beste geeft waar andere mensen niet op waren gekomen omdat ze met nuttiger zaken bezig waren.

Zo ben ik al enige jaren de belangrijkste Nederlandse Denoloog. Zelfs in Denemarken zul je weinig mensen tegenkomen die meer van dat land en volk begrijpen dan ik. Dat is natuurlijk ook logisch; als ze ergens begrijpen hoe onbeduidend Denemarken is, dan is het wel in Denemarken. Een Deen zal eerder geneigd zijn zich als Amerikanist te profileren, of computerprogrammeur te worden, of komiek, of striptekenaar, of worstverkoper, of motorbendeleider, of ontwerper, of speelgoedfabrikant, of fietsenmaker. Alles behalve Denemarkendeskundige.

Wie schetst mijn verbazing dat, terwijl ik me aan het ontwikkelen ben tot een uiterst irrelevante puberteitshistoricus, in Nederland ineens ophef ontstaat over het "Deense model"? Het schijnt dat de VVD en het CDA van plan zijn een minderheidskabinet te vormen met gedoogsteun van de PVV. Zoiets bestaat in Denemarken ook, is de redenering, en daar werkt het, dus waarom niet in Nederland? Zal ik dan maar even? Hierom niet:

In Denemarken zijn minderheidsregeringen inderdaad gebruikelijk. En niet alleen daar, in pakweg Zweden gaat het precies hetzelfde. Al decennia. En helemaal niet slecht. De reden dat een minderheidsregering daar zo goed werkt, is dat Denemarken en Zweden geen bicameraal stelsel kennen. Als iets door de Deense Folketing (denk aan de Nederlandse woorden "volk" en "geding") is goedgekeurd, dan is daarmee de kous af. Daardoor is de Deense parlementaire politiek vaak spannend en zijn Deense politici afwisselend coole macho's en scherpe onderhandelaars. Als je net dat ene stemmetje van extreem links, extreem rechts of van wie dan ook meekrijgt, kun je binnen zijn. De huidige Deense regering, die zogenaamd "gedoogsteun" geniet van Dansk Folkeparti, doet in werkelijkheid geregeld zaken met links, als het over rechts even niet lukt, vooral in Europese aangelegenheden. Opportunistisch? De waan van de dag? Ja, maar het alternatief is ook niet alles, zoals u inmiddels gemerkt heeft.

In Nederland werkt dit niet, denk ik. Je kunt geen koehandel bedrijven in het parlement als je alle wetgeving vervolgens nog goedgekeurd moet krijgen in de Eerste Kamer. Dat kunt u zich ook makkelijk voorstellen. Een veiling werkt immers ook alleen als de uitkomsten ervan bindend zijn. Als u dat fraaie, massief gipsen biedermeierdressoirtje eenmaal op de kop getikt hebt, dan kunt u later niet komen zeuren dat uw levensgezel of ouders/verzorgers het niet mooi of te duur vinden. Aanraken is zetten in een parlement met een minderheidsregering en dat kan niet als alle overeenkomsten later, in een andere kamer, alsnog afgeschoten kunnen worden, zeker als dat daar gebeurt door leden van dezelfde politieke partij.

Mijn Franse collega Maurice Duverger heeft ooit opgemerkt dat districtenstelsels vrijwel altijd leiden tot tweepartijsystemen. Deze observatie heet nu, nogal hoogdravend, de wet van Duverger, en klopt overigens vrijwel altijd. Alleen het Verenigd Koninkrijk vertoont nu afwijkend gedrag, maar daar is dan ook een referendum voor stelselhervorming in de maak. Dat moet daar nu ook wel, want geen redelijk mens wil ooit nog op die elitaire conservatieven of die oorlogszuchtige sociaaldemocraten stemmen.

Zal ik er, in navolging van Onze Maurice, ook eens een concept-wetje tegenaan gooien? Komtie. Stabiele minderheidsregeringen zijn in parlementaire democratieën uitsluitend in unicamerale stelsels mogelijk. Het kan natuurlijk zijn dat ik het mis heb, maar ik denk eigenlijk van niet. Dan heb ik hierbij toch maar mooi de eerste wet van Futselaar geformuleerd! Het is niet om pretentieus te doen, maar ik verwacht toch wel dat ik met deze vondst spoedig in de Hofstad zal worden geïnviteerd.

Dan kan ik meteen, want daar was dit alles me om te doen, op de koffie bij mijn idool Adriaan Bontebal. Hij is virtueel naar België verhuisd, maar woont bij mijn weten nog gewoon in de Schilderswijk. Bezoekt u even zijn vernieuwde weblog?

1-0

2010-07-11T21:57:00.004Z

Dat zul je altijd zien. Het hele weekend staan de kwaliteitskranten bol van nieuw en belangrijk onderzoek naar oorlogstrauma's, waaraan ook ik heb mogen bijdragen, en dan verliest Nederland prompt de finale van het WK voetbal. En nu wilt u natuurlijk van mij weten, 'heb ik een trauma?' Het staat wel mooi op de voorpagina van de Telegraaf, dus het moet haast wel waar zijn.

Nee. Wat u hebt heet een 'kater'. Die gaat vanzelf over, wat niet wegneemt dat een blikje cola, een banaan en een ibuprofennetje vaak wonderen doen. En behalve een kater heeft u een woonkamer die, afgezien van lege bier- en breezerflesjes, vol ligt met oranje rotzooi. En een voortuintje, een gevel, een kinderkamer, een straat, een echtelijke sponde, een museumplein, een uitgaansleven en, geef maar toe, een zelfingenomen pestlandje vol met knaloranje plestik troep.

Ik zou zeggen, landgenoten, verzamelt u vanochtend vroeg allen bij het vvv kantoor in uw woonplaats en trek in bataljons het land in om alle oranje onzin te verwijderen. Marchons citoyens! Niet alleen omdat al die rommel een gevaar is voor de jeugd, maar ook omdat katerige mensen zich beter niet met schelle lelijkheid kunnen omgeven. Geef maar toe, u bent echt eens toe aan neveltinten. En zo is het niet alleen voor uzelf het prettigst; ook bezoekers van Nederland, in het bijzonder ikzelf, zullen u dankbaar zijn voor deze estethische ingreep, die overigens beslist een blijvend karakter moet hebben.

Moet u nu ook meteen te ver gaan? Nee! Voor de aardigheid moet u nu eens niet te ver gaan. neem nou dat zo goed besproken, zojuist verschenen boekwerkje "the politics of war trauma". Dat is toevallig ook knaloranje. Gaat u vooral naar de kwaliteitsboekhandel om het te kopen, en leg het in uw van vuvuzela's gezuiverde huis op de koffietafel. Dan heeft u meteen een aardige herinnering aan afgelopen zondag, toen u dacht een trauma te hebben, die een kater bleek, en waarna u het landje eens flink heeft uitgemest. Heeft u daarna meteen ook iets te lezen dat hout snijdt, wat zeker na de Telegraaf nooit weg is.

Hersendood

2010-07-04T13:00:00.004Z

Scrollt u voor de aardigheid eens naar beneden. Ziet u het ook? Niemand, maar dan ook echt niemand, reageert op de stukjes die ik hier met enige regelmaat achterlaat. De verklaring lijkt voor de hand te liggen: niemand leest mij. Bij mijn korte bezoeken aan het vaderland in de afgelopen jaren gaven echter opvallend veel mensen te kennen deze stukjes wel te lezen, en hadden enkelen nog de euvele moed te beweren dat ik te weinig, en vooral te weinig frequent schreef.

Wat kan hier aan de hand zijn? Ik heb er een weinig over nagedacht. Het zou kunnen dat ik zulke leuke, afgeronde en sublieme blogstukjes schrijf dat niemand het aandurft iets op of aan te merken. Echt waarschijnlijk is dat echter niet. Ik ben al sinds jaar en dag leuk en subliem, en op goede dagen nog afgerond ook, en dat heeft niemand ervan weerhouden door mij heen te snateren, overbodige meninkjes te debiteren, of anderszins op mijn gesproken of geschreven uitlatingen te reageren. Of het aan uw domheid, durf of doorzettingsvermogen lag durf ik niet met zekerheid te zeggen, maar aan weerwoord heb ik nooit gebrek gehad.

Nee, ik ben tot de conclusie gekomen, ook omdat mij maar weinig rouwkaarten bereikten, dat u in het vaderland collectief hersendood bent. Trek ik mij dat aan? Nee! Ik pas mij aan. Zodra ik tot mijn briljante inzicht was gekomen, belde ik dan ook mijn lijfarts, om voor mijn schare aan hersendode bewonderaars een verzetje te organiseren. U heeft dat niet altijd in de gaten, en zeker nu niet meer, maar noblesse oblige en ik zet mij derhalve altijd naar beste eer en geweten voor u in.

Mijn lijfarts, ondertussen, stribbelde tegen. Hoe ver was ze niet reeds gevorderd met haar proefschrift Physical Beauty and Superior Intelligence: A Case Study of Ralf Futselaar? Moest ze zich nu, alleen om wille van deze modieuze epidemie, op hersendood gaan toeleggen? Maar ik was onverbiddelijk.

Daarom, speciaal voor u, en ik reken erop dat u komt opdagen, komende woensdag, 7 juli vanaf 13:15 in het Academiegebouw te Groningen. De promotie van Drs Mijntje Nijboer, op het proefschrift Early effects of brain death on kidney injury and outcome after transplantation. Komt dat allen, zelf hersendood of niet, horen en zien!

Vliegvelden

2010-06-27T14:46:00.005Z

De laatste tijd heb ik op deze plaats nogal laatdunkend geschreven over de Japanse politiek. Terecht, overigens, maar wat ik wel eens vergeet te vermelden is dat er de laatste jaren wel degelijk een belangrijke en geenszins lachwekkende verandering in gang is gezet. Japan had tot voor kort een politieke orde die "de menselijke maat" nastreefde, "maatwerk" leverde en "dicht bij de kiezer" stond. Dit alles had, zoals te verwachten was, grenzeloze en peperdure corruptie tot gevolg. Langzaam trekt een nieuwe generatie politici het land uit het onstane moeras van vriendjespolitiek en eigenbelangen, en bouwt aan een overheid die afstandelijk, onpersoonlijk, regentesk, controleerbaar, professioneel en efficiënt is. Sommige mensen beschouwen dit als een vooruitgang. Ik ben een van hen.

Een van de eerste gevolgen van de nieuwe kilheid is dat er een einde lijkt te komen aan de wildgroei aan luchthavens. Werkelijk ieder gat in Japan heeft er een, zodat er niet minder dan 92 burgervliegvelden in het land zijn. Daarvan draaien er ongeveer 82 structureel verlies. Noem me een neoliberale marktfundamentalist, maar dat lijkt me niet gezond. Ik, en andere Japanse belastingbetalers met mij, draai er natuurlijk voor op, en in aanzienlijk ernstiger mate dan tot dusverre gedacht. Om te voorkomen dat vliegvelden sluiten, blijken veel gemeentebesturen maar al te graag bereid om vliegmaatschappijen van allerlei vervelende kosten te verlossen door bijvoorbeeld het incheckpersoneel te betalen. Dat loopt nogal in de papieren.

Maar als de exploitatie van een vliegveld stokt, verliezen de medewerkers hun baan, en de pretentieuze bestuurders die er miljoenen belastinggeld in hebben gepompt hun gezicht. Natuurlijk is vooral het eerste van groot, en publiek beleden, belang. Het jongste vliegveld, nog onder de vorige regering goedgekeurd, ligt in Ibaraki, op slechts 100 kilometer van Tokyo, waar ze toch echt al een paar vliegvelden hadden, en zal naar verwachting 1 (zegge: een) vlucht per dag, naar Seoul, verzorgen. Volgens de plaatselijke politiek is het veld echter van eminent belang voor de economische ontwikkeling van de prefectuur, en is de 20 miljoen yen uit de staatskas geenszins over de balk gesmeten.

Terwijl de Japanse overheid langzaam aanstalten maakt paal en perk te stellen en wat van die peperdure en overbodige vliegvelden dicht te gooien, is in Nederland net besloten er weer eens een te openen. Het patroon is zo Japans als sushi: het is heel goed voor de werkgelegenheid in Twente als er een vliegveld ligt, en het is heus geen verspilling of stemmenkoperij. Het is niet geheel duidelijk hoe het per vliegtuig naar Turkije vervoeren van Twentse vakantievierders de plaatselijke economie gaat helpen, maar met negatieve praatjes kom je zoals bekend nergens. Vervelende, negatieve mensen beweren ook al dat aan de andere kant van de grens ook al een vliegveld ligt, maar dat mag de pret niet ook drukken, want het is toevallig net tijd voor Twente en Duitsland ligt wel mooi helemaal in het buitenland.

Nee, Twente gaat het beslist helemaal maken als regio met deze nieuwe economische motor. Kist na kist krentewegge zullen de tienduizenden passagiers naar binnen werken, zowel voor vertrek als aan boord, uit een piepschuimen bakje, met een plastic pijpje Hengelobier erbij. En het is dat ze het landschap net verkloot hebben met een nieuw vliegveld, maar anders zouden er toch mooi zeker twintig wandelaars meer naar Twente gekomen zijn dankzij dat handige vliegtuig. Dan zwijg ik nog van de hordes, pakweg uit Barcelona, Stockholm, of Edinburgh, die zich per vliegtuig komen vergapen aan de architectuur van Enschede. Vergeet ook niet de transitpassagiers! Billund-Enschede-JFK! Bremen-Enschede-Tripoli! En ook weer terug natuurlijk. De mogelijkheden zijn eindeloos.

Ik ken nogal wat mensen uit Enschede, hoewel me nu ineens te binnen schiet dat ik niet weet hoe je ze geacht wordt te noemen. Enschedianen? Enschedes? Enschedeërs? Ik hoop op Enschedes, want dan zou een plaatselijk museum nog eens een tentoonstelling kunnen wijden aan het vaginale leven ("door de eeuwen heen") ter plaatse, onder de pakkende titel "Enschedes en hun schedes" of iets dergelijks. Wat een gelul weer van die Futselaar! Hoe het ook zij, ik ken dus een paar tukkers, en die, geloof me, hebben het hart op de juiste plaats. Naar het verstand heb je echter vaak lang zoeken, maar ik zou indien nodig kijken in de nabije omgeving van de Achilleshiel.

Waarom moet Enschede, pardon: Twentestad, in godsnaam mee proberen te komen in de vaart der volkeren met dit zwakzinnige vliegveld? Ze hebben toch al een universiteit, een kunstacademie, en een uitstekende vismarkt? Ik denk dat het is omdat een oudere, in het leven teleurgestelde medewerker van de plaatselijke vvv een keer in z'n leven een goede slogan had bedacht voor de stad, en dat ze met hun hand over hun hart hebben willen strijken: Verse vis en verspilde vliegvelden! Enschede! Het Japan van het Oosten!

Multi Culti

2010-06-13T01:04:00.005Z

Als ik het goed begrijp hebben mensen in Nederland moeite met de multiculturele samenleving en stemmen daarom op Geert Wilders. Maar dan weer niet overal; vooral in Limburg is hij razend populair. Daar zijn veel andere mensen, buiten Limburg, op hun beurt weer razend over, en zij hebben het initiatief genomen zogenaamde 'haatmails' aan de Limburgse vvv te sturen. Nu is de vvv veel te verwijten, maar Vreemdelingenhaat is daar volgens mij niet bij, en haatmails lijken me hoe dan ook niet meteen een effectieve vorm van activisme. Hoe het ook zij, ineens weet iedereen weer wat pakweg 50 jaar geleden nog evident was: dat Nederland al heel lang een multiculturele samenleving is en dat mensen uit de voormalige generaliteitslanden lang in het verdomhoekje hebben gezeten. Het is natuurlijk niet fraai als ze daar nu weer teruggezet worden, hoewel de "islamofascistische kutmarokkanen", "jattende corrupte Antillianen" en andere groepen natuurlijk wel even zouden kunnen uitblazen als die "racistische vlaaievreters met hun kinderverkrachterskerk en hun apetaaltje" de functie van nationaal pispaaltje een tijdje overnemen.

Ook in Japan is men, als het om culturele tegenstellingen en verschillen gaat, nogal kort van memorie. Het land is, net als Duitsland en Italië, rond 1870 politiek verenigd, maar pas in de Tweede Wereldoorlog is daar een zekere culturele eenheid bij gekomen. Net als in Italië houdt die eenheid overigens niet over. Japan is en blijft een multicultureel land, hoezeer dat ook door rechtse politici ontkend wordt. Niet voor niets moeten de inwoners van Kagoshima en Aomori ondertiteld worden als ze in een volkenkundig programma op de publieke omroep figureren. Ook de inwoners van Okinawa worden er door duizenden Amerikaanse vliegtuigen en helicopters elke dag aan herinnerd dat ze wel Japanners zijn, maar natuurlijk niet in die mate dat hun belangen werkelijk meetellen voor de regering in Tokyo.

Ik schreef al eerder dat de cultuur hier in het westen van Honshu wat afwijkt van de rest van het land, en niet tot ieders genoegen. Collega M, zelf afkomstig uit Kanagawa, klaagt steen en been. Dat de mensen hier hun kinderen niet behoorlijk opvoeden, bijvoorbeeld, zodat die halve restaurants tot wanhoop drijven met hun geschreeuw en geren, als ze de tent al niet gewoon met de grond gelijk maken. Dat mensen in de stationsboekhandel de krant staan te lezen en dan terugleggen, omdat ze te gierig zijn om er een te kopen. Dat Westjapanners altijd overal een mening over hebben, en die menen te moeten verkondigen ook, liefst luidkeels. Dat ze zelfs in de trein hun bek niet kunnen houden. Dat ze altijd, overal, van die idiote zegeltjes, bonuspunten, stempeltjes en andere voordeeltjes bij moeten hebben, en met al hun gierigheid wel aan een stuk door overbodige rotzooi kopen "omdat het in de aanbieding was".

Het is allemaal waar, zo moet ik keer op keer beamen, maar telkens als ik klachten hoor over West-Japan krijg in een week gevoel en moet ik onwillekeurig aan vanillevla denken. Er is hier iets niet pluis, iets dat me bekruipt en omringt en me tegelijk een huiselijk en een beklemmend gevoel geeft. Ik wist dan ook geen goed antwoord toen secretaresse T. me laatst in de coffeeshop van de Universiteit vroeg hoe ik het vond om in "zo'n heel andere cultuur" te leven dan ik gewend was. "Ja, eh, kweenie", Japanste ik terug, "soms voel ik me op een bepaalde manier haast te thuis. Het is moeilijk onder woorden te brengen."

Toen we opstonden zag ik haar hand geroutineerd naar haar kopje gaan. Ze pakte het suikerzakje en stak het in haar tas.

Naoto Kan

2010-06-04T06:21:00.002Z

Het is gelukt, ik heb nu vijf premiers meegemaakt als inwoner van Nederland en ook vijf als inwoner van Japan! Een ware mijlpaal in mijn lange carrière als leverancier van krakkemikkige politieke vergelijkingen en andere pedante onzin. Het is overigens wel de bedoeling, Nederlandertjes, dat op zeer korte termijn mijn zesde Nederlandse premier aantreedt. Ik heb er, gezien de omloopsnelheid in de afgelopen jaren, alle vertrouwen in dat de Japanners die voorsprong spoedig zullen inlopen (aangenomen dat Kan blijft zitten tot de formatie in Nederland ten einde is) dus als je dacht, "goh, ik doe Ralf eens een plezier, ik stem eens CDA, dat de premiersaantallen gelijk blijven", dan zou ik je op het hart willen drukken dat dat echt niet hoeft. Echt. Niet.

Smerig, maar niet saai

2010-05-21T03:01:00.003Z

Is dat niet saai, zo'n archief? Nee, dat is niet saai, zeker niet als je doos 9440 van de SCAP/GHQ records in Washington DC opentrekt, of microfiche 05022, waar hetzelfde opstaat, in de parlementsbibliotheek in Tokyo. Het betreft een verslagje van de hand van Theodore Spaet, een toen 27 jarige Amerikaan die als inspecteur van het ziekenhuiswezen gestationeerd was in Nagano.

"Common to all was miserable sanitation, in places so bad that even the patients were disgusted by it. Rotting garbage on the ground outside the wards was an almost universal sight, toilets were poorly kept, and kitchens were swarming with flies. The preparation of food was extremely sloppy, and in some of the stored food were hoards of maggots. Another universal phenomenon was the practice of patients cooking their own food in spite of the fact that they were allegedly getting their full ration from the hospital, a ration which is theoretically adequate for the sedentary individual a tuberculosis patient is.

These are a few of the more outstanding malpractices common to all the sanatoria; there were some of an even more serious nature at individual institutions. At the Ueda Branch of the matsumoto National sanatorium it was found that food intended for the patients was finding its way to other channels. This shameful situation had progressed so far that many patients found it necessary to provide and prepare the majority of their food themselves. In this particular sanatorium the building had previously housed a brothel, but had been sold to the ccentral government when abolition of licensed prostitution became law. The former proprietor of the brothel, however, was made chief of the board of trustees of the new hospital, possibly owing to his great civic virtues.

In the Nagano National Sanatorium, by far the largest in the prefecture, it is common for the patients to do their own laundry, and they must do many other tasks that completely negate the effectiveness of any bad rest they have in their “spare time”. This in spite of an abundance of nurses and other employees."

In 1992 stierf de Theodore Spaet, inmiddels een wereldberoemd hematoloog, in New York. Dat is jammer, want ik had hem graag willen vragen wat hij bedoelde met "even the patients" in de eerste zin. Die kans is mooi verkeken.

sumimasen!

2010-05-17T11:36:00.005Z

Er is veel goed aan de Japanse middenstand. Er zijn korte rijen voor de kassa's, om maar eens wat te noemen, en als ze onverhoopt toch te lang dreigen te worden blijkt er altijd nog wel iemand te zijn om al te lang wachtenden te verzamelen en een extra kassa open te gooien. Als je iets niet kunt vinden en ernaar vraagt, gaat er een medewerker met je mee om te laten zien waar het staat. In de avondwinkel om de hoek werkt een mevrouw die lid is van de Duitse vereniging, die het pak koffie dat je koopt vergezeld laat gaan van een geheel gratis en boeiend betoog over de invloed van Goethe op de Japanse literatuur in de vroege twintigste eeuw. (Valt tegen, overigens, maar je moet het ook willen zien natuurlijk.)

Ook prettig is dat als ik, als altijd met frisse tegenzin, een handel in textielwaren binnenstap, niemand mij belaagt met vragen als "kan ik iets voor u doen?" of "zoekt u iets speciaals?". Laat staan dat op een vriendelijk "nee hoor, ik kijk even" de gevreesde repliek "meneer zoekt een broek!" volgt. In tegendeel. Kledingverkopers wachten beleefd tot je ze zelf vraagt of ze ook iets in giraffe- en olifantenmaten hebben. Die hebben ze niet, overigens, dus het hele kleren kopen is in Japan een gepasseerd station, wat ergernis en geld scheelt. Gelukkig ben ik met mijn korte broek en T-shirt van de Hema verreweg de formeelst geklede medewerker van het instituut voor sociologie, dus het maakt ook niet echt uit wat ik draag.

Maar als blogger moet je ook wat te kankeren hebben natuurlijk. Is het, om eens wat te noemen, echt nodig dat de supermarkt naast de universiteit zowel een kassameisje, als een inpakmeisje, als een gespecialiseerd buigmeisje aanstelt? En moeten ze daar nu echt mijn studentes voor inhuren? Gelukkig kan ik ze meestal aan het giechelen krijgen, maar ik voel me altijd wat opgelaten. Mijn malicieuze en zwaarlijvige broertje probeerde overigens, door zelf diep te buigen, het buigmeisje uit evenwicht te brengen, maar dat was een verloren zaak. Middelbare Nederlandse mannen hebben in een buigwedstrijd weinig in te brengen tegen een flexibele Japanse tiener.

Het ergste vind ik het geschreeuw. Om voor mij duistere redenen vinden Japanners het erg prettig dat winkelpersoneel klanten begroet met een luid "sumimaseeeeen!". Sumimasen is Japans voor pardon en het is dus volstrekt misplaatst dat tegen mij te schreeuwen. Ik ben juist blij dat er allemaal behulpzame mensen in de winkel zijn en dat ik niet hoef te wachten of dingen te zoeken. Waarom die nodeloze en veel te luide excuses?

Helemaal erg is het in de buurtsuper. Daar werkt een verstandelijk gehandicapte jongen, wat natuurlijk op zich lovenswaardig is. Volgens de filiaalmanager werkt hij sneller en nauwkeuriger dan zijn collega's en bovendien bouwt hij een persoonlijke band op met de klanten. Nadeel is dan weer dat hij in zijn ijver aan een stuk door "sumimaseeeen!" schreeuwt, en dat met een falsetstem waar je kool mee kunt inmaken. Zijn collega's worden daar af en toe zichtbaar moe van. Erger was het gisteren, toen ik de winkel binnenstapte om tomaten te kopen. Alsof hij mij nog nooit gezien had viel hij even stil, staarde me aan en schreeuwde tegen de andere vakkenvuller "moet je kijken! Een onwijs vette buitenlander in de winkel!"

Zijn getergde collega keek ook, zichtbaar hopend dat ik de Japanse uitroep niet had verstaan, maar ik vrees dat ik te zeer grijnsde om die illusie in stand te houden. Even wist hij niet wat hij moest zeggen, terwijl zijn collega al weer gillend naar de visafdeling was verdwenen (Japanse supermarkten bestaan voor 50% uit visafdeling, dus dat kon moeilijk missen). Seconden lang staarde hij mij ongemakkelijk aan. Toen wist hij het.

"SUMIMASEEEEEEN!"

De bibliotheek

2010-04-24T08:42:00.004Z

Kent u deze sketch over het koekiemonster in de bibliotheek? Hij wil van de bibliothecaris een boek, en een pak koekjes. De bibliothecaris, gaandeweg wanhopig wordend, probeert uit te leggen dat koekjes in een bibliotheek niet verkrijgbaar zijn. Ik lijk, beroepshalve, sterk op koekiemonster, en niet alleen vanwege mijn dichte, blauwe lichaamsbeharing en uitpuilende ogen. Ik kan geen archief of bibliotheek binnengaan of ik wil iets inzien dat niet of slecht verkrijgbaar is, of anders tenminste iets dat zelden of nooit door iemand anders wordt aangevraagd en doorgaans lang vergeten of verloren is. Dat is, zo wil ik hier wel toegeven, een welbewuste tactiek. Wie zich in de wetenschap staande wil weten te houden moet of hard werken, of een deskundigheid ontwikkelen die niemand anders heeft. Lui als ik ben houd ik me dus bezig met uitzonderlijke onderzoeksgebieden, gebaseerd op obscuur materiaal. Een Napoleonbiografie of een boek over het Eichmannproces zult u van mijn hand niet lezen.

Bibliothecarissen en archivarissen reageren wisselend op mijn doorgaans excentrieke eisen. In de Groninger archieven maakte ik het ooit zo bont, dat de baliemedewerker botweg meldde dat de stukken die ik zocht kwijt waren en noooooit meer teruggevonden zouden worden. Toen ik later, met een heel ander stuk, wel op de studiezaal zat, kwam een kromgetrokken archiefmannetje op me af geschuifeld en vroeg verontwaardigd “U heeft ze toch niet alsnog gekregen he?”. Dit deed, en doet, vermoeden dat betreffende documenten door het personeel waren gebruikt als tekenpapier voor pornografische afbeeldingen, in de vaste overtuiging dat er toch nooit iemand om zou komen.

In zowel de Universiteitsbibliotheek in Groningen als de Boole Library in Cork, heb ik van vriendelijke concierges bij herhaling messen moeten lenen om van boeken die sinds de negentiende-, of vroege twintigste eeuw niet een keer waren ingezien, zelf de katernen open te snijden. (Uitgevers zijn tegenwoordig zo verstandig om geen boeken met gesloten katernen meer te verkopen, zodat uw bezoek er niet achter komt dat u al die geleerde en artistieke boeken in uw woonkamer niet gelezen hebt, omdat u in uw vrije tijd alleen commerciele televisie kijkt. Pas echter op met oude banden! Gezichtsverlies zit in een klein hoekje.)

Eens, in het Rijksarchief van het Koninkrijk Denemarken, wist ik een archivaris in de studiezaal tot verontwaardigd roepen te bewegen, een prestatie waar ik tot vandaag bijzonder trots op ben, door stukken uit het archief van de langvergeten Vetcentrale aan te vragen, waarna ook prompt de mededeling uit de depots kwam zulks niet bestond. Maar ze bestonden wel en toen ik ze na aandringen en bekvechten uiteindelijk in handen kreeg, bleken ze ook daadwerkelijk bedekt door een vettige en buitengewoon smerige aanslag.

Als het om vieze archiefstukken gaat, ben ik overigens sowieso de grootste expert ter wereld. Ooit, in Belgie, zocht ik archieven betreffende het verloop van de voedseldistributie tijdens de Tweede Wereldoorlog daar te lande. Nu was die niet denderend, maar dat er helemaal geen archief van was overgebleven leek me toch onwaarschijnlijk, hoezeer de relevante autoriteiten dit ook beweerden. Gelukkig plaatste mijn geleerde collega D. een advertentie in een ministerieel personeelsblaadje en zowaar, diep uit de kelder werden enige maanden de dozen met paperassen naar boven gesleept. Dat ze, de voorgaande zes decennia, naast een oliegestookte centrale verwarmingsketel hadden gestaan, was echter wel te merken. Na een dag bestuderen was ik niet alleen zelf gitzwart, maar ook de kamer die men mij tijdelijk beschikbaar had gesteld tot schouderhoogte danig beroet. “Dat geeft niets hoor!” riep de betrokken beambte, “dat wordt morgen allemaal gekuist!” Blijkbaar niet door hem.

Natuurlijk zet ik mijn vrolijke gewoonte in Japan onverdroten voort. Het interbibliothecair leenverkeer hier te lande bezwijkt inmiddels haast onder mijn voorkeur voor het slecht verkrijgbare. Ook eigenaardige archiefstukken blijven een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen, zodat ik inmiddels een forse stapel kopieën heb vergaard met, ook voor Japanners, nauwelijks begrijpelijk imperiaal Kriebeljapans. Die documenten stellen me in staat grote geheimen te openbaren over de recente geschiedenis van Japan, een land dat toch al redelijk door collega's leek afgegraasd.

Dat dacht ik tenminste. Heden bereikte mij een emailtje van een Brit, die de euvele moed heeft gehad materiaal in te zien dat ik als eerste in handen had moeten krijgen. Ik rook al lont toen ik van de archivaris in Tokyo hoorde dat er 'van de week ook al een buitenlander om gekomen was'. Gelukkig konden we tot een vergelijk komen en blijven bij elkaar uit de buurt. 'Een debat', zo deelde hij mede, 'kan ik echt missen als kiespijn'.

Lente

2010-04-03T10:45:00.008Z

Ben ik er even een paar weken tussenuit, heb ik bij thuiskomst meteen een mailbox vol klachten. Ja, ik weet dat dit een van de populairste blogs in het Nederlands taalgebied is en ja, ik weet dat mensen moeite hebben met slapen, werken, kinderen in bed krijgen en velerlei anders als ze niet frequent worden voorzien van mijn geniale stukjes over het leven in Japan. Maar ik mag toch ook wel eens op vakantie? Zeker nu het lente is.

Het uitbreken van de lente is in Japan overigens een hele gebeurtenis. De mensen zijn hier van oudsher sowieso geobsedeerd door seizoenen, zowel omdat men hier nogal seizoensgebonden eet en drinkt, als omdat je in de meestal slecht geisoleerde en vrijwel onverwarmde Japanse woningen nogal goed merkt of het steenkoud danwel bloedheet is. Het begin van de lente is bovendien een extra populaire periode, omdat de tijd van doodvriezen aflgelopen is en die van levend gefrituurd worden nog even niet begonnen.

Deze vrolijke dagen worden gemarkeerd door de bloesemende sakura, of sierkers. Heel Japan staat vol met kersenbomen waar geen kersen aan komen, maar die eind maart, begin april, in overdadige bloemenpracht staan. Japanners grijpen deze gelegenheid aan om zich gezamenlijk onder werktijd klem te zuipen onder betreffende bomen, met als smoesje "hanami" wat letterlijk "bloemkijken" betekent. Voor de rest van de wereld is sakura dan weer een prettig-truttige naam voor Japanse restaurants, origami-verenigingen en Japanse hondjes.

Zelf wilde ik de wisseling van de seizoenen graag op een iets spectaculairdere manier beleven. aangezien ik toch voor werk in het Noordoosten moest zijn, toog ik daarom naar de hoogvlakte van Oku-Nikko, een natuurgebied op meer dan een kilometer boven de zeespiegel, een uur en vijftig haarspeldbochten voorbij het wereldberoemde tempelcomplex van Nikko. Maar als je dan eenmaal kotsend de bus uitkomt, dan heb je ook wat.

Zo'n besneeuwd berggebied in de lente, dat is een spectaculairder gezicht dan een paar bloeiende boompjes. Er lag nog een meter sneeuw toen ik aankwam, die doende was in hoog tempo te smelten en in kolkende watervallen honderden meters naar beneden te daveren. De bossen ratelden door het gehamer van honderden spechten. De beroemde wetlands, hoewel nog bedekt door sneeuw, werden langzaam weer wet en mijn voeten daardoor ook. Toch was ik niet geheel tevreden. Ik miste nog dat ene moment waarop je denkt "nu! Nu is het lente!".

En toen zat hij daar gewoon, in de zon. Een al wat oudere makaak, kalmpjes onanerend op een besneeuwde helling. Hij keek even wat die passant met dat fototoestelletje moest, maar keerde al snel terug tot zijn nuttige handwerken. Het beest in het beest was ontwaakt en ik voelde dat daarmee de lente waarlijk begonnen was. Dat beek te kloppen toen de kogeltrein me terugvoerde naar het zuidwesten, en het land elke kilometer een diepere tint roze kleurde. Eenmaal terug in Shukugawa, op weg naar mijn huisje op het strand, zaten duizenden mensen met loshangende stropdassen en opwaaiende zomerjurken blikjes bier en flessen sake leeg te hijsen onder de honderden bloeiende kersenbomen.

De ontembaren

2010-03-07T05:44:00.004Z

Ik schreef vorige week al even over de internationale gemeenschap, en dat maakte bij mij duizenden lezers nogal wat los. Naast gewaardeerde steunbetuigingen en harten onder de riem, ontving ik echter nogal wat post betreffende internationale gemeenschap hier te lande en meer bijzonder de kansen die seksueel gefrustreerde Nederlandse jongemannen daartoe zouden hebben. Daarover doen namelijk wilde verhalen de ronde. Men beweert dat nagenoeg iedereen die er een beetje buitenlands uitziet en van de mannelijke kunne is, zich reeds bij het verlaten van het vliegtuig omgord weet door een massa aantrekkelijke Japanse jongedames die niet minder dan staan te springen om een lekker potje gemeenschap.

Nu geldt als vuistregel dat vrijwel alles dat men in Nederland over Japan rondvertelt volstrekte onzin is, maar dit is nu voor de aardigheid eens waar. Ik zelf ben, door de combinatie van een oogverblindend uiterlijk en onweerstaanbare charme, natuurlijk overal ter wereld een sekssymbool van de eerste orde, maar in Japan zou ik geen van beide van node zijn. Iedere man die blank of zwart is kan zich hier verheugen in een stortvloed aan vrouwelijke aandacht. Deels is dit omdat Japanse mannen, vooral de laatste jaren, steeds meer worden gezien als verwende,lastige en en seksueel ontoereikende figuren, die bovendien vaak nog lastige en bemoeizuchtige ouders hebben ook. Hele praatprogramma's worden gewijd aan de "herkauwersgeneratie", jonge kerels die liever bij mama thuis blijven dan een deerne aan de haak te slaan en er eens flink op los te gemeenschappen.

Allochtonen staan daarentegen bekend als vurige minnaars, hoffelijke feministen en bovendien hebben ze meestal hun ouders in het thuisland achtergelaten. Natuurlijk kan het desondanks best zijn dat je een ontzettende hork bent en zonder een pondje Viagra nergens toe komt, of zelfs dat je je bemoeizuchtige moeder hebt meegenomen, maar daar komen de Japansen meestal veel te laat achter. Buitenlandse mannen gelden in ieder geval ongezien als Kakkoii, hetgeen Japans is voor cool, en dat is voor menigeen een prettige verrassing. Hoe lelijk, oud of kalend ook, in Japan waan je je een Brad Pitt of Ralf Futselaar.

Is er, zo vroegen meerdere van mijn schaamteloze scribenten, ook wat te halen? Nou, je moet er tegen kunnen. Japan is al sinds de jaren '80 in de ban de schattigheid, of Kawaii. Er worden speciale hondjes gefokt, nee ik verzin het niet, met veel te grote ogen, omdat ze daarmee hun bazinnetje zoooo schattig kunnen aankijken. Vrouwen in Japan kopen meer knuffelbeesten en ander speelgoed dan ze ooit zullen kunnen rechtvaardigen met een navenante toekomstige kinderschare. Voor de modale vrijgezelle vrouw is de steunkleur hardroze, aangevuld met gifroze en knalroze elementen. Er is ze bovendien veel aan gelegen, zo lijkt het tenminste als ik de universiteit doorkruis, er zo infantiel mogelijk uit te zien en zich navenant te gedragen. Het is dan ook een bittere teleurstelling als die buitenlandse professor, die zo lijkt op Anthony uit Candy-Candy, of diens evenknie in pakweg Heidi, Nils Holgerson ("Nieroesoe") of een andere mierzoete tekenfilm, toch gewoon eisen stelt, en op de koop toe hatelijk doet als ze hun werk niet op tijd inleveren. Die mooie strik in hun haar en hun grote bruine ogen blijken dan geen wonderen te doen.

Maar ik ben begaan met mijn lelijke en onaantrekkelijke medemannen die de Japanse verlokkingen aan den vleze willen ondervinden en die niet gebonden zijn aan contracten om de Japanse jeugd ook nog iets te leren. Welnu, jongens, let op! Een vrouw aan de haak slaan is geen kunst, maar wat dan? In het vaderland ga je dan ergens over praten, maar dat is in Japan moeilijk. Veel van die meisjes kunnen nauwelijks Engels en dat maakt de overgang van het ontmoeten tot het ontkoppelen van de BH wat moeilijk. (Japanse BH's werken net zo als Nederlandse, overigens, dus dienaangaande hoef je geen nieuwe vaardigheden te verwerven). Waar moet je het in godsnaam over hebben met iemand die alleen Japans spreekt en alleen geïnteresseerd is in poesjes, hondjes en de laatste blaartrekkende J-pop?

Ik zeg, gooi het op de leenwoorden. Nederlands spreek je al, dus dat is makkelijk, en zij spreken al heel behoorlijk Japans, hoewel veel van mijn collega's ook dat in twijfel trekken. Neem de Japanse schooltas, lansellu. Afgeleid van het Nederlandse ransel! Sukoppu? Komt van het Nederlandse "schop"! Enig, niet? "Messu", oftewel scalpel, komt van het Nederlandse "mes"! Waak er wel voor hier gesprekken over borstcorrecties af te kappen, overigens, anders geraak je onpasselijk voor je de lakens geraakt hebt. Zo kan ik nog even doorgaan. Ondertussen bestel je voor jezelf even een biiru (he, wat leuk, van het Nederlandse "bier"!) en voor je het weet stommel je samen naar een nondescript love-hotel.

Aan seksueel entertainment heb je geen gebrek, zo, maar het is natuurlijk wel prettig dat je die love hotels per uur betaalt, want na de daad heb je niets meer aan je semigeletterde stoeipoes. Zij moet ook nodig weer naar huis, moeder wacht, en jullie hebben elkaar ook niets meer te zeggen. Zoveel leenwoorden zijn er ook weer niet. Mocht alles anders gaan en de jongejuffrouw in kwestie meer in haar mars te hebben dan zuurstokkleurtjes en gegiechel, gooi je het laatse leenwoord in strijd: otemba. Dat is Japans voor onaangepaste, onschattige, intelligente en stoere meisjes. Het komt, zoek maar na, van het Nederlandse "ontembaar". En hoewel ze moeilijker te verschalken zijn, zijn de ontembaren de Japanse vrouwen waar je je meer dan een uur mee kunt vermaken. Heel veel meer.

In oktober vorig jaar ben ik, dat had ik geloof ik nog niet geheel wereldkundig gemaakt, in Kobe met een van de ontembaren in het huwelijk getreden. Ze heet, althans op dit blog, K., maar haar echte naam betekent "eeuwigdurende schoonheid van de theevallei". Dat eeuwigdurend moet ik nog zien, natuurlijk, en ze drinkt vooral veel koffie, maar dolgelukkig ben ik er wel mee.

Gevaar

2010-02-28T12:24:00.002Z

Er is weer eens een tsunami-waarschuwing van kracht. Hoewel ik vlakbij het strand woon, maak ik me niet bijster druk. Ik woon aan de binnenzee, de engte tussen Honshu en Shikoku, en die engte is nu juist niet eng. Reuzengolven die over de Stille Oceaan komen aanrollen breken wel op Shikoku, ik zit hier prima. Wel vraag ik me af welke onbenul op welk VVV kantoor bedacht heeft de Stille Oceaan de Stille Oceaan te noemen. Ik woon er nu een paar jaar naast, en er is niets stils of "pacifisch" aan.

Ik had trouwens andere zaken aan mijn hoofd. Kijk, dat er met enige regelmaat een Nederlandse regering sneeft zijn we ondertussen wel gewend, bovendien is het in Japan niet veel anders. Hier valt ook de ene regering na de andere, hoewel het hier usance is dat de betreffende premier vervolgens ook opdondert, overigens best een aardig idee. Maar dat we ons terugtrekken uit Uruzgan! Houdt dan in Nederland niemand rekening met de landgenoten in den vreemde?

Al snel na het verscheiden van Balk IV bereikten mij berichten van terzake deskundigen dat Nederland ernstig in discrediet gebracht door die perfide Wouter Bos. Joe Biden zou het Vaderland uit de Navo, en misschien zelfs uit de G20 gooien! We hadden ons te kijk gezet! Obama in de steek gelaten! Op zulke momenten vraagt de modale Nederlander zich af: "waar moet dat heen?". Maar hij is veilig thuis! De expat vraagt zich af: "waar moet IK heen?". Hier blijven leek in ieder geval geen optie. Ik zag de woedende menigte teleurgestelde internationale gemeenschappers al voor me!

Zoals het een goed Nederlander betaamt, heb ik de Nederlandse driekleur, alsmede een oranje wimpel, in huis. Moest ik die meenemen, of liep zoiets te veel in de gaten, om met een vlag over straat gaan? Ik kon natuurlijk beter niet teveel opvallen. Ik spreek toevallig vloeiend Duits, Deens en Belgisch, dus ik kon altijd voorwenden dat ik tot een trouwe natie behoorde. Maar wat als woedende menigtes mijn woning zouden binnendringen, mijn vlag roven en deze op het speelveldje van Shukugawa luid scanderend in brand steken, tezamen met een Wouterpop?

Ik moest, zo besloot ik, snel naar Roppongi, een zeer dure buurt in Tokyo waar (van uw zuurverdiende centen) het paleis van de Nederlandse ambassade staat. Ik wilde graag voor overleg bellen met landgenoten die verspreid over het land wonen, maar de CIA luistert dat natuurlijk allemaal af, en voor je het weet krijg je een drone op je dak, net als Bin Laden. Nee, beter was het, zo bedacht ik, de vlaggenmast thuis te laten, die natuurlijk wel brandt, maar waarvan het verlies geen schande voor Volk, Vorstin en Vaderland betekent, en vlag en wimpel reglementair opgevouwen in een rugzakje mee te nemen.

Onderweg zou ik alleen Deens spreken, om in ieder geval geen argwaan te wekken, en communicatie met de Japanse politie en geheime dienst te dwarsbomen. Bovendien moest ik mijn gezicht in een plastieken grijns trekken, in combinatie met wijd opengespoerde ogen, net als Anders Fogh Rasmussen. Zo moest ik incognito de Shinkansen in zien te komen, wel eerst met een stalen gezicht een kaartje kopen natuurlijk, en als de bliksem naar Roppongi. Me aansluiten bij de daar reeds verzamelde landgenoten, de vlag uithangen, en samen, liefst zingend, wachten op het einde.

Beschut door de invallende duisternis liet ik me van het balkon glijden en plofte veilig op de grond. Van bosje naar bosje rennend begaf ik me naar station Sakurashukugawa. Halverwege, bij het oversteken van de Shuku (niet over de brug natuurlijk, maar onopvallend wadend) werd ik opgeschrikt door een tweetal OH 1 helikopters die laag over scheerden. Was ik gezien? Druipend haastte ik me langs de rivieroevers, noordwaarts, een onzekere toekomst tegemoet. Wat als ze me te pakken kregen? In de verte waren de eerste honden hoorbaar. Kon ik in een boom klimmen? Maar het was al te laat. Meer dan een halve seconde kan het niet geweest zijn, maar ik was korte tijd afdoende afgeleid door een passerende politiewagen om recht in de armen van A., de plaatselijke hoogleraar politicologie, te lopen, die met zijn AiO's op kroegentocht was. Ik was er gloeiend bij.

"A.", sprak ik waardig, "mijn vaderland heeft het Vrije Westen verraden, zoals je ongetwijfeld vernomen hebt. Ik zal me niet verzetten tegen arrstatie." "Ralf, jongen, ik heb het gehoord", antwoordde hij. "Niet fraai. Maar zoals je weet is Japan helemaal niet actief in Afghanistan, en is onze voorlaatste regering gevallen over een emmertje diesel dat de marine op volle zee aan de Amerikanen had overgedragen. Ik denk dat je, voorlopig, wel veilig bent."

En verdomd, het is nog waar ook. Misschien was de Nederlandse paniek over onze internationale positie wel een tikje overdreven. Ik bedoel, niets ten nadele van mijn collega-deskundigen, maar ik vermoed bij nader inzien dat het wel overwaait. Nu die stomme Tsunami nog, en we kunnen over tot de orde van de dag.

Ter aanvulling

2010-02-18T03:59:00.002Z

Nauwelijks zijn de pixels van mijn vorige stukje droog of mij bereikt een bericht uit Yamagata dat daar aan pompoencurlen wordt gedaan. Dit roept de vraag op waar je allemaal wel niet mee zou kunnen curlen. Suggesties van mijn duizenden aandachtige lezertjes zijn van harte welkom.

Curling

2010-02-16T08:33:00.005Z

Mij is ter ore gekomen dat de Olympische Winterspelen weer zijn begonnen. Ik kijk niet naar, en lees bij voorkeur ook niet over, dit volstrekt stompzinnige evenement. Meer dan de helft van de beoefende sporten bestaat overwegend uit ergens gecontroleerd van af lazeren, in een sleetje, op skietjes of met een ander hulpmiddel, en daar vind ik niks aan. Toegegeven, ik ben sowieso geen sportkijker, vooral omdat sport geen ironie (of humor tout court) kent, maar laat er dan tenminste werkelijke inspanning geleverd worden, zoals bij het bergop rodelen, of de pure menselijke vorm aan de elementen worden blootgesteld, zoals in het naaktglijden met hindernissen, maar die beide boeiende sporten worden in Vancouver niet eens gedemonstreerd.

Nog saaier dan al die nepsporten die bergaf beoefend worden is het schaatsen. Hier wreekt zich de ijzeren wet dat alle sporten die leuk zijn om te beoefenen (schaatsen, golf, wandelen, autorijden, snooker) strontvervelend zijn om naar te kijken en alle sporten die leuk zijn om naar te kijken (kooivechten bij voorbeeld) niet erg prettig zijn om te doen. Ongelukkigerwijs kom ik uit een land, en woon in een ander land, waar schaatsen als een fantastische kijksport wordt beschouwd, waarschijnlijk vooral omdat er niet van die lastige Kenianen meedoen die de hele tijd maar winnen van de eigen landgenoten. Toch is het, voor de toeschouwer, niet meer dan om de beurt hard rondjes rijden, en als zodanig net zo enerverend om te bestuderen als het Griekse werkwoord of Duitse rijtjes.

En dan het kunstschaatsen. Jurysporten zijn natuurlijk per definitie geen sporten, en al helemaal niet als de deelnemers zich uitdossen alsof ze in een Thais touristenbordeel werken, maar het ergste is wel dat die lieden overduidelijk niet kunnen schaatsen. Ik zal niemand vervelen met mijn overdonderende vaardigheden op dit gebied, maar ik haal die meisjes zo in, met hun achterlijke gehup en gedraai. Toen ik, door een ongelukkige samenloop van omstandigheden, tennisles had en daar weinig van terecht bracht, heb ik dan ook onmiddellijk geclaimd dat ik "kunsttennis" speelde. Daar trapte de juf niet in. Waarom dan wel op ijs?

Er is een uitzondering. Ik ben dol, maar dan ook echt dol, op curling. Curling is al heel oud, maar is in zijn moderne vorm door Britse en Canadese cellen van de KGB nieuw leven ingeblazen om de kapitalistische medemens publiekelijk zo veel mogelijk voor lul te zetten, en daarmee binnenlandse oppositie de wind uit de zeilen te nemen. Of was u niet opgevallen dat de landen van het voormalig Warschaupact nauwelijks meedoen bij curling? Die zijn opgevoed met het idee dat een Rus cq echte vent biathlont, en een Canadees cq mietje geconcentreerd het ijs veegt. Toevallig heb ik kolonel Ledvedev, de bedenker van "operatie curling", ooit in Alma Ata mogen ontmoeten, en net als hij vermaak ik mij nog dagelijks over deze hilarische erfenis van het communisme. Vooral met een halve fles wodka achter de kiezen is curling enig.

Japan is bij uitstek een curlingland. Hondjestrouw aan de Verenigde Staten en bijzonder slecht in alle sporten die ze niet zelf hebben uitgevonden, waren ze een makkelijke prooi voor de humoristische voorhoede van het proletariaat. Curling sloeg aan, en dat doet het nog. Daarbij doet zich wel het probleem voor dat er in grote delen van Japan zelden ijs ligt, en dat in die gebieden waar het wel ligt bijna geen mensen wonen. Wat te doen? Hoe kon de Japanse medemens zijn belachelijkheid voor het wereldvoetlicht brengen? Welnu, waar een wil was, bleek een weg.

Het is haast niet te geloven, maar het kan nog onnozeler dan curling. Op het vrij afgelegen Shikoku, maar ook hier om de hoek in Osaka, hebben groepen Japanners onafhankelijk van elkaar het theeketel-curlen uitgevonden. Er zijn natuurlijk ook veel en forse theeketels in omloop hier, maar dan nog. Eind vorig jaar is het gekomen tot een heus curling-treffen (Osaka is verpulverd) en sedert de documentaire die de nationale omroep daaraan wijdde (sic) bleek nog een theeketel-curling-club te bestaan, in Kyoto.

Er kleven nadelen aan het wonen in Japan. De taal is moeilijk, de aarde beeft, de politiek is corrupt, de bureaucratie ondoorgrondelijk, de zomer te heet, de winter te koud en de lente te nat. Maar ik leef hier met de prettige zekerheid dat op de wereld geen vorm van menselijke waanzin te vinden is die zich in Japan niet in een extremere, hilarischer vorm voordoet. Behalve, gelukkig, godsdienst, waarover later meer.

Globaal poepen

2010-02-14T06:32:00.005Z

Ik ben van nature een vreemdpoeper. Dat is maar goed ook, want ik reis veel, en onderweg moet je overbodige ballast zo snel en efficient mogelijk kwijtraken. Dat is gezond en, zeker als je per vliegtuig reist, milieuvriendelijk. Er kan geen WC voorbij komen of ik duik er in en laat er iets achter, zodoende bouwend aan een netwerk van poepplekken dat gaandeweg de hele wereld zal omgorden. Dat u dat alvast weet. Alleen Sheremetyevo, de afschuwelijke luchthaven van Moskou, heb ik overgeslagen. Eerdere reizigers hadden zowel het sanitair, als de vloeren en muren, met een dikke, veelkleurige laag menselijke uitwerpselen ingesmeerd, die ik niet zonder gevaar voor eigen leven dacht te kunnen navigeren. Daarom maar gewacht tot in het vliegtuig naar Wenen, zonde van het milieu, maar het toestel was gelukkig al een stuk lichter omdat mijn bagage abusievelijk naar Magnitogorsk was gestuurd.

Ook als ik niet op reis ben poep ik bij voorkeur vreemd. Behalve milieuvriendelijk en gezond, is het namelijk ook praktisch en hygiënisch. Wie de eigen WC thuis gebruikt, zal deze immers op den duur ook moeten schoonmaken, een vervelend karweitje dat dan ook maar al te vaak veel te lang wordt uitgesteld. Zeker in studentenhuizen, maar ook in de woningen van andere drukbezette en verstandige mensen, treedt in het sanitair maar al te vaak een zekere sheremetyevering op. De oplossing is natuurlijk simpel. De toiletten van bibliotheken, universiteiten, ziekenhuizen en andere vrijelijk toegankelijke instellingen worden volgens een rooster schoongehouden en zodoende benadeel je niemand door ze te gebruiken. Nog los van, weer, de winst voor het milieu de die schone thuiswc oplevert door de veel lagere schoonmaakfrequentie daar.

Ik heb natuurlijk, als ik mij eens ambtelijk mag uitdrukken, mijn voorkeurslokaties. Het Natural History Museum in New York, de Koninklijke Bibliotheek in Kopenhagen (niet op de begane grond gaan!), maar ook Museum de Buitenplaats in Eelde zijn allen uitstekend voorzien. De beste jachtgronden voor de vrije poeper bevinden zich echter nergens anders dan in Japan. Niet alleen omdat alles blinkend schoon is, maar vooral om de stortvloed aan verbazende en nuttige technologie. Zelf doortrekkende potten zijn natuurlijk niet echt bijonder, net zo min als voorverwarmde brillen. Maar wat te denken van een klep die zich opent bij het binnentreden en, indien de klant aanstalten lijkt te maken tot staand urineren ook de bril automatisch omhoog doet? Ik bedoel maar.

Veel dameswc's zijn bovendien uitgerust met een apparaat dat een luid doorspoelgeruis produceert, omdat veel Japanse vrouwen zich schamen voor het vrolijke plonsgeluid van hun vallende uitwerpselen, en daarom gedurende de hele zitting plachten door te trekken. Natuurlijk is dit een eigenaardige neiging, omdat immers alleen poepende vrouwen het doen. Niemand zal immers ooit denken "wat een doorgetrek weer, ik vraag me af of er iemand een computerspelletje zit te spelen, of een bundel van Adriaan Bontebal te verslinden", integendeel! Iedereen denkt natuurlijk, terecht, "juffrouw Tanaka zit weer te kakken". Maar hoe vreemd de neiging ook zijn moge, de techniek staat voor niets en het nodeloos watergebruik is ingedamd.

Ware ik als reiziger in Japan zou ik dolgelukkig zijn in dit sanitaire walhalla Maar uitgerekend nu is mijn gezonde, efficiënte en milieubewuste gedrag aan het veranderen. Thuis heb ik namelijk ook een Japanse WC, en wel een heel mooie. Niet dat oud-roze meteen mijn favoriete kleur is, maar naast de bril is bovenstaand paneeltje bevestigd, waarmee een rectale reinigingsinrichting kan worden bediend. Nu was ik nooit een bidetgebruiker, maar eenmaal gewend aan een persoonlijke, goed afgestelde billenwasser, merk ik dat ik in mijn poepgedrag steeds meer een huismus aan het worden ben.

2010-02-06T23:38:00.004Z

Wat krijgen we nu? Schrijft die Futselaar weer eens wat? Ja dus, en wel dit.

Is u ook opgevallen dat het woord "begeleiden" uit het Nederlands verdwijnt? Ik kom gelukkig niet vaak in het vaderland, maar dankzij internetradio en -televisie blijf ik wel redelijk op de hoogte. Zodoende weet ik dat, tenminste bij de publieke omroepen, het woord begeleiden is vervangen door "begleiden" of "beglijden". Waarom weet ik niet, maar ik hoor geregeld dat de koningin ergens door de marechaussee heen is beglejen, of een zeilmeisje, bij het binnenkomen van een rechtszaal nog wel, door haar advocaat en haar vader.

Zelf beglij ik hier in Japan vooral promovendi, jonge mensen die na vijf jaar studeren liever nog wat langer armlastig blijven en nog een titel in de wacht slepen, dan in het amechtige Japanse bedrijfsleven een baan te zoeken. Nu is promoveren op zich een hachelijke zaak. Het vergt nogal wat daadkracht en doorzettingsvermogen om een proefschrift te schrijven, temeer daar je in de loop van het werk doorgaans tot de conclusie komt dat je er eigenlijk gewoon te stom voor bent. Dan is het echter te laat en sleep je je tegen wil en dank voort. Meestal kom je er pas tijdens de verdediging achter dat je niet alleen zelf veel te dom bent om zoiets ingewikkelds te schrijven, maar dat de hooggeleerde opponenten ook veel te dom zijn om het te lezen. Dit bevrijdende inzicht is overigens alleen te bereiken door hen die daadwerkelijk een proefschrift hebben geschreven; zij die "honoris causa" (dat is Latijns voor "voor spek en bonen") promoveren, zoals voornoemde mevrouw met haar glibberige lijfwacht, blijven er van verstoken.

Wie zich inlaat met promovendi moet over een zeker incasseringsvermogen beschikken. Hun onderzoeksterrein is meestal klein en dat heeft zo zijn weerslag op de mogelijke gespreksstof. Voorts lijden promovendi veelal aan ernstige onzekerheid, ziekelijke arrogantie, liefdesverdriet, slapeloosheid, luiheid, uitstelgedrag, algehele chaos en hysterische huilbuien. Ik was dan ook niet verbaasd dat gisteren promovenda M. snikkend mijn kantoor binnenkwam. Nee, als een door de wol geverfde professional stelde ik onmiddellijk een diagnose, en toog aan het beglijden.

"Kom kom, meisje", sprak ik vaderlijk, "het ziet er nu allemaal wat onoverkomelijk uit, maar het komt allemaal heus wel goed. Je kunt het best!" Verbaasd keek ze me aan. "Natuurlijk kan ik het best! Ik kan het allemaal best! Maar ZIJ kunnen het niet! Ze kunnen namelijk niks!" M. blijkt, zo maakte ik op uit haar tranerige betoog, als bijverdienste statistiek te onderwijzen aan een belendende universiteit. Vol goede moed was ze voor de klas gaan staan, om te vertellen over kansverdelingen, t-toetsen en variantie-analyse. Dat viel tegen. "Dat hebben ze niet paraat", vergoelijkte ik, "dan doe je toch een stapje terug?" "Dat deed ik ook!" riep ze, inmiddels zo hard huilend dat zich voor mijn deur een opstootje begon te vormen. "Tot ik vroeg hoeveel een lollie van 100 yen kost, als er 5% BTW bovenop komt! Ze hadden geen idee! Ze. Hadden. (snik) Geen. Idee. Hoe kan ik ze nou naar het tentamen beglijden?"

Eind vorig jaar heeft de Nederlandse minister van onderwijs en wetenschappen, zelf ooit een verdienstelijk promovendus, Japan bezocht. Menig onderwijzer zal dit bezoek van harte hebben toegejuichd, vermoed ik. Op de fora van BON, een sympathiek clubje onderwijsontnieuwers, wordt met enige regelmaat hoog opgegeven van het uitmuntende, traditionele onderwijs dat de jeugd hier geniet. Dat de resultaten vaak wat tegenvallen zal hen wel niet bekend zijn. Zij staan hier immers niet voor de klas, en ook zullen ze wel nooit die derdejaars student scheikunde ontmoeten die in zijn onnozelheid vroeg aan welke kant van zijn vaderland ook al weer de Stille Oceaan lag. Ze zullen hem ook wel uit de buurt van Plasterk hebben gehouden, vermoed ik.

Wel toonden ze Plasterk een windmolen, misschien in de hoop, gedeeld door vele Nederlanders, dat hij daar eindelijk eens mee zou gaan vechten.

Drie

2009-08-21T12:56:00.007Z

In Nederland, het land waar ik met wisselend genoegen het grootste deel van mijn leven heb doorgebracht, heb ik drie premiers bewust meegemaakt: Lubbers, Kok, en Balkenende. Als (zeer) klein kind heb ik ook nog onder het juk van Joop den Uyl en Dries van Agt geleefd, maar daar weet ik niets meer van, zogezegd een geluk bij een ongeluk.

Hoe lang ben ik nu helemaal in Japan? Dik twee jaar. Hoeveel Japanse premiers heb ik inmidels meegemaakt? Ook drie! Eerst Abe (een gek), toen Fukuda (een lul), en momenteel Aso (een gek en een ontzettende lul). Dat komt doordat deze heren alledrie lid zijn van een partij, de Liberaal Democratische, die de regeringsmacht had, maar deze vrijwel zeker zou verliezen bij de verkiezingen van afgelopen zondag. Niemand wilde de premier zijn die de partij te grave zou dragen.

Dat het zó mis zou gaan, hadden echter niet veel mensen verwacht. The Times noemde Aso, die het uiteindelijk maar werd, afgelopen februari al "Japan's answer to George Bush", vanwege diens inmiddels indrukwekkende lijst zeer domme en schadelijke uitspraken. Deze vloeien overigens deels voort uit Taro's onvermogen om Japans te lezen, wat geregeld tot wartaal leidde. Niet dat ik dat zelf zo goed kan, trouwens, maar ik ben dan ook geen premier. Nog niet in ieder geval.

Toch was niet verwacht dat de klap zó hard zou zijn. De Liberaal Democraten zijn weggevaagd. Deels kwam dat door de uitstekende strategie van de oude rot Ozawa, die in ieder kiesdistrict waar de Liberaal Democraten een eminente, beroemde, of ervaren kandidaat opstelden, daar een jonge vrouw tegenover zette. In veel gevallen bleek dat te werken; zeker gewaande LDP zetels zijn veroverd, en er zitten meer vrouwen in het parlement dan ooit. (Maar nog steeds idioot weinig.)

Maar wat nu? De democraten hebben van alles beloofd dat ze zeker niet waar kunnen maken. De staatsschuld is enorm, de bevolking is vergrijsd en met de wereldeconomie gaat het ook niet echt denderend momenteel. Bovendien is de partij eigenlijk een verstandhuwelijk van rechtse en linkse groepjes, die weinig meer gemeen hebben dan een afkeer van de conservatieven en de confessionelen. Dat wordt ruzie, kortom.

Ik maak mij op voor de inauguratie van mijn vierde Japanse premier -in de vaste overtuiging dat ik nummer vijf ook nog wel meemaak.

Goodbye

2009-07-21T12:12:00.003Z

Eerst hoor ik hem alleen. "Yes yes! Hello! Yes!" Pas dan zie ik hem aan komen fietsen. De steunwieltjes heeft hij niet meer nodig, maar zijn luie of overbezorgde ouders hebben ze nog niet verwijderd. Op twintig centimeter van mijn scheenbeen komt hij tot stilstand. "Hello! Yes yes yes!"

"Spreek jij Engels?" vraag ik toch maar in het Japans. Hai! Straalt hij. "Hoor maar! yes yes hello!" "Schitterend", zeg ik niet geheel naar waarheid. "Ja", gaat hij verder, "ik spreek Engels. En goed ook. En jij komt uit Engels!" "Eigenlijk kom ik uit Nederlands", zeg ik, maar een boze blik verraadt dat dit niet de gewenste reactie is. "Het is eigenlijk hetzelfde hoor", zeg ik er dus maar achteraan.

"Nu ga ik weer naar huis", zegt hij, en draait kordaat zijn fiets in de tegengestelde richting. Nu is het wereldberoemde "sayonara" in het moderne Japans in feite vrijwel geheel verdwenen, en ik zeg dan ook ten afscheid "bye bye!", zoals alle andere Japanners dat ook doen. Meteen staat hij op de rem. Gepikeerd en een tikje hoogartig staart hij me aan.

"Nee, niks bye bye! In het Engels zeg je goodbye."

weer wat geleerd.

Bommen op Amsterdam

2009-05-21T03:49:00.004Z

Het zou me uit het hart gegrepen moeten zijn. Collega Tonkens, momenteel bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, trekt in de Volkskrant aan de bel over het dramatische gebrek aan kennis van studenten in het Hoger Beroepsonderwijs. Nee, ze kunnen niet alleen niet schrijven en rekenen, zoals we al wisten, ze weten ook niets, en dat komt door het competentiegericht leren. Het is kommer en kwel, vind ik. Ook.

Hoe erg het is weet Tonkens, ter lering en vermaak, uitvoerig te illustreren. HBO studenten, het zou grappig zijn als het niet zo treurig was, denken dat de politie de wet maakt, de aarde rond de maan draait, dat (proest) een lustrum een soort kanarie is, Spinoza de spinazie uitvond en dat Amsterdam in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd is.

Heel dom, natuurlijk, en een ramp voor Ons Volk. Een ramp, nee, een tragedie, dat zo iemand hoogleraar kan worden aan, godbetert, de Universiteit van Amsterdam! Die stad is tijdens de Tweede Wereldoorlog namelijk wel degelijk, nota bene herhaaldelijk, gebombardeerd. Dat kun je weten natuurlijk, of niet weten. Als je het weet is het mooi. Als je het niet weet, en in Amsterdam woont of gewoond hebt, dan is dat tamelijk dom. Als je ergens anders woont is het eigenlijk ook weer niet zo vreselijk dom.

Als je je onkunde echter etaleert in een stuk over de gebrekkige algemene ontwikkeling van anderen, dan is er iets goed mis. Natuurlijk heeft Tonkens gelijk als ze stelt dat mensen veel te weinig weten en dat dat erg is. Maar wat me zorgen baart is dat ze zich, blijkbaar, geheel ten onrechte geen zorgen maakt over haar eigen kennis -in ieder geval niet genoeg om even in, pakweg, de wikipedia te kijken. En dat ook ter redactie van de Volkskrant, te Amsterdam, niemand bedacht heeft dat deze wel heel erg bijzondere hoogleraar misschien uit haar sociologische nek kletste. Ik hoop dat ze haar geen college laten geven, bij de UvA, maar ik vrees het ergste.

Of lees ik het niet goed? Het zou kunnen dat Tonkens dit soort domme fouten expres in haar stukje heeft geplant, om heel subtiel de draak te steken met allerlei onheilsprofeten die beweren dat het met de jeugd van tegenwoordig nooit meer goed komt. Haar erbarmelijke schrijfstijl doet het wel vermoeden. Kennis weet je, volgens de Tonk, en klaagzangen bevestig je. Ja, het staat er echt, dus misschien is juist zij slim, en ben ik dom, omdat ik haar briljante ironie helemaal niet doorzag.

Wie Joost kent, mag het zeggen. (Bonusvraag voor studenten: wie bedacht deze uitdrukking en waarom?)

Pestilentie

2009-05-18T01:43:00.006Z

Ik ben een zachtmoedig mens. Het voortdurend wangedrag van anderen is mij een ergernis, maar echt kwaad zal ik niet snel worden. Ook mensen die het, heel dom, met mij oneens zijn, of die een zin of zinsdeel beginnen met "dan heb ik zoiets van", treed ik te allen tijde tegemoet met ongegronde, maar desalniettemin gemeende, welwillendheid. Ook in het verkeer, het openbaar vervoer en zelfs in Japanse bankfilialen, blijf ik een monument van rust en zelfbeheersing. Met een vriendelijke glimlach, volgens sommigen het product van innerlijke harmonie, volgens mijn moeder van onverbeterlijke arrogantie, treed ik mijn falende medemens tegemoet. Zijn ergerniswekkende mensen immers niet ook altijd deerniswekkend?

Overkomt het me dan nooit? Tuurlijk wel. Iedere keer dat ik een of ander dom formulier moet invullen word ik vervuld van een zinderende haat, verhef mijn stem, en poog de schuldige onmiddellijk te vernietigen. Vooral bij het binnenkomen van Japan via Kansai International Airport, als ik een allochtonenformulier moet invullen, kan ik erg giftig uit de hoek komen. "Ik ben burger van Shukugawa", bijt ik de beambte toe, "en ik betaal evenveel belasting als u". Dat is, tengevolge van een voor mij nogal voordelige fiscale regeling tussen Nederland en Japan, eigenlijk niet helemaal waar, maar dat weten zij niet. Te mijner verdediging moet overigens aangevoerd worden dat als de douanier zijn verzoek begint met de woorden "Professor, tot mijn spijt moet ik u vragen....", veel minder driftig reageer. Presentatie wil ook wat.

Heel slim had het hoofd van het secretariaat, die al eerder moordlust in mij heeft doen ontvlammen, het nieuwste formulier op mijn bureau gelegd toen ik even kerrierijst was gaan eten en vervolgens de middag vrijaf genomen. Mijn ergernis was er niet minder om, temeer daar het wel het allerdomste formulier bleek te zijn dat ik mijn leven heb moeten invullen. "Met het oog op de om zich grijpende varkensgriep, verzoekt de universiteit u uiteen te zetten waarom u de komende weken naar het buitenland wil reizen, en waar u wanneer zult zijn." Dat vod maakte een enkele reis naar het cylindrisch archief. De volgende ochtend kreeg ik het echter terug, nu als attachment bij een mailtje. Na het weekend, mopperschreef ik streng terug. Zo.

En toen, op zaterdag, gebeurde het. 50, 75, nee meer dan honderd besmettingen in Kobe, Ashiya, Ibaraki. Een ring van besmetting en redeloze grieppaniek sloot zich rond Shukugawa. Omdat vooral jongeren het haasje lijken te zijn heeft de regering een oekaze doen uitgaan dat 18-minners binnen moeten blijven en alle scholen en universiteiten, inclusief de mijne, zijn dicht. Mondkapjes zijn weer een vast onderdeel van het straatbeeld, en de treinen zijn leeg. Ik ben, een beetje, boven de 18, dus ik vermaak me kostelijk, zeker nu het ineens schitterend weer is. Ook aanbieders van mobiele telefonie schijnen overigens goed te boeren ten tijde van het scholierenisolement.

Maar het mooiste was het attachment, dat ik zojuist openklikte. Reden voor vertrek: te ontsnappen aan de pestilentie, ziekte en dreigende dood alhier. Send. Klaar.

Nieuwe juf

2009-05-13T06:20:00.007Z

Het schijnt in Nederland nogal een probleem te zijn, de inburgering. Er gaan bakken met geld in om, zoals te verwachten was toen die eigenaardige ROCs en hun penosebesturen er bij betrokken raakten, en levert hoegenaamd niets op, zoals te verwachten was toen die eigenaardige...enzovoort. Hier in Japan heb je geen inburgeringsplicht, deels omdat er weinig buitenlanders zijn, en deels omdat er in Japan, al met al, een fractie minder volstrekte idioten rondlopen dan in Nederland. Ik ben zelf in Nederland overigens ook nooit ingeburgerd en ben daar nog altijd bijzonder content mee. Ik heb goede hoop dat ik zelfs het nieuwe Historisch Museum zal kunnen bezoeken zonder een greintje identiteit op te doen. Ik ben overigens in meer landen niet ingeburgerd en dat is me ook altijd prima bevallen. Waarom zou ik het hier wel doen? Japanners zijn rare mensen, die buigingen maken bij het telefoneren en stinkende wierook opstoken bij malle tempels. Ga ik daar een potje aan mee lopen doen? Nee.

Dat gezegd zijnde is het taalprobleem dat ik hier nog steeds heb de laatste tijd een bron van irritatie aan het worden. In die andere landen sprak ik namelijk de landstaal uitstekend, hoe slecht ik verder ook was ingeburgerd. In Japan kan ik me nauwelijks verstaanbaar maken, en vooral ontzettend slecht lezen. Maar wat te doen? De universiteit biedt alleen een cursus aan van zes dagdelen per week, wat veel te veel is, bovendien moet ik dan tussen die onsmakelijke Amerikaanse uitwisselingstudenten zitten, met hun enge piercings.

Gelukkig bleek een alternatief voorhanden. Niet bij een ROC, want die bestaan hier dus niet, en niet voor het opdoen van een of andere idiote kultuur, maar gewoon voor taal. En niet in groep, maar één op één. Kostat? Twee tientjes voor de administratie. De stedelijke vrijwilligerscentrale heeft een batterij taaldocenten klaarstaan voor de Chinese, Koreaanse, Amerikaanse en Nederlandse minderheden. En trouwens ook een groep gepensioneerde juristen om, om niet, legale en illegale immigranten te helpen in hun strijd met overheden en andere uitbuiters. Ja, een land zonder Joods-Christelijke normen en waarden, of hoe heet onbeschoftheid tegenwoordig in Nederland, het heeft wel wat.

Ik ben bovendien bijzonder weg van mijn vrijwillige juf. Groot is ze niet, een centimeter of tachtig schat ik, maar dat doet niets af aan de kwaliteit van het gebodene. Ze is, om te beginnen, de eerste Japanner die me niet probeert te leren spreken zoals dat idealiter zou moeten, maar zoals ze het zelf ook doet. Ze heeft bovendien gevoel voor humor, zoals blijkt uit het feit dat ze niet alleen hartelijk lacht om mijn hilarische taalgrappen, maar ook erg goede terugmaakt. Ze houdt overigens bij hoog en bij laag vol dat de karakters in haar naam "platgebrande boerderij" betekenen, maar ik verdenk haar in dezen van of een didactische truc, of een uitzonderlijk goede grap, of allebei.

Maar het is in een keer wel knap moeilijk geworden, dat Japans. Waarom moeten ze honderd keer zoveel telwoorden hebben als andere talen, en duizend keer zoveel letters? Waarom schrijf je "wa" als "ha", en wordt het soms "ga", zonder dat iemand weet waarom? Waarom kan "morgen" ineens het onderwerp van een zin zijn, en toch bepaling van tijd blijven?

De Smeulende Hoeve lacht, en zegt het niet te weten. Ze leert me het ritmisch voorlezen van Japanse telefoonnummers, en als ik niet geloof dat dat bestaat, sleurt ze me, wat knap is voor een een mensje van krap vijf ons, naar de secretaresse, om mij haar proefondervindelijk mijn telefoonnummer te dicteren zoals ík denk dat het moet. Natuurlijk krijgt ze weer gelijk. Japans: duizend telwoorden, tienduizend karakters, rare partikels en natuurlijk de wereldberoemde ritmisch voorgelezen telefoonnummers.

Vanochtend vroeg directeur O., onverwacht, "dat vloeiende Japans, waar haal je dat ineens vandaan?". En toen dorst ik niet te zeggen, "uit een afgefikte boerderij".

Heike

2009-04-24T04:04:00.007Z

De jaren '80 van de twaalfde eeuw waren een onrustige periode, en niet alleen in het naar hartelust kruisvarende Europa. In Japan, bijvoorbeeld, werd een bloedige oorlog uitgevochten tussen de Minamoto en Taira clans, die beide van zins waren een stroman tot keizer te laten kronen en zo de eigen invloed in den lande te vergroten. De Minamoto wonnen die oorlog en de Taira, tegenwoordig beter bekend als de Heike, kozen het hazenpad. Zij staken de Japanse binnenzee over naar het ruige Shikoku, vernietigden de beroemde liaanbruggen en hielden zich enige tijd schuil in de bergen. Uiteindelijk was ook dat vergeefs; talloze Heike kwamen om in het onherbergzame landschap, en na enige jaren werden de overlevenden alsnog verdreven. Slechts een enkele Heike wist uiteindelijk te ontkomen, en schreef zich min of meer incognito in als student natuurkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Zo, dat staat. Ik ben nogal historicus, dus als er even een 8 eeuwen oud epos in modern Nederlands moet worden herverteld, kan men op mij rekenen. Ik zit niet voor niets de hele dag achter dat bureautje, er moet productie gedraaid worden. Ik was dan ook verbaasd toen collega Aap twee weken geleden naast mij kwam zitten en vroeg of ik de laatste tijd niet wat al te veel op kantoor was. Natuurlijk niet, vond ik. Dat die malle Japanners om de haverklap vrij zijn is tot daar aan toe, maar ik wil gewoon doorwerken. Meteen over werk beginnen, dacht ik, dan houdt hij zijn mond wel. "Kijk toch eens, Aap-san, wat een prachtmateriaal ik net binnen heb! Over tuberculose in Korea in de jaren '30, en dit, over de oorlog, en over de geschiedenis van de puberteit sinds de negentiende eeuw! Ik moet trouwens ook nog iets afmaken over getraumatiseerde Noren, om nog maar te zwijgen van onze nieuwe cohortanalyse!"

Voor het eerst in mijn leven zag ik een Japanner meewarig kijken. Aap droop gelukkig wel af, zodat ik weer normaal door kon werken, maar op de gang hoorde ik hem, in het Japans, tegen secretaresse M zeggen dat ik "echt niet wilde". Nou, precies. Bemoeial. Die avond vertelde ik K., hopend op begrip, wat me nu weer overkomen was. Maar K. is ook zo'n luie Japanner, en begon meteen te zeuren dat ik de laatste tijd wel erg vaak hardop in mezelf praat, veel servies uit mijn voorpoten laat vallen, weinig geconcentreerd, alsmede ontzettend opvliegend ben en veel vloek. Zou ik niet eens een paar dagen vrij kunnen nemen? "Wel godverdomme!" riep ik in het Nederlands, terwijl ik mijn bier met een klap op tafel zette. "Zie je wel." zei K.

Bij zoveel blijken van afwijzing restte nog maar een optie, en de volgende dag reeds pakte ik de bus van Kobe naar Shikoku. Ze zullen er nog spijt van krijgen, dacht ik, als ze merken hoe ze me missen als ik er een week niet ben. Na twee uur tekende zich aan de einder het profiel af van het Tsurugi-gebergte. Daar, ver van de bewoonde wereld, loopt de Heike Baba, al achthonderd jaar een vertrouwd toevluchtsoord voor voortvluchtige samoerai en onterecht van overwerktheid betichte wetenschappers.

De bergen van centraal Shikoku zijn steil, steiler in ieder geval dan ik ooit elders heb meegemaakt. Er is weinig water, het weer is onberekenbaar, en door de frequente aardbevingen en lawines zijn de paden, indien aanwezig, weinig betrouwbaar. Reeds halverwege de eerste helling meldde mijn telefoon geen contact te kunnen maken met het GSM netwerk, en internet was ook al niet voorhanden. Dat had, hoewel ik natuurlijk niemand anders dan mijzelf gelijk wil geven, een zeker kalmerend effect. Sterker nog, na een dag of drie begon mijn woedende stampvoeten af te nemen tot gewoon lopen. Deels vanwege zo'n liaanbrug; dat zijn enge dingen. Deels, toch ook wel, omdat ik een klein beetje tot rust kwam.

En toen was ze daar. Jong nog, maar al beeldschoon, stond ze me bevallig aan te staren op de bergrug. Ik kon niet naar links of naar rechts, zij alleen een heel klein stukje naar links. Ik moest vlak langs haar lopen.

Trouwe lezers vragen zich inmiddels af, maar Ralf, welke soort roep je in april uit tot "holhoornige van de maand"? De keuze mag duidelijk zijn, de holhoornige van de maand is de Japanse bosgems, capricornis crispus, hierboven op de foto.

Jakkie!

2009-03-10T11:39:00.009Z

Jakkie is lekker. Jakkie is Japans voor gebakken, dus vrijwel alle lekker vette, warme waar heet zo. Er is takkojakkie (gebakken octopusballen), sobajakkie (gebakken bamie), okonomijakkie (letterlijk: "wat je maar wil" gebakken -een soort pannekoek), en negijakki (gebakken lenteuitjes in omelet), en nog honderden andere jakkies. Wie in Osaka, bakstad van Japan, uit de trein stapt, ruikt het meteen. Jakkie! De stad is dag en nacht gehuld in een flinke baklucht, des avonds aangevuld met verschaald bier. Ik leg het maar even uit. Van de gezonde Japanse keuken heeft hier nog niemand gehoord.

Op 6 augustus 1945 explodeerde op 600 meter boven de stad Hiroshima een atoombom. 78.000 mensen kwamen onmiddellijk om in de enorme druk en hitte die de stad verwoestte. Zij waren, tot op zekere hoogte, de gelukkigen: een vergelijkbaar aantal zou spoedig aan brandwonden en andere gevolgen creperen. In het vredespark van Hiroshima krijg je een beperkt beeld van de verschrikking. De dakpannen die tot kleine klompjes gesmolten zijn. De foto's van de verbrande stad en, ergst, van de verbrande bevolking. Een schooluniform waarin een kind van zes voor eeuwig als een houtskooltekening vereeuwigd is. In een van de paviljoens kun je de getuigenissen lezen over de duizenden mensen die brandend of verbrand in de rivier sprongen en daar, alsnog, verzopen.

Tot op de dag van vandaag vouwen alle Japanse schoolkinderen kraanvogels, die in Hiroshima en Nagasaki met miljoenen tegelijk worden opgehangen, en bezoeken ze verplicht allemaal op schoolreis een van beide steden. Daar worden ze rondgeleid door de inmiddels bejaarde getuigen, die ze vertellen over de massaverkrachtingen in Nanking, de slavenarbeid van de ontvoerde Koreanen en de verschrikkingen van oorlog. En, bijna terzijde, over hun eigen bombardement. ook tot op de dag van vandaag is de stad uitgesproken links en radicaal pacifistisch. Iedere debiele regering die een kernproef uitvoert krijgt sinds 1945 een beleefde, maar woedende brief van de burgemeesters van Hiroshima en Nagasaki, met de mededeling dat ze dat maar niet moeten doen. Die brieven zijn, in het museum van Hiroshima, allemaal afgedrukt op een muur. Een deprimerend grote muur.

Het leek me dan ook de botst denkbare actie om bij een snackbar naast het Peace Park te vragen om een gebakken Hiroshima. Collega O., zelf kind van een overlevende en een overtuigd Hiroshimiaan, bleef zeggen dat het geen probleem was, nee, zelfs een culinaire buitenkans. Uiteindelijk trok ik de stoute schoenen aan. Ik stapte op een bezwete kok af, en bestelde over de balie een Hiroshimajakkie.

"Naddurekaasospsjaal?" gromde hij, fronsend. Oh kut.
"Het spijt me vreselijk!"riep ik in het Japans.
"Wat?", riep hij terug. "Ik zeg: naturel, kaas of speciaal!"
"Speciaal!" zei ik toen maar. Ik was nu toch bezig.

Hiroshimajakkie speciaal blijkt een gebakken berg bami, ei, groente, worst, varkensvlees en mayonaise. Niet te versmaden, en genoeg om een middelgrote Afrikaanse olifant drie weken overeind te houden. Volgens O. heette het voor de oorlog al zo, en hebben ze het niet willen veranderen. Het is het grimmige patatje oorlog van Japan.

Maar dan lekker.

Groot en koud

2009-02-08T03:40:00.004Z

Spectaculair nieuws uit Colombia. In een kolenmijn zijn wervels gevonden van een slang die, bij benadering, 13 meter lang en meer dan 1100 kilo zwaar moet zijn geweest. Een snelle lezing van dit artikeltje in de New Scientist leert dat het beest liggend ongeveer tot mijn knieën moet zijn gekomen, als we tenminste tegelijkertijd hadden bestaan. Om begrijpelijke redenen ben ik er niet rouwig om dat we elkaar hebben gemist. De vondst is goed nieuws, en niet alleen omdat het voor de Evangelische Omroep het zoveelste prehistorische dier is dat in het natuurlijk letterlijk juiste scheppingsverhaal moet worden ingepast. Het is vooral interessant omdat het een aanwijzing is dat het 60 milioen jaar geleden knap warm moet zijn geweest.

De reden daarvoor is eenvoudig. Een slang is koudbloedig, en moet zijn stofwisseling op gang houden met warmte van buitenaf. Hoe groter je bent, des te moeilijker dat wordt. Daarom heb je zo veel alligators in het warme Florida, en reuzenkrokodillen in Australië, terwijl je in Lapland vooral veel (erg veel, eerlijk gezegd) piepkleine muggen tegenkomt. Wie koud is, moet klein zijn, of traag. Warmbloedige dieren hebben geen last van dit probleem, en kunnen dus tamelijk groot worden in koude klimaten. Zeeolifanten, Vinvissen en de briljante Nederlandse historicus Jeroen Euwe zijn daar goede voorbeelden van.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Vaak wordt melding gemaakt van reusachtige inktvissen, maar het is een geweldig gelazer om die beesten te vangen, filmen, of zelfs ontdooien [youtube], omdat ze zo diep leven. De meeste bekende specimen komen dan ook uit de magen van potvissen, die op hun beurt natuurlijk warmbloedig zijn. Voor biologen een klusje alsof ze het recept voor bami rames moeten reconstrueren uit een plasje studentenkots. Soms ben ik erg blij dat ik toch maar historicus ben geworden.

Leuk, natuurlijk, maar dit zijn niet de grootste koudbloedigen. Een ton slang, een halve ton inktvis, het is allemaal peanuts in vergelijking met de toch ook koudbloedige, nog niet uitgestorven, walvishaai, die gemakkelijk tien keer zo zwaar kan worden als die malle Colombiaanse slang, en langer dan die aanstellerige inktvissen. En met al die berichten over grote koudbloedigen van de laatste tijd moest ik, als verklaard koudbloedigenliefhebber, toch maar eens zo'n beest gaan bekijken. Dat kan hier namelijk.

Je moet er wel wat voor over hebben, trouwens. Een kaartje voor het aquarium van Osaka kost, omgerekend naar de huidige dure euro, niet minder dan 19 piek. Een rib uit mijn lijf, en dan moest ik ook nog afreizen naar de uiterste zuidoostpunt van de stad. (Ik woon en werk in het sjieke noordwesten.) Maar, eerlijk is eerlijk, dan heb je ook wat. In die 5,4 milioen liter van het hoofdaquarium, er zijn voor liefhebbers ook 14 kleinere, kun je nog eens wat kwijt. Twee walvishaaien bijvoorbeeld.

Kai-kun en Dai-kun zijn nog relatief jong, vandaar het achtervoegsel "-kun" dat in normaal Japans alleen wordt gebruikt voor jongetjes, kleine huisdieren en een bepaalde Nederlandse onderzoeker. Maar ook een halfwas walvishaai, zelfs achter 30 cm dik glas, is een overdonderend groot dier. Omdat het aquarium negen meter hoog is, is het een beetje alsof je een olifant voorbij ziet vliegen. Geen wonder dat de hamerhaaien met wie ze het aquarium delen angstvallig uit de buurt blijven. Gevaarlijk zijn deze planktoneters niet, maar ruzie zoeken is toch ook weer niet aan te bevelen.

Natuurlijk wilde ik meer. In mijn beste Japans legde ik het personeel uit dat ik van kindsbeen af ont-zet-tend geïnteresseerd ben in kraakbeenvissen, met een beetje goede wil toch bijna ongeveer half-biologisch onderzoek doe, hier is mijn kaartje, zou ik niet, helemaal uit Nederland, 400 jaar goede betrekkingen, nergens anders te zien, en mijn vriendin ook dus, zelf ook jaren een aquarium gehad, dus als u het niet erg vindt, ik zal stilletjes toekijken, u hebt van mij geen last, ja en het filtersysteem, ook zo interessant, dus, en, maar, want, alstublieft dus. Ik mocht mee.

Het voeren van een walvishaai is een onthutsend schouwspel. Ik heb wel eens schapen gevoerd, maar dat is een kwestie van een emmer bix in een bak gooien, en oppassen dat je niet omver wordt gelopen door de horde. Walvishaaien zijn daarentegen geen schrokkers, die voert men met de hand, hapje voor hapje. Een piepklein Japans bioloogje gooit handjes kril in een bek zo groot als een autoportier. Rustig aan. Na een emmertje hebben ze genoeg, en glijden ze weer de diepte in. Zoveel had ook wel op gekund, en ik weeg amper 0,09 ton!

Terug beneden begreep ik ook waarom. Ik mis de kruidige geur en de trage reggae, maar een walvishaai is goedbeschouwd een typisch koffieshopdier. Ze doen niets snel, maar glijden rustig door het water, en dan alleen nog in warme wateren. Dit dier is koud en heel erg groot, en dus niet erg energiek. Dat biedt op zich wel weer perspectieven voor Japan, nu ze hier toch zijn. Premier Taro Aso geniet, na een serie zeldzaam domme opmerkingen in de media, volgens de laatste peiling nog slechts het vertrouwen van 9% van de bevolking. Walvishaaien zijn stille types, en maken ontzettend weinig fouten. Door hun gewichtigheid tot inertie gedwongen, zouden Kai en Dai weleens de beste premiers in jaren kunnen zijn.

Van oude mensen en dingen die maar niet voorbij gaan

2009-02-01T03:47:00.006Z

Mijn collega S. is achtentwintig. Haar echtgenoot ook. Ze zijn naar de grote stad verhuisd om wille van hun beider carrières die, niet geheel buiten mijn schuld, voorspoedig verlopen. De eerste internationale publicaties liggen op de persen, en het buitenland lonkt. Binnenkort zijn ze allebei gepromoveerde sociaal-psychologen en ligt de wetenschappelijke wereld aan hun voeten. Ik heb ze gewaarschuwd voor de problemen die voor iedere wetenschappelijke gastarbeider in het verschiet liggen, maar dat zal ze nergens van weerhouden (en terecht).

Toch geef ik nog wat goede raad, als ik mij in hun studentenflat zit te vullen met modieus Koreaans eten en ouderwetse Japanse pils. "Je moet je ouders er wel een beetje op voorbereiden", beweer ik stellig, "want het buitenland is ver weg. Zorg in ieder geval dat ze een Skype account hebben ofzoiets, en een beetje wennen aan het idee van afwezige kinderen." Dat zal geen probleem zijn, denken ze, want ze zijn allebei de jongste. K. zijn grote broer is in het dorp gebleven, en verkoopt en onderhoudt tractoren. S. haar zus heeft een kapperszaak op een uurtje rijden van het ouderlijk huis. Die moeten maar hun plicht doen.

"En wat doen we eigenlijk met de opa's en oma's?", vraagt K. S. schenkt zich een glas pruimenwijn in uit een suspecte, etiketloze fles. "Dat weet ik niet lieverd", zegt ze, terwijl een spirituslucht de kamer vult. "Hebben jullie dan nog grootouders?""Ja", zucht K. "elk nog vier. Die wonen nu nog in bij onze ouders. Ik ben blij dat ik de jongste ben. Maar hoe mijn broer het ooit gaat bolwerken, dat weet ik niet."

Het is in Japan, nog steeds, gebruikelijk dat het oudste kind, eigenlijk de oudste zoon, aftakelende ouders in huis neemt als ze niet meer (goed) voor zichzelf kunnen zorgen. Momenteel zijn die ouders geboren in de jaren '10, '20 en '30 van de vorige eeuw, en ze verwachten niet anders dan dat hun gezonde babyboom-kinderen ze in huis nemen en verzorgen. Dat hebben ze zelf immers ook gedaan voor hun ouders. Japanse televisiereclames gaan dan ook beangstigend vaak over handige incontinentieluiers, bedliften en ander zorgmaterieel voor thuisgebruik, en boeken over de dagelijkse zorg voor dementerenden zijn bestsellers.

Voor de tweede wereldoorlog had Japan de laagste levensverwachitng van de geïndustrialiseerde wereld. In de slums van Manchester, de krottenwijken van Sardinië en de ghetto's van Chicago leefden mensen langer dan in Tokyo of Osaka. Natuurlijk was het toen, voor de bejaarden van nu, geen enkel probleem een ijlende en kwijlende moeder een paar maanden in huis te nemen en liefdevol te verzorgen in de laatste maanden van haar door armoede en oorlog danig ingekorte leven.

De naoorlogse generatie heeft een probleem: Japan heeft niet langer de laagste, maar nu de hoogste levensverwachting ter wereld. Opa en oma gaan niet vlot dood, maar worden vrolijk negentig, of honderd. Of meer. Er zijn hier te lande al 37.000 honderdplussers, en een aanzienlijk deel daarvan wordt thuis, door hun kinderen, verzorgd. Dat is immers traditie. Het is daardoor volkomen normaal voor Japanners van mijn generatie dat een bezoek aan het ouderlijk huis ook een bezoek is aan twee, drie of vier grootouders, en soms zelfs overgrootouders. Dat is wel lekker efficiënt, natuurlijk, dat je ze in een keer allemaal meepakt. Maar het baart ook zorgen. Een zorgtraditie die ontstaat bij een levensverwachting van 60, functioneert niet zonder meer goed bij een levensverwachting van 90.

Wat als ook pa en moe op hun zeventigste wat minder worden? Dat kan, en het kan nog eerder ook. Wie zorgt er dan voor hen, èn voor de inmiddels vijfennegentig jaar oude grootouders? Let wel, het kan meevallen. Mijn vriend en huispsychiater N. is achterin de zeventig en nog goed ter been. Maar zijn echtgenote heeft Alzheimer, en als hij morgen zijn heup breekt moeten ze terugvallen op hun dochter, die helemaal in Tokyo woont. In een flatje. "Misschien", zei hij laatst in zijn vooroorlogse Doktersduits, "had ik toch iets substantiëlers moeten regelen voor onze oude dag."

Goed punt. Vergrijzing is een lastig probleem, maar het komt niet bepaald als een donderslag bij heldere hemel. Integendeel, je kunt het decennia van tevoren zien aankomen. Toch heeft de generatie van N. niet bedacht dat het misschien handig zou zijn voorbereidingen te treffen voor massale pensionering, net zo min als de huidige Japanse zestigers daar erg druk mee doende zijn. Misschien is het, net als het invullen van een donorcodicil, iets waar mensen liever niet aan denken. Dat dan ook maar niet doen getuigt, net als met dat donorcodicil, van een haast onvoorstelbaar egoïsme.

In Nederland doet zich, op beperkte schaal, hetzelfde voor. Gelukkig nemen Nederlanders hun oude ouders meestal niet in huis, hoewel de mijne de laatste tijd nogal staan te springen om bij mijn broer in te trekken. Ook in Nederland is echter een zekere ondercapaciteit in de ouderenzorg, hetgeen soms voor problemen zorgt. Net als in Japan zijn Nederlandse ouderen, collectief, zelf verantwoordelijk voor de problemen die ze nu, individueel, voor hun kiezen krijgen. De krekels keren zich tot de mieren, die moeten roeien met de riemen die ze hebben. Wat moet je anders? Kinderen mag je altijd wegpesten of opsluiten, maar ouderen niet.

Ik was dan ook bijzonder verbaasd, bij het lezen van columns van Youp van 't Hek, een giftig stukje aan te treffen over een verpleeghuis dat een kamer reeds (!) twee dagen na het overlijden van de vorige bewoonster aan een ander had toegekend, en de achtergebleven eigendommen voor de nabestaanden had ingepakt. Nu is Van 't Hek grootleverancier van bijzonder domme, hoewel redelijk leuk opgeschreven, opinies. Ik mag toch aannemen dat de rest van Nederland dit, gezien de omstandigheden in de sector, een volkomen normale gang van zaken vindt? Ik hoop het maar. Anders zijn jullie daar nog gekker dan ik al dacht, en dat is wel heel erg gek.

Internationale verhoudingen

2009-01-23T01:35:00.010Z

Een wetenschappelijk instituut krijgt veel post. Ontzettend veel ambtelijk gezeur vooral, maar ook reclame, en natuurlijk de doodsaaie publicaties van andere, vergelijkbare instellingen. Een klein maar interessant deel is afkomstig van verwarde geesten die een grote wetenschappelijke ontdekking menen te hebben gedaan, en in onsamenhangende, meestal slordig handgeschreven brieven aanbieden deze voor veel geld in detail aan ons te verklappen. Het grootste deel van onze post, zoals overal, is natuurlijk spam. Waar mensen het idee vandaan halen dat er iets met onze genitale gezondheid mis is blijft een raadsel, maar we krijgen er bergen email over. Maar goed, spam is spam.

Af en toe komt er iets binnen dat moeilijk te klasseren is. Zo ontvingen we deze week een mailtje van een regeringsfunctionaris uit een kleine Centraal-Aziatische republiek. In onvervalst Borat-Engels schreef deze dat zijn doorluchtige regering interesse had met ons samen te werken op het vlak van welvaartsmeting, iets waar wij overigens daadwerkelijk tamelijk veel verstand van hebben. Interessant, maar was dit wel echt? Heeft de regering van dat republiekje dan geen ambtenaar in dienst die behoorlijk Engels kan? En waarom schrijft die man eigenlijk vanaf een gratis Yahoo adres, en niet vanaf een internetdomein uit zijn illustere vaderland?

De collega's vroegen of ik, gezien mijn enorme kennis van de regio, niet even kon uitvissen hoe de vork in de steel zat. Twee dagen later stuurde ik een A4tje rond, met de resultaten van mijn onderzoek. Er hangt hier een nogal melige sfeer, door de bank genomen, dus de eerste zin was "Dankzij jarenlange training door de Noord-Koreaanse geheime dienst, in combinatie met zwaar en riskant werk, ben ik het volgende over onze scribent te weten gekomen..". Nee, niet heel leuk, maar toch wel een beetje, en zo gaan we hier nu eenmaal met elkaar om: niet heel leuk, maar wel een beetje.

Mijn rapportje had verder niet zo veel om het lijf. Een kort overzichtje van de mogelijkheden die samenwerking zou kunnen bieden, het risico dat we met een oplichter van doen hadden, en natuurlijk de lokale keuken. Ook een paar grimmige opmerkingen over de beroerde mensenrechtensituatie ter plaatse, de slechte taalbeheersing van onze exotische collega, en het wat suspecte wetenschappelijke gehalte van het geheel. Toch maar reageren, besloot ik mijn verhaal, en sloot af een concept antwoordmail. Mooi werk, vonden de collega's, gisteren, in vergadering bijeen. "Juffrouw M," giebelde directeur N., "daar maken we ons officiele antwoord van. Kunt u dat mailtje van Ralf vanaf het algemene adres aan die mensen versturen? Zet mijn naam er maar onder."

Hedenochtend werd ik tijdens het lesgeven onderbroken (!) door een paniekerige, haast snikkende Juffrouw M. Ze was zodanig overstuur dat ze niet meer duidelijk kon maken wat er aan de hand was, maar ik begreep dat de toch altijd zachtmoedige N. nogal boos op haar was, en dat ik meteen mee moest komen. Tegen de tijd dat een van mijn studenten me mijn spullen na kwam brengen op het instituutskantoor, het volgende college was al begonnen, wist ik nog steeds niet wat er aan de hand is, zo compleet was de ontreddering ter plaatse. Uiteindelijk werd ik achter een PC gezet, en zag ik de email die naar het verre land is verstuurd.

"Dankzij jarenlange training door de Noord-Koreaanse geheime dienst, in combinatie met zwaar en riskant werk, ben ik het volgende over onze scribent te weten gekomen.." lees ik het begin. Mijn melige memo! Helemaal! "Hoogachtend," staat er onder, " Professor N., Directeur".

Terwijl ik dit schrijf komt, 3000 kilometer naar het westen, de zon op. Straks zet daar iemand een computer aan, en leest een op zich dolkomisch, maar misschien wat misplaatst emailtje Daar is niks meer aan te doen. Hij of zij heeft er een excuusmailtje achteraan gekregen, en we hopen maar dat dat helpt. Ondertussen doe ik mijn best het heel erg te vinden. Maar toen zojuist collega Bamboebos schaterend mijn kantoor binnenkwam, moest ik toch toegeven dat het inderdaad ook wel een erg komische situatie is.

Bontebal

2009-01-16T03:48:00.002Z

Lang geleden schreef Herman Brusselmans in een recensie dat hij Adriaan Bontebal zo goed vond schrijven dat hij zelfs geen grappen over diens hilarische naam maakte. Zelf zou ik liever Adriaan dan Herman heten, trouwens. Ja, voor een belegen grap zit je bij mij nog beter dan bij Brusselmans en Bontebal -en dat wil wat zeggen.

Hoe dan ook, zoals meestal was ik het geheel met Brusselmans eens. Dus als Bontebal op zijn (dagelijkse!) weblog vraagt of anderen niet even een linkje naar hem kunnen plaatsen op het hunne, dan doe ik dat met liefde.

Zou ik de enige Bonteballezer in Japan zijn? Vast wel. Wat ben ik toch bijzonder!

Nattoo

2008-12-25T00:02:00.008Z

Aan lust is in Japan geen gebrek, maar lusten bestaat hier niet. De Nederlandse vraag "lust jij kwal?" wordt in het Japans "kun jij kwal eten?". Lange tijd vond ik dit bijzonder verwarrend, omdat ik meende dat men informeerde naar allergieën die ik zou kunnen hebben, of religieuze bezwaren. Die heb ik niet, dus mijn antwoord was altijd ja. Nu begrijp ik dat men bedoelde te vragen of ik kwal, rauwe vis, koolpannekoek, kerrierijst, zeekomkommer enzovoort, lust. Sindsdien is mijn antwoord nog altijd ja. Ik lust nagenoeg alles, behalve snoep.

In termen van prijs, smaak en diversiteit is Japan zonder meer het beste eetland ter wereld. Niet alleen omdat Japans voedsel erg lekker is, maar ook omdat je hier prima Thais, Duits, Chinees of Peruviaans kunt eten. Zelfs Nederlands is, ik verwees er eerder al naar, geen probleem: in Osaka bevindt zich een erkend Nederlands pannekoekenrestaurant, inclusief een Nederlandstalige kok, bitterballen en André Hazes. Japanners zijn avontuurlijke eters. En omdat er geen overdreven belastingen worden geheven, blijven de prijzen laag. Niet voor niets gaat de gemiddelde Osakaan zes keer per week uit eten.

Net als in Nederland (dubbelzoute drop), Zweden (syrströmming), Groot Brittannië (alles na het ontbijt), de Verenigde Staten (twinkies), en Noorwegen (brunost), zit er een adder onder het gras, een soort eten dat vrijwel niemand lust, in ieder geval niemand uit het buitenland. In Japan is de culinaire allochtonenverschrikker Nattoo, een product van gefermenteerde, om niet te zeggen verrotte sojaboontjes. Het ziet er niet fraai uit, vooral door de licht schuimende slijmlaag die de boontjes overdekt, en het heeft de penetrante geur van een zwaar depressieve blauwschimmelkaas.

Nattoo is eigenlijk noord-oostelijk voedsel. West-Japanners lusten het doorgaans niet, maar hebben het er des te vaker over. Na vastgesteld te hebben dat deze buitenlander wel met smaak ingewanden-Oden, kogelvis en zeewier eet, beginnen mijn buren, collega's en studenten met het opsommen van dingen die ik waarschijnlijk niet naar binnen zou werken. Telkens zeg ik van wel. Ze eten het toch zelf ook? Uiteindelijk beland je onherroepelijk bij nattoo. Nattoo, kokhalst mijn gesprekspartner, kun je dàt ook eten? Geen idee, zei ik tot voor kort. Je krijgt het hier nooit, dus ik heb het nog niet geproefd.

Bij een bezoek aan het fraaie Yamaguchi moest ik in het hotel kiezen of ik de volgende ochtend een Japans of een Westers ontbijt wilde. Waar dat mysterieuze land Wester toch ligt is mij onduidelijk, maar ik weet dat ik doorgaans Japans verkies. De volgende morgen bleek ik een goede keuze te hebben gemaakt, toen een in kimono gestoken dame me het bovenstaande serveerde. Rijst, salade, omelet, misoo soep, vis, fruit, pickles, nori, pudding, en nattoo. En nattoo! Mijn gezelschap grijnsde tevreden. We gingen iets meemaken.

Voorafgaand aan consumptie moet nattoo krachtig geroerd worden met de eetstokjes. De endospore die de bacillus subtilis natto heeft gevormd wordt hierdoor stukgetrokken, zodat de taaie slijmlaag verandert in kleverige draden. Na roeren is de nattoo gereed voor consumptie, en dus legde ik mijn eetstokjes op de rand van het bakje, nam nog even de bovenstaande foto, en begon het spul naar binnen te werken. Dat smaakte, tot diepe teleurstelling van mijn disgenoten, uitstekend. Ik lust nu eenmaal veel.

Wel hing er na mijn eerste, voorzichtige hapje, een kleverige draad tussen mijn kin en mijn stokjes. Toen ik mijn thee pakte vormde zich een nieuwe draad tussen de linker- en de rechterzijde van mijn eetblad. Die probeerde ik met een even cool als effectief gebaar te kappen met mijn stokjes. Weer een draad. Tegen de tijd dat het bakje leeg was, was mijn hele bovenlichaam overdekt met riekende draden, kon ik mij hoegenaamd niet meer bewegen zonder de toestand te verergeren, en was ik alsnog onderwerp van grote hilariteit geworden.

Ik lust het, dat is duidelijk, maar eigenlijk kan ik het niet eten. Ik heb nog geen idee hoe ik dat in het Japans moet gaan uitleggen.

Eindelijk leider

2008-12-17T03:24:00.009Z

In Nederland heerst, althans onder veel volwassenen, de eigenaardige opvatting dat Nederlandse kinderen absoluut niet deugen. Ze zijn brutaal, baldadig, luidruchtig en, gruwelijk dieptepunt van de Christen-democratische anti-taal, "respectloos". Dat komt van de normen en waarden, heb ik vernomen, maar mijn voorstel om die dan maar gauw af te schaffen viel in slechte aarde. Eerlijk gezegd zie ik het probleem ook niet zo. Of beter, zie ik dat probleem niet zo. Ik vind Nederlandse kinderen door de bank genomen wel een vrolijk stelletje. Die grote mensen in Nederland, die zijn niet veel zaaks. Ik wil ze niet over een kam scheren, natuurlijk, maar Nederlanders rotten vaker dan dat ze rijpen.

De hetze tegen het Nederlandse kind wordt overwegend gevoerd door rancuneuze oudere dametjes (en het soort politici dat op hun stemmen aast). Die doen dat eigenlijk uit jaloezie jegens werkende moeders, kinderen interesseren ze hoegenaamd niets, en wel op basis van twee boude beweringen. Ten eerste was het vroeger veel beter, en hun eigen, uitmuntend opgevoede kind is dan ook geweldig goed terecht gekomen. In een bordeel, bijvoorbeeld, samen met een vriendelijke bouwondernemer, of in Monaco met de collega's van Fortis. In de tweede plaats is het in sommige andere landen, waar nog wel discipline heerst, heus veel beter. In het bijzonder Japan heeft onder mensen die er nooit geweest zijn bepaald een reputatie hoog te houden als het gaat om keurig opgevoede kindertjes.

Ik was dan ook ingenomen met het verzoek van de plaatselijke kleuterschool om eens een ochtendje voor de klas te komen staan. Of beter klassen. Om niemand het bezoek van die leuke Nederlandse meneer te onthouden, kreeg ik meteen alle groepen 1 en 2 tegelijk. Bij elkaar zo'n tachtig kinderen. Reeds bij het binnenkomen van de gymzaal zat de stemming er goed in, want ik stiet hard mijn kop tegen het veel te lage deurkozijn. De school was sowieso beter voorbereid dan ik. In elke hoek een juf, het schoolhoofd in het midden, een microfoon en een wereldkaart. Een confrontatie tussen Japanse orde en Nederlands onfatsoen was op handen.

Orde? Ik had beter met een bataljon mobiele eenheid binnen kunnen vallen. Alleen al het geluid was overdonderend; de Wall of sound moge in de popmuziek als achterhaald gelden, Japanse kleuters blijken uiterst retro. Stilzitten kunnen ze niet, of willen ze niet, of allebei, en van hun concentratievermogen ben ik ook niet onder de indruk. Eigenlijk was het vooral die mevrouw in de hoek, met een aftandse concertvleugel en flinke spierballen, die het mogelijk maakte de kinderen nog enig Nederlands bij te brengen, te weten "hoofd", "schouders", "knie" en "teen".

Veelvuldige kniebuigingen maken gelukkig ook kinderen, eventjes, moe, zodat ik in relatieve stilte nog wat vragen kon beantwoorden. Wat voor winkels of dat je daar hebt, in dat Nederland, en waarom ze bij de aanleg van het geheel toch niet aan de bergen hebben gedacht? En of ik niet misschien een raceauto had? Of ik dan toch tenminste iemand kende die er wel een had? Of kinderen in Nederland ook naar school moesten? Waarom wij tulpen eten en niet gewoon inktvissen, zoals normale mensen? En was ik toevallig van plan, binnen afzienbare tijd, een raceauto aan te schaffen? Prangende kwesties, kortom.

Blijkbaar heb ik het niet heel slecht gedaan, want toen het hoofd aankondigde dat ik nu weer vertrok, brak wederom tumult uit. Een bijzonder schattig, maar reeds slinks meisje sperde haar reebruine ogen wijd open, produceerde met moeite een halve traan, en vroeg met gebroken stem of ik dan echt nooit meer terug zou komen. Naast mij, in het lichaam van het schoolhoofd, rolde een muntje van honderd yen duidelijk hoorbaar door een mechaniek. "Nou....", zei ze, "we kunnen die lieve meneer Ralf natuurlijk wel vragen of hij niet wat vaker komt...." Een plotse, enge stilte daalde neer.

Dat was heel listig van haar. Je moet redelijk sterk in je schoenen staan om een kleuter iets te weigeren en bij tachtig stuks gaat een amateur zonder meer voor de bijl. Misschien staat het ook wel aardig op mijn CV. Een tijdelijk docentschapje hier, een fellowshipje daar, en nu dus onbezoldigd hulpkleuterleider. Ben ik ook eens leider, wat hoog tijd werd. Dat die kinderen gewoon kinderen blijken, en geen hyperbeleefde huiskamerornamenten, neem ik voor lief. Er is trouwens recentelijk een vacature aangekondigd, waar ik met de opgedane werkervaring een goede kans zou moeten maken.

Engelenhaar

2008-12-07T10:43:00.004Z

Een van de vele charmes van mijn woonplaats Nishinomiya is dat het ingeklemd ligt tussen het Rokko gebergte en de zee. Of beter gezegd, tussen het Rokko gebergte en de baai van Osaka. Aan de zeekant is veel te beleven, zeker voor wie van grote zeeschepen houdt (zoals ik), of van het aroma van chemische industrie en sake-brouwerijen (zoals ik niet). Voor natuurschoon kun je beter de bergen in. Alle toppen op loopafstand van mijn huis had ik al beklommen, op een na, de Rokko zelf, met 931,5 meter de hoogste van het stel. Aanvankelijk was de berg overigens maar 931 meter hoog, maar tijdens de Hanshin Awaji-aardbeving van 1995 is het geheel 50 centimeter omhoog gekomen. Ja, dat maakte nog een hoop lawaai.

Eerlijk gezegd was de tocht nogal ver, een stuk verder dan ik had gedacht in ieder geval, want ik moest eerst vanaf zeeniveau een andere berg, de 474 meter hoge Fubukiwaato, over en vervolgens de zogeheten Regenvallei doorsteken. Regen heb ik overigens niet gezien, wat weer aantoont hoezeer medewerkers van het plaatselijk VVV toch moeten oppassen zich niet door eerste indrukken te laten leiden bij de naamgeving van potentiële toeristische trekpleisters. Tegen de tijd dat ik, zwaar hijgend, de top bereikte, had ik al een keur aan Japanse natuur voorbij zien komen, waaronder een immens everzwijn, dat gelukkig minder van mij schrok dan ik van hem, en mijn eerste Japanse eekhoorn buiten Tokyo (waar het barst van die krengen).

Nu wil ik dit weblog niet vullen met toeristische informatie die alleen voor mij interessant is en voor de enkeling die in westelijk Japan op wandelvakantie wil. De toeristische infrastructuur is hier overigens beroerd, want er is nergens een bierhal waarin keihard Nederlandse meezingers worden gedraaid. Voor Nederlandse bitterballen, andijviestamppot en bloemkool met een papje weet ik wel een adresje trouwens, maar dat is een ander verhaal. U moest hier hoe dan ook maar niet massaal naar toe. Ik bedoel, gebergten, die hebt u in Nederland toch ook? Beleefde mensen, watervallen, werkend openbaar vervoer, niets dat u niet ook in Beverwijk, Venlo of Leusden kunt vinden. Er zijn hier al toeristen genoeg, overigens. Vandaag zag ik er nog eentje, en dat was er een meer dan me lief was.

Over de schoonheid van het landschap, of de interessante flora en fauna, zal ik dus niet teveel schrijven, en zeker niet ten positieve. Heden heb ik echter een opmerkelijk fenomeen waargenomen, dat ik graag aan mijn lezers wil voorleggen. IJs. Geen gewoon ijs, waar ik vroeger op schaatste, dat ik oplikte, of dat tegen de dijken op komt kruien, maar harig ijs. Misschien kan deze foto enige duidelijkheid verschaffen:

Heel scherp is het niet. maar wat ik aantrof waren haardunne sliertjes ijs, die in clusters, cq boeketten, op de grond lagen. Ander ijs was er niet, en ik zag ook nergens een suikerspinneninstallatie met koelelement. Nu had ik toevallig een chemisch ingenieur op zak, wat altijd handig is, maar ook zij bleef het antwoord schuldig. Waarom zou dat ijs ineens in draden stollen?

Nu heb ik natuurlijk zelf wel een idee. De bodem is hier bijzonder poreus. Dat komt doordat Japan eigenlijk een reeks vulkanen is, die bestaat uit een klein beetje keihard gestold magma (graniet) en een enorme berg gruis die die vulkanen duizenden jaren geleden hebben uitgebraakt. Als je een flinke trap tegen een stuk Japan geeft spetteren de stukken in het rond. Tenzij je per abuis tegen een gebouw trapt, dan verdwijnt je schoen in de meeste gevallen in de muur, of breek je een keur aan voetbotjes op een van de weinige betonnen constructies hier te lande.

Die poreuze bodem neemt, dát weet ik zeker, water op, want na een middagje schoppen heb ik wat in het Gronings, of misschien het alluviaal Nederlands, zo mooi een 'kletspoot' heet. Nu hebben we hier in de bergen vorst aan de grond gehad, en ik vermoed, meer is het niet, dat het water in de grond bevroren, dus uitgezet, is en door de puinberg heen in dunne sliertjes naar buiten is gekomen. Een mooie hypothese, al zeg ik het zelf, maar heeft iemand dit fenomeen ooit eerder waargenomen? ik wacht met gepaste smart op suggesties.

Amsterdam

2008-11-23T09:21:00.010Z

Ik eindigde het vorige stukje met de kogeltrein van Osaka naar Tokyo. Die trein, waar ik al een aantal keer in heb mogen zitten, arriveert uiteindelijk op het drukke Tokyo Station -een weinig verrassend eindpunt, want vrijwel alle Japanse kogeltreinen eindigen daar, in wat ik het beste kan omschrijven als een dubbel kopstation. Zou de trein uit het zuidelijke Hiroshima door willen scheuren naar Tohoku in het noorden, dan zou het nodig zijn om met een koket hupje van het ene spoor op het andere over te springen. Nu is het natuurlijk geen enkel probleem om met een trein die meer dan 300 kilometer per uur kan rijden, een stationsgebouw te doorboren, maar zie maar eens dat je te midden van alle ineenstorting en paniek precies op de tegenoverliggende rails terecht komt!

Omdat het meestal regent als ik in Tokyo ben, haast ik me gewoonlijk de metro in en zie niets van het station zelf. Tot ik op een dag, vanaf de 26e verdieping van de Sapia Tower, op het station neerkeek en tot mijn verbijstering een bekende vorm meende te ontwaren. Omdat ik eigenlijk geacht werd een lezing te geven over iets waar ik niets vanaf wist, een bezigheid waar ik door veelvuldig oefenen behoorlijk goed in ben geworden, kwam die existentiële verwarring me slecht uit. Gelukkig was daar collega Y., die mijn verbazing begreep en fluisterde, "ja, inderdaad, dat station lijkt op Amsterdam Centraal, en nog expres ook. Het is namelijk een kopie".

Ik ben toch al niet echt goed op grote hoogten, maar nu duizelde het me volkomen. Ik zou niet minder verbaasd zijn geweest als ik in Moskou een getrouwe kopie van de Stopera was tegengekomen, of als me verteld was dat in Shanghai kosten noch moeite gespaard waren bij de aanleg van een tweede Wibautstraat. Het Centraal Station? Ik probeer mijn weblog vrij te houden van dit soort kreten, maar waren die Japanners nou helemaal gierend gek geworden?

Alles wat er niet deugt aan Amsterdam klontert samen in het Centraal Station en dan bedoel ik niet alleen taxichauffeurs. Het is, om te beginnen, ontstellend lelijk. Het Rijksmuseum, een gedrocht van dezelfde flutarchitekt, heeft tenminste nog een aardig tunneltje, waar in vroeger tijden fietsers en voetgangers doorheen konden, maar CS is met stip het lelijkste gebouw van de stad. Een opgerekte mestvaalt is het, overschimmeld met infantiele, nep-oude ornamenten. En waarom moet op de gevel eigenlijk de windrichting weergegeven worden? Voor de zeiltrein? Zo bont hebben zelfs de NS het nog niet gemaakt.

Dat voert tot mijn tweede, belangrijker bezwaar. Dat monsterlijke gebouw staat pal in de haven! Daar hóórt geen station, daar horen schepen, die komen aanvaren over het IJ (dat is dat rare natte ding dat je ziet als je aan de verkeerde kant het station uitloopt). Tot in de negentiende eeuw was Amsterdam een havenstad, en dat was goed te merken in het stadscentrum. Vanover de hele wereld, zelfs vanuit Japan, liepen hier zeeschepen binnen. Langs het altijd verraderlijke Pampus stuurden schepen op de stad aan en eenmaal aan land beenden kapiteins met een paar onwillige opvarenden naar het Damrak, om in een van de zijstraatjes de verzekeringszaken te regelen, bij een van de daar toen gevestigde notarissen. Eerst dan haastte de bemanning zich naar de Zeedijk, om zich te laven aan de ter plaatse verhandelde alcolholische dranken, en zich verder te vermeien met de geneugten die de stad toen nog bood.

De tragische ondergang van de zeestad Amsterdam heeft, opmerkelijk genoeg, alles te maken met de onfortuinlijke ligging van Haarlem. De eerste trein van Nederland reed immers tussen Haarlem en Amsterdam, via Halfweg, en kwam aan bij de Haarlemmerpoort. Omdat treinverkeer en bochtige trajecten niet goed samengaan werd deze lijn later recht doorgetrokken naar de plek van het huidige Centraal Station. Historici en economen noemen dit verschijnsel padafhankelijkheid; een niet-ideale, of zelfs ronduit slechte situatie die ontstaat door historische toevalligheden. Dat Haarlem vervolgens het mooiste station van Nederland bouwde en Amsterdam het lelijkste, kan daar overigens niet mee verklaard worden. Dat heeft waarschijnlijk met de goede smaak van de Haarlemmers te maken, die overigens duur hebben betaald voor hun spoorlijntje. Heel hun stad vol met forensende Amsterdammers! Ik zou bijna medelijden krijgen.

Het was veel beter geweest de haven de haven te laten, en CS te plaatsen op de locatie van het huidige Zuid WTC, de kant van Amsterdam waar alle andere grote steden van Nederland liggen. Dan was de Zeedijk niet vervallen tot de huidige gribus, waar nog minder vaart in zit dan een Nederlandse spoordijk. Dan was het Damrak niet verworden tot de huidige opeenstapeling van kitsch en criminaliteit. En dan zouden reizigers in de intercity naar Rotterdam, Leiden, Delft, Den Haag of Gouda niet een half uur om de stad heen hoeven rijden alvorens goed en wel te vertrekken.

Gedane zaken nemen geen keer. Amsterdam is ingekakt en vertrut tot een zelfingenomen landrottendorp waar iedereen op tijd naar bed moet en waar in principe niets mag. Best een aardige plek om te wonen, daar niet van, maar geen schim van de wereldstad die het was. Als het meezit, maar dan spreek ik wel van uitzonderlijke mazzel, wordt Almere nog een keer leuk. Daar moet dan wel eindelijk eens een nachttrein naar toe, trouwens, vanuit het openluchtmuseum aan het IJ. Of iedereen moet naar de polder verhuizen, een proces dat overigens al in volle gang is.

Ja, hij heeft makkelijk lullen vanuit Japan, die Futselaar, maar heeft de bouw van station Tokyo eigenlijk dezelfde omineuze gevolgen gehad? Nee, eigenlijk niet. Het is een lelijk gebouw natuurlijk, maar eigenlijk is Tokyo in esthetisch opzicht toch al verre de mindere van Lelystad, al heeft het de omvang van de provincie Utrecht. (Groot is mooi, immers.) De plaatselijke bevolking lijkt er ook niet mee te zitten, want het gebouw is na een nogal overtrokken ingreep van geallieerde architectuurliefhebbers gewoon herbouwd. Ook in de omgeving is de schade opvallend beperkt. Je kunt er met een vriendelijke chauffeur voor weinig geld per taxi verder reizen, en je kunt er voor een krats prima eten, heel anders dan rond de Amsterdamse evenknie.

Zou het dan aan de Amsterdammers liggen? Ik denk het niet. Ik ben zelf jaren Amsterdammer geweest, en heb desondanks een bijzonder goede smaak behouden. Er moet een complot in het spel zijn geweest, misschien van boosaardige Feijenoordsupporters, die eind 19e eeuw erg actief waren. Ik zou zeggen dat de onderste steen, ook letterlijk, zo spoedig mogelijk boven moet worden gehaald, en ben tegen redelijke betaling graag bereid uit te zoeken hoe de kwaadaardige vork in de corrupte steel zit. Mijn eerste historische meesterwerk is sinds vrijdag verkrijgbaar, en mijn handen jeuken al voor het tweede.

Een beetje een omweg om tijd mijn eigenlijke boodschap te komen, moet ik toegeven. Maar hoe dan ook. koopt dat boek! Geeft het kado! Lard, Lice and Longevity! Slechts 29,90! Een parel van de Nederlandse geschiedschrijving, geschreven door mij, in het prachtige Amsterdam!

Manzai

2008-11-19T04:36:00.006Z

De eerste keer dat ik Oost-Japan, en meer specifiek Tokyo, bezocht, was ik verbaasd over de onaardige toon waarop men tegen mij sprak. Zelfs als mensen hun excuses maakten, bijvoorbeeld omdat ze mij haast omver duwden in de metro, klonk hun sumimasen alsof ze me nog net niet op mijn bek sloegen, maar daar al wel een sterke neiging toe ontwikkelden. En niet alleen tegen mij werd zo'n toon aangeslagen, ook tegen obers, babies, minnaars, en museumbezoekers werd op een ronduit onaardige toon gesproken. Vaak nog met een glimlach ook, wat het nog unheimischer maakte.

Thuisgekomen legde men mij uit dat het eigenlijk zo hoort. Dat ik al die tijd omringd was geweest door mensen die dialect spraken, en op excursie voor het eerst geconfronteerd was met Standaardjapans. Westerlingen, meer specifiek de inwoners van Kinki, spreken Kansaiben. Hoewel de talen onderling redelijk verstaanbaar zijn, is vooral het verschil in intonatie groot. Kansaiben hééft namelijk intonatie, en Standaardjapans niet of nauwelijks. Hetzelfde geldt voor volume.

Om vooral esthetische redenen besloot ik me op het plaatselijk dialect toe te leggen, en niet op de landstaal. Het past ook beter bij mijn karakter, trouwens, en ongeveer twintig milioen mensen in mijn directe nabijheid spreken het. Makkelijk is anders, zo bleek echter. Ik probeer bijvoorbeeld al maanden om het zinnetje "Tsjau tsjau tsjaun tsjau" correct uit te spreken. Hele cafés hebben al met overgave met me getsjaud, maar het resultaat is nog niet beter dan botsjie-botsjie (Nederlands: "matig", Japans: "ma ma"). Een nuttige zin is het overigens niet echt, want het betekent "is dat niet een chinese dwergpoedel?", maar het is een standaard voorbeeldzin, een beetje zoals rød grød med fløde in het Deens en griene tsjies in het Fries.

Met mijn Kansaiben ben ik meteen ook partij in een conflict dat speelt sinds de shogun Tokugawa in 1603 de het bestuurlijk centrum van Japan van het Westelijke Kyoto naar het Oostelijke Edo verplaatste, de stad die inmiddels Tokyo heet. Een affront, natuurlijk, en Westjapanners zijn er nog altijd intens verbolgen over. De consequenties liegen er dan ook niet om. Edo was een dorp van niets in 1603, maar heeft zich ontwikkeld tot een soort super-Bonn waar ambtelijkheid, bureacratie en stugge beleefdheid hoogtij vieren, en die de rest van het land volkomen domineert.

En Kinki? Kyoto is na 1603 (en na 1868, toen de nogal alcoholische keizer Meiji ook nog naar Tokyo vertrok) verworden tot een openluchtmuseum annex luxebordeel, maar de bewoners hebben weinig van hun culturele en artistieke finesse verloren. Kobe blijft zelfbewust en mondain, besmuikt neerkijkend op de rest van het land en eigenlijk ook op de rest van de wereld. En Osaka blijft Osaka, een onvoorstelbaar drukke handels- en industriestad, waar alles altijd zo groot, hard en fel moet als maar kan. In alle drie steden spreekt men Kansaiben, en haat men het Oosten.

Het frustrerende is dat het Oosten niet erg hard terughaat. Mensen uit Tokyo vinden het Westen juist énig, het eten heerlijk, Kyoto prachtig, en de inwoners van Osaka grappig. Die mispunten behandelen ons zoals Nederlanders Vlamingen, en dat zet zoals bekend alleen nog maar meer kwaad bloed. Kyoto is namelijk ook schitterend, het eten is hier stukken beter, en de mensen zijn aardiger. Waarom moet dat godvergeten lelijke, vieze, onaardige Pleurestokyo dan de hoofdstad zijn? De frustraties lopen momenteel weer hoog op, omdat de Westelijke Hanshin Tigers in de honkbalcompetitie nipt verslagen zijn door de Tokyose Giants.

Het enige westerse wapen in deze strijd is manzai. Manzai is een comedytraditie uit Osaka, die ook elders in het land mateloos populair is, en altijd door een duo wordt uitgevoerd. In en rond Osaka neemt vrijwel iedere conversatie automatisch een manzai-vorm aan, waarbij een gesprekspartner de bokke (schlemiel) en de andere de tsoekomi (knorrepot) is. Wie slecht Kansaiben spreekt, zoals ik, is altijd het bokje en heet tennenbokke (natuurschlemiel). Op zich zijn beide gesprekspartners in potentie gelijkwaardig, mits ongeveer even komisch en ad rem. Is dat niet zo, delft zeker een zwakke bokke altijd het onderspit tegenover een sterke tsoekomi.

Het aardige is dat gasten en collega's uit Tokyo in het begin altijd hun best doen om deze eigenaardige traditie leuk (énig!) te vinden, en daar soms nog in slagen ook. Maar na een tegenvallende honkbalwedstrijd, een belastingverhoging, of een regeringscrisis gaat het hard tegen hard, en begint de Westerling de Oosterling kalmpjes met stortvloed aan grappen te slopen. Diens accent wordt daarbij een beetje nagedaan, of er wordt juist erg plat gesproken. Er worden gekke stemmetjes en gebaartjes ingezet. Maar vooral moet de hiërarchische positie van de onfortuinlijke bokke zoveel mogelijk ondermijnd worden. Zeker mensen uit Tokyo kunnen daar bijzonder slecht tegen, maar willen zich niet laten kennen.

Met een rode kop van woede en ergernis stampt de oosterling uiteindelijk weg, bij voorkeur meteen naar het kogeltreinstation. Hij haalt opgelucht adem als de trein Nagoya nadert. Nog even en hij is thuis, in een stad die, als ik heel eerlijk ben, de mooiste museums en de beste restaurants van de wereld, plus echt weergaloze parken bezit. Maar dat ga ik hier natuurlijk niet zitten toegeven. Tsjaunen!

Trabi

2008-09-24T10:18:00.002Z

Het kon niet uitblijven. Zeg ik eens een keer iets aardigs over een Oostduitse automobiel, maak nota bene een vergelijking met een driehonderd jaar oude, schitterende traditie, heb ik meteen klachten van de Trabi-Verein Drenthe Nord! Maar vooruit, dan post ik als goedmakertje wel even een Youtube filmpje van de Duitse documentariemaker Hape Kerkeling, over de levering van de laatste trabant:

Dezelfde documentairemaker maakte overigens ook ooit een schitterende reportage over een mislukt staatsbezoek van onze geliefde monarch:

Zo goed?

Kishiwada

2008-09-20T01:59:00.005Z

Kishiwada! Als Hemingway had geweten wat hij hier al die jaren gemist had, had hij zich waarschijnlijk uit frustratie voor z'n kop geschoten.* Kishiwada is het Pamplona van Azië, en het jaarlijkse festival dat hier gehouden wordt is spannender dan kaasrollen, de tomatina, of zelfs carbidschieten.

Het concept is simpel. Kishiwada, een industriëel voorstadje van Osaka met ongeveer evenveel inwoners als Groningen, is onderverdeeld in 36 wijken. Elke wijk beschikt over een houten schrijn op wielen, die ongeveer vier ton weegt. Stuurinrichting en motor ontbreken, zodat dus een soort zeer zware, houten Trabant ontstaat. Zoiets duw je niet even voort. Elke schrijn wordt voortgesleurd door een stuk of duizend trekkers, overwegend tieners, maar ook jonge kinderen en volwassenen doen mee. De Echte Mannen bevinden zich achter de schrijn, en hebben de taak het gevaarte op precies het juiste moment een harde ruk te geven als er een bocht genomen moet worden. Tot zover is het festival in Kishiwada goed te vergelijken met festivals elders in Japan; een gezellige optocht met rare tingeltangelmuziek, van en naar een of andere Shintoïstische schrijn. Maar er is een belangrijk verschil.

Normale religieuze festivals in Japan zijn statig, waardig en een beetje saai, en eindigen doorgaans met een tijdrovende ceremonie vol spiritualiteit, rare kleren en wierook. In Kishiwada pakken ze dat anders aan. De schrijnen worden een keer per jaar met een noodgang door de nauwe straatjes gesleept, terwijl op het dakje van de schrijn een paar jongemannen als bezetenen op en neer springen. Tegen het einde van de middag implodeert het festival in een enorm zuip- en schreeuwfestijn, totdat de feestvierders tussen de gistende bergen zwerfvuil in slaap vallen.

Dit alles is niet zonder risico's. Er vallen bij tijd en wijle doden, en elk jaar ettelijke gewonden. Vorig jaar, in de regen, heb ik nog aardig wat mensen door de lucht zien vliegen, en werd het festival begeleid door het vrolijke geluid van af- en aanrijdende ambulances. Dit jaar was het wegdek droog en viel de schade mee, hoewel het natuurlijk een linke onderneming blijft.

Het spektakel is er niet minder enerverend om. Dat iedereen deelneemt aan een doodvermoeiende , levensgevaarlijke en volstrekt doelloze omgang door de stad, in het kader van een godsdienst waarvan de meeste deelnemers de naam niet eens meer weten, is een verfrissende ervaring in een land waar verder alles kalm, veilig en logisch verloopt. Het kan haast geen toeval zijn dat het festival precies samenvalt met de autoloze zondag in Nederland. Als Nederlandse steden een dagje afzien van levensgevaarlijke collectieve waanzin in het stadsverkeer, nemen de Japanners het gerust een dagje over. Ik vrees, voor Nederland, dat het wel bij één dag zal blijven.

*op deze letterkundige theorette berust geen copyright

Beving

2008-07-21T15:52:00.003Z

Een eigenaardige zin in het Vlaamse dagblad de Morgen:

"Ongeveer 20 procent van alle aardbevingen wereldwijd treft Japan, een land dat veelvuldig wordt getroffen door het beven van de aarde."

Je moet er maar opkomen. Jammer dat het wel waar is.

Eindelijk stil

2008-07-06T09:01:00.007Z

Wat valt me op nu ik weer even in Nederland ben? Niks, als ik heel eerlijk ben, maar als de vraag je tweemaal daags gesteld wordt, voel je je toch verplicht af en toe een antwoord te geven. "Het is hier smerig", zeg ik dan maar, want dat is ook zo, en het is in Japan inderdaad minder smerig, maar het valt me in werkelijkheid nauwelijks op. "Je hoort hier nog aardig wat Nederlands op straat" is ook wel aardig, want ook dat komt in Japan veel minder voor, maar voor je het weet verzeil je in een discussie over hoe verschrikkelijk het wel niet is dat je zo veel vreemde talen op straat hoort, en die buitenlanders, en de boerka's, enzovoort. Op dergelijke praatjes ben ik als beroepsallochtoon niet dol.

Eigenlijk lijken Nederland en Japan, en in het bijzonder Rotterdam en Osaka, sterk op elkaar. Grote industrie- en havensteden, waar men niet lult maar poetst (Waarom is het hier dan toch zo vies? Een raadsel.), en hartstochtelijk sportclubs aanmoedigt die wel heel hoog in de vereerde heren eredivisie spelen, maar er met ijzeren discipline elk jaar in slagen geen landstitel te veroveren. Zegeltjes sparen doen ze daar ook, net als hinderlijk op de stoep fietsen, door rood lopen, patat eten, reality-tv kijken, asociaal parkeren, en bij tijd en wijle zeuren over hangjongeren, overgewicht, onveiligheidsgevoelens, vergrijzing en wat dies meer zij.

Wat ik nog niet had gezien, en me dus wel opviel, zijn de stiltecoupés. Die zijn, vanuit mijn Japansige perspectief, niet alleen opvallend, maar zelfs ronduit bizar. Je vraagt je af of men binnenkort een deel van de Amsterdamse binnenstad verboden zal maken voor zakkenrollers, of dat scholen een speciaal lokaaltje apart gaan houden voor leerlingen die zonder slag- en steekwapens van huis zijn gegaan. Fatsoenlijke mensen, zoals ik, zijn namelijk sowieso stil in de trein, omdat ze zich generen om, ik noem maar wat, hun rectale gezondheidsproblemen in gezelschap in een mobieltje te schreeuwen, keihard Drents te praten, omstandig, liefst huilend, te bekvechten met een gewezen of vigerende geliefde, of anderzins hun tekortkomingen te etaleren. Ik durf nog verder te gaan. Ik denk dat er mensen bestaan die zich van dergelijk gedrag onthouden omdat ze, terecht, denken dat andere mensen daar last van zouden kunnen hebben. In een normaal land heb je dus geen stiltecoupé nodig, maar hooguit een enkele lawaaicoupé, al dan niet met ballenbak en elektrische stoel, voor elk wat wils.

Het is natuurlijk wel erg makkelijk om als inwoner van Japan commentaar te leveren op het Nederlandse openbaar vervoer. In 14 maanden treinreizen heb ik in totaal 12 minuten vertraging gehad, alle met eindeloze excuses omkleed. Niemand eet walmende shoarma in de trein. Iedereen wacht met instappen tot andere mensen zijn uitgestapt. Toegegeven, ik word weleens, na een half uurtje giechelen, door een groepje schoolmeisje aangesproken, maar aangezien die na hun timide "harro!" en "whe a joe flom?" meestal niks meer in het Engels weten te zeggen, en bovendien in hun internettelefoontje moeten opzoeken waar dat Groningen dan wel niet ligt, is van overlast eigenlijk geen sprake. Laat ik dus niet lullig doen over de NS, een stiltecoupé is dan wel geen oplossing, maar biedt misschien wel verlichting.

Als het er ook daadwerkelijk stil was geweest tenminste. Maar bij herhaling bleek de afgelopen weken de stiltecoupé gevuld met luid kakelende mensen. Hadden die de grote S op het raam dan niet gezien? Toch wel. Een Pabostudente uit Hoogeveen (ja, er is natuurlijk ook wel veel leed in de wereld) wees gierend van het lachen haar vriendinnen op de bijzondere status van het treinstel. Dat moeten al die andere mensen toch ook gehoord hebben, want zelfs mijn oren, ik ben drummer, suisden van haar volume. Het helpt niets, kortom, om letters op het raam te zetten, net zo min als het helpt om conducteurs met een vuistvormig speldje op hun revers rond te laten stappen, koddige posters op te hangen, of andere flauwekul. Helemaal bont maakte het de scheidende directeur van de spoorwegen, die meent dat passagiers elkaar meer op hun gedrag moeten aanspreken. Dan moeten jongedames voortaan ook maar gewoon tegen potloodventers zeggen dat hun gedrag niet aangenaam is, net als geramde poten, gekutte Marrokanen, en andere slachtoffers van de heersende botheidcultuur. Gewoon iets van zeggen mensen, elkaar aanspreken, en niet net doen of je persoonlijke probleempjes een zaak zijn voor de directies, politiemensen, conducteurs en bedrijfsleiders die riant van je centen leven.

Vanmiddag moet ik naar Arnhem, en ik heb geen zin om mij in die zee van overtrokken mondigheid die in Nederland over het spoor reist te begeven. Ik ga dan ook in een Toyota Corolla, mijn eigen kleine stiltecoupé. Die komt, hoe kan het ook anders, uit Japan.

Asphalt

2008-04-28T01:31:00.002Z

Wie een beetje grasduint in de schrijvende pers van de eerste na-oorlogse jaren, ontdekt al snel dat Nederland in die periode worstelde met een ernstig probleem. Dat probleem heette de "asphaltjeugd", en betrof jongelui, meestal nog kinderen, die bendes vormden, met verve het vandalisme beoefenden, rookten, dronken en anderszins problemen veroorzaakte. De maatschappelijke verloedering van de oorlogsjaren, de aanwezigheid van soldaten en zwarthandelaren, en vooral de ver doorgeschoten tolerantie, hadden een generatie gevormd van normloze, asociale en gevaarlijke tieners. Het is makkelijk om dergelijke berichten, achteraf, belachelijk te maken. Kinderen zijn hinderen, immers, en de jeugd van tegenwoordig doet het al eeuwen niet goed. Er was echter wel degelijk iets aan de hand, in de tweede helft van de jaren veertig, en het is niet verstandig, en ook niet erg fair jegens de betrokkenen, de ogen te sluiten voor wat een groot maatschappelijk probleem was, en, zo blijkt, is.

De asphaltjeugd is nu, dik zestig jaar en een spellingshervorming later, vergrijsd tot een generatie van asfaltbejaarden. Veel lees je niet over deze groep. Het zijn er natuurlijk ook veel minder dan de, overigens veel bravere, babyboomers, en bovendien heeft de Nederlandse pers besloten alleen nog te berichten over Marokkaanse jongetjes en, na het verdwijnen van de veluwepoema, het Ongelooflijk Enorme Gevaar van de paddo. In de luwte van de berichtgeving gedijt een criminele generatie natuurlijk het best, en hoe groot de scootmobielcamorra ook zijn moge, veel hoor je er niet over.

Af en toe komt er natuurlijk toch iets aan het licht. Zo bleek recent dat de asphaltgeneratie er geen been in ziet om, zonder de voor hen verplichte keuring, en dus zonder geldig rijbewijs, gewoon achter het stuur te stappen. Door de ontstentenis van wijdverbreid autobezit in de periode '45-'55 is het joyriden grotendeels aan deze generatie voorbijgegaan. (Hoewel je de melkboeren die paard en wagen des ochtends niet in de schuur vonden, maar later wel een dikke stapel bekeuringen voor snelheidsovertredingen in de bus kregen, niet de kost wil geven.) Dat kan nu dus mooi alsnog. Ik heb de indruk dat veel mensen er nog begrip voor op kunnen brengen ook, maar dat kan natuurlijk angst zijn.

Interessant voor historici en criminologen is dat dit alles op meer plekken voorkomt. Japan, bijvoorbeeld, kampt met vergelijkbare problemen, die nog vergergerd worden door de hoge levensverwachting. In het Japanse verkeer heeft men echter een voor Nederland interessante aanpak gekozen: de bejaardensticker. Voor jongeren, of eigenlijk iedereen die korter dan een jaar een rijbewijs heeft, bestaat al langer een vrolijke groen-gele sticker, die voor- en achterop de auto moet worden geplakt, om andere weggebruikers te waarschuwen voor klunzig rijgedrag. Voor ouderen is daar een sticker bijgekomen die geel-oranje is, en vanaf 70 jaar verplicht.

Het belangrijkste voordeel van deze benadering is, naar mijn idee, dat het zo stigmatiserend werkt. Niet langer kan de asphaltgeneratie achter de getinte ruiten van hun bolides opgaan in het verkeer. Bovendien kan zo'n sticker natuurlijk door iedereen gekocht en/of geplakt worden. Meestal geven kinderen hun ouders een bejaardensticker voor, pakweg, hun 50e verjaardag, een vriendelijke hint die vreemd genoeg niet altijd gewaardeerd wordt. Ook is het bijzonder eenvoudig een stel stickers aan te brengen op het voertuig van de buren, je promotor, of andere lieden die nodig op hun lichamelijke en geestelijke aftakeling geattendeerd moeten worden.

Voor mijn eigen ouders koop ik in ieder geval een paar stickers, maar er zijn natuurlijk talloze oudere automobilisten in Nederland. Wilt u zich inzetten voor de veiligheid van uw ouders/verzorgers, en die van de rest van Nederland? Laat dan een reactie achter. Bij voldoende belangstelling neem ik deze zomer een hele doos mee naar het Vaderland.

Beving

2008-04-17T00:54:00.002Z

Vannacht maakte ik mijn eerste aardbeving mee. Een schuddend huis, een beetje rumoer, en na een paar seconden was het afgelopen, maar indrukwekkend was het toch. Vier op de schaal van Richter, hoorde ik vanochtend, wat mij veel lijkt. Mijn Japanse collega's zijn echter niet onder de indruk van het natuurgeweld, en ook niet van de Tsunami-waarschuwing die van kracht is. Dat laatste komt misschien doordat we op een berg werken.

Macaca fuscata fuscata

2008-03-18T07:20:00.012Z

Het is niet dat ze hun best niet doen, of hebben gedaan. Integendeel: als het gaat om de verwoesting van Japan staat de Japanse medemens, en meer specifiek de Japanse overheid, altijd paraat. Met name in de periferie van de grote steden is het landschap met verbijsterende grondigheid ontdaan van iedere charme, en vervolgens door de locale vastgoedmafia volgeplempt met roest, brokkelig beton en wegen naar nergens. Aan inzet geen gebrek.

Evengoed is het op een volstrekte mislukking uitgedraaid. Japan is nu eenmaal een steile, vulkanische bergrug. Waar in Nederland iedere vierkante meter kan worden ingezet om het zoveelste overbodige bedrijventerrein, kantoorpark, of ander lelijks op neer te kwakken, is dat in Japan op voorhand onmogelijk. Een paar flinke stukken graniet blijken een stuk effectiever dan een ecologische hoofdstructuur, of een of andere schoonheidscommissie. Een politieke beweging lijkt me dan ook op zijn plaats. Zou 'Rots op Nederland' niet wat zijn? Met Brandsteder als lijstduwer?

Dat terzijde. Ongeveer 80% van Japan is niet bebouwbaar en van lieverlee dichtbebost. In die bossen leeft een keur aan wilde dieren (alsmede miljoenen verwilderde huiskatten en een stuk of wat hoogbejaarde soldaten die in augustus `45 een tamelijk cruciale radiouitzending hebben gemist). Van al die dieren zijn de makaken, macaca fuscata fuscata, verreweg de leukste. Na mensen zijn deze apen de noordelijkst levende primaat. Mèt mensen zijn het bovendien de enige dieren die sneeuwballengevechten houden. Dat laatste heb ik helaas nog niet in het echt mogen zien.

De apen zelf wel. Ze zijn bijzonder schuw en gewiekst, maar er zijn plaatsen waar ze zich, met enig geluk, aan mensen laten zien. Mijn favoriet is het park in Minoo, dat direct grenst aan een groot bos- en berggebied, en waar je met een beetje geluk af en toe een flinke club apen kunt treffen. Wie een Heul verwacht is echter aan het verkeerde adres. Terwijl de vrouwtjes en jongen snel door de boomtoppen worden geleid, onder het wakend oog van een vervaarlijk ouder mannetje, duikelen de jonge mannetjes tussen de dagjesmensen op de grond om zo veel mogelijk eten te snaaien.

Door het tempo waarmee deze acties plaatsvinden, en de enorme consternatie waarmee ze gepaard gaan, zijn de apen hier bijzonder moeilijk te fotograferen. Daartoe toog ik dus naar Arashiyama, in de buurt van Kyoto. Rond Arishiyama bevinden zich, weinig verrassend, allerhande beboste bergen, en op een daarvan heeft men een voederkooi geplaatst. In die kooi kunnen bezoekers fruit kopen, dat ze door het gaas aan de buiten lopende apen overhandigen. Als gevolg daarvan hangt er rond Arashiyama een vaste groep van ongeveer 170 makaken rond.

In vergelijking met elders zijn deze makaken nagenoeg handtam. Ze hangen maar wat, eigenlijk. Een beetje vlooien, in de zon hangen, potje neuken, en dan weer een half uurtje in het gaas hangen krijsen om schijfjes banaan uit kleffe kinderhandjes te krijgen. Een beetje wilder had het, wat mij betreft, wel gemogen, maar wie ben ik? Geen makaak, in ieder geval. Daar staat bovendien tegenover dat de apen hier bijzonder goed te observeren zijn. Echt groot zijn ze niet, zo blijkt, hoewel ze met hun wintervacht nog behoorlijk imposant lijken. Makaken zien er uit als een soort haarballen op pootjes, met een rooie, meestal fronsende snuit, voorzien van een paar beste slagtanden, op de voorkant, en achterop een stel knalrode billen. Op die billen zitten twee grote bleke blaren, waarop ze in weerwil van Nederlandse zegswijzen juist bijzonder goed kunnen zitten.

Wat mensen aantrekt in apen schijnt te zijn dat ze zo op mensen lijken. Een beetje vreemd, want mensen hebben ze thuis ook. Ik heb hier ongeveer twaalf miljoen buren, dus die extra 170 stuks heb ik niet nodig. Ik kreeg, temidden van de krijsende apen, die in hun poging als eerste een plakje banaan te bemachtigen naar elkaar sloegen, schreeuwden en anderzins misbaar maakten, eigenlijk een onprettig gevoel, dat me bekend voorkwam. Een beetje unheimisch. Het volgende moment wist ik waarom. Redeloze agressie, hypocriete verontwaardiging, overdreven stemverheffing, en een ingeboren weerzin tegen iedere vorm van samenwerking; apen lijken helemaal niet op mensen. Maar wel ontzettend op Amsterdammers.

De Vlucht

2008-03-06T01:55:00.006Z

Eigenlijk nam ik het besluit om in Japan te blijven al een jaar geleden. In de rij voor de douane op Kansai International Airport wist ik heel zeker dat ik nooit van mijn leven nog zo`n belachelijk lange vliegreis zou maken. En al helemaal niet in een verbouwd vrachtvliegtuig van dat vermaledijde Finnair. Een etmaal hulpeloos in een kinderstoeltje geklemd zitten is toch al geen pretje, waarover later meer, maar daarbij begeleid te worden door een groep ronduit boosaardige Finninnen (of zou men van Finsen spreken?), en een avondmaal van boomschors en kernafval moeten eten, maakte het tot een complete ramp. Toen het volledig uit polyester en acryl bestaande ontbijt arriveerde wist ik dat Chirac groot gelijk had, en dat ik dit nooit weder zou doen.

Toen ik goed en wel in Japan was verzoende ik mij overigens snel met mijn lot. Lekker eten, mooi landschap, en het was fris lenteweer; je kunt erger terechtkomen, en niet alleen in Finland. Bovendien ontdekte ik dat je, als je zes weken de tijd hebt en een hoop geld betaalt, ook met de boot terug kunt naar Europa. Dat leek, en lijkt, me een goed plan voor mijn pensionering. Tot die tijd, zo meende ik, zou ik geen wereldreizen meer maken en gewoon in Japan blijven.

Natuurlijk hield ik dat niet vol. Een half jaar later werd ik uitgenodigd in Melbourne over mijn lievelingsziekte tuberculose te komen praten, en kon ik de verleiding van de zomer, want dat is het in Australie in februari, niet weerstaan. Op een zeer vroege ochtend toog ik vol goede moed van mijn woonst door de sneeuw naar het vliegveld. Vol goede moed, want ik had ditmaal maatregelen genomen. Ik zou niet met een of andere Europese rotmaatschappij vliegen, maar met het befaamde Singapore Airlines. Deze maatschappij bood, zo verzekerde men mij in het Japanse reisbureau, de beste service en het lekkerste eten ter wereld. Het was wel een lange reis, met overstappen, maar dat mocht de pret niet drukken.

Reizen met Singapore Airlines is, dat moet ik toegeven, in veel opzichten een belevenis. Een erotische, om te beginnen, want men heeft de stewardessen uit overwegingen van Kuisheid lange jurken aan doen trekken die het gehele lichaam bedekken, maar die zo nauwsluitend zijn dat een kenner makkelijk het merk en type ondergoed door de stof heen kan onderscheiden. Je moet er van houden natuurlijk, jongedames opgetuigd in een soort gebatikte condooms, maar toevallig gaat me dat heel goed af. Bij dit alles zijn de medewerkers van Singapore Airlines goedlachs, aardig, en voorkomend. Niet dat ze zich in allerlei overdreven beleefdheden uitputten, zoals ik gevreesd had. Het zijn, zoals Vincent Vega al opmerkte, juist de kleine verschillen die het hem doen. Correct met je naam en titel (!) aangesproken worden, bijvoorbeeld, door iemand die net 300 andere wildvreemde mensen in een vliegtuig heeft gedirigeerd, maakt indruk. En dan zwijg ik nog van het eten, dat heerlijk was, en waarvan je ook gewoon meer mag als je daarom vraagt.

Mijn vlieghaat is echter niet over. Tientallen beeldschone stewardessen, kilo`s gebakken vis-met-citroengras en honderd keer `Professor Futselaar, blieft u misschien nog een pilsje?`, zouden nog niets veranderen aan het feit dat ik gewoon niet in die stoeltjes pas. In het vrije veld heb ik, schijnbaar, een tamelijk alledaags lichaam, maar eenmaal in een vliegtuig is evident dat ik zeer brede schouders heb, alsmede giraffepoten en bijzonder dikke bips. Laat ik maar eerlijk voor mijn gebreken uitkomen; ik heb een business class lichaam, en een economy class budget. Ik wil niet beweren dat vliegen voor andere mensen wel leuk is, maar als je een dagje als een struisvogel in een legbatterij gezeten hebt, is de lol er behoorlijk af. Vervolgens nog een paar uur in de rij staan voor diverse douanes, in Singapore tussen al die griezels met machinegeweren doorlopen, en het is duidelijk dat mijn ongeduldig karakter misschien nog wel minder voor overzeese reizen is toegerust dan mijn lichaam. Een vliegreiziger moet een deemoedige dwerg zijn, of hij moet niet zijn.

Het lag voor de hand, kortom, gewoon te accepteren dat mijn toekomst hier, op de beboste hellingen van de Kabutoyama ligt. Maar toch. De eenvoudige onderhandelingen over de verlenging van een contract, en een verhuizing naar een nieuw appartement, duren nu al een week of 8. Niet dat het moeilijk onderhandelen is met de collega's, integendeel. Maar achter de truien, armbandjes, antiautoritaire kapsels, van mijn sosjaalwetenschappelijke vriendjes, worden de lakens wel uitgedeeld door een met dassen en zijscheidingen getooid legertje bureaucraten, die een werkelijk onafzienbare verzameling wetten en practische bezwaren tegen alles wat ik wil achter de hand hadden. Hun ideale werknemer komt bedenkelijk dicht bij de ideale vliegtuigpassagier.

Ik geloof dat ik het nu dan toch uiteindelijk voor elkaar heb. Ik blijf in Japan, voorlopig. Deze zomer bezoek ik enige tijd de Erasmus Universiteit te Rotterdam, die zich tijdens deze toestanden een waar monument van redelijkheid en flexibiliteit toonde. Dat betekent wel dat ik, voor de vierde keer in minder dan twee jaar, een intercontinentale vlucht moet maken. Zal ik het wederom overleven? Het blijft spannend.

Kiezen

2008-01-17T03:53:00.001Z

"Kan ik je even spreken?" De directeur van het centrum staat in de deuropening. Dat kan natuurlijk. Niet alleen is hij de directeur en ik, zij het ten onrechte, niet, maar professor O. is bovendien een aardige man. Dat Leninbaardje zal hij wel in Parijs hebben aangekweekt, waar hij kort na '68 aankwam om, godbetert, sociologie te gaan studeren. Nu is er niks mis mee, natuurlijk, om de gezichtsbeharing van overleden dictators na te volgen. Een nette Hitler-Schnurrbart, een woeste Stalinsnor, ik vind het allemaal prima. Zelf prefereer ik de baarddracht van voorzitter Mao, en daar zegt immers ook niemand wat van.

Restte natuurlijk de vraag waarover hij mij dan wel wilde spreken. En waarom dat niet gewoon even kon met kantoorgenoot T. erbij. Het was natuurlijk dom van mij een volle pot koffie over de vloer te gooien, laatst, maar welke gek legt er nou ook tapijt in een kantoorruimte, en een ernstig onderhoud onder vier ogen leek me hoe dan ook overdreven, want het was geeneens expres. Ik begon al te vrezen dat het over de dictatuur van het proletariaat zou gaan, of over Derrida en het postmarxisme, want sociologie is soms een beetje een prietpraatreservaat. Toen ik het belendend kantoor binnenliep zag ik echter de (momenteel) oranje hanekam van professor A., en het eeuwig zachtmoedige gelaat van de hoogleraar andragogiek. Een sociologische topconferentie. Dit was een ernstige zaak.

"Meneer iedereen, goedemiddag", zeg ik in het Japans.
"Meneer rarufu, ga zitten, we hebben een probleem waar we je graag even over willen spreken." Oh oh.
"We willen niet dat je weggaat."
"Geen probleem. Ik heb nog de hele middag tijd."
"We willen dat je helemaal niet weggaat, ik bedoel, niet in april. Dat je hier blijft werken, dus. "
"Maar ik heb al andere afspraken voor volgend jaar. En we hadden toch een jaar afgesproken?"
"We hebben je bij nader inzien nog hard nodig. Je kunt natuurlijk transfervrij vertrekken, als je dat wilt, maar we zouden je liever vast aanstellen. Morgen, als het moet."
"Ik spreek nauwelijks Japans!"
"We betalen je studie. In werktijd. Geen punt."
"Ik heb m'n huis al opgezegd!"
"We vinden een ander huis. "
"Jullie zijn nog gestoorder dan ik dacht."
"Dat denk ik ook vaak, Rarufu jongen", zegt Androgogiek, met het beroepseigen gebrek aan zelfkennis, "en het is nog waar ook. Maar in dit geval zijn ze, naar mijn deskundig oordeel, voor hun doen opmerkelijk compos mentis. "

Wat nu? Ik zou terug naar Rotterdam. En het moge niet heel ongebruikelijk zijn voor twee universiteiten tegelijk te werken, als die twee 9000 kilometer bij elkaar vandaan liggen, wordt dat logistiek wat lastig. Het is ook niet alleen een keuze tussen banen, natuurlijk, maar ook en vooral een keuze tussen landen.

Nederland heeft het enorme voordeel dat haast iedereen er min of meer begrijpelijk spreekt en schrijft. Ik kan er de krant lezen, en de verkeersborden. In Japan gaat dat veel moeilijker, maar dit land heeft dan weer nagenoeg perfect openbaar vervoer. En laat ik wel zijn, als ik in Japan iets niet begrijp staat er meestal binnen tien seconden een oude baas of bevallige deerne naast me om in het Engels te assisteren. Het is me daarentegen nog nooit overkomen, als de trein weer eens onverklaarbaar stilhield in een Nederlands weiland, dat een potige medepassagier uitstapte om het kreng even aan te duwen. Nu ik er toch aan denk, goede manieren, dat maakt 2-1 voor Japan.

Japan is, zoals mijn trouwe lezers inmiddels weten, een onthutsend mooi en in veel opzichten zeer comfortabel land. Het Rokko-massief is fraaier dan Kralingen, neem dat van mij aan, en ik vrees dat ik de producten van de firma Avenance gewoon niet meer als eten zal herkennen, na een jaar (voor tweeëneenhalve euro per dag, nota bene) geluncht te hebben in een Japanse studentenkantine. Weggaan betekent offers brengen.

Blijven ook, natuurlijk. Als Japan nou op de plek van, zeg, Zweden lag, was het lang zo moeilijk niet geweest. Japan ligt echter bijzonder onfortuinlijk in Japan, vandaar ook de naam, en dat is bijna overal ver vandaan. De helft van de landen die in de buurt liggen zijn Noord Korea. Taal en schrift zullen op den duur best te leren zijn, maar voorlopig ben ik volkomen afhankelijk van de secretaresses die waken over mijn ziektekostenverzekering, mijn telefoonabonnement, mijn bankrekening en wat dies meer zij. Zelfs als ik naar de kapper ga, krijg ik een briefje met Japanse instructies mee. Ze slapen nog net niet bij me in bed (hoewel daar voor alle betrokkenen ontegenzeggelijk voordelen aan zouden kleven), maar het scheelt weinig.

Wat te doen? Ik weet het niet, maar die situatie kan niet lang voortduren. Volgende week uitsluitsel op deze pagina.

Oshirikajirimushi

2007-12-29T05:31:00.000Z

Het leerboek Japans biedt een schat aan nuttige kennis. Wie het heeft doorgewerkt kan allerhande dagelijkse zaken in het Japans afhandelen. Iemand vriendelijk bedanken, bijvoorbeeld, of rijst met vis bestellen. Daar is over nagedacht, natuurlijk. De aanstormende Japanstalige moet toegerust worden met bruikbare kennis, die het bestaan hier te lande vergemakkelijkt. Dat werkt, zo blijkt, want ik houd mij in het dagelijks leven behoorlijk staande.

Ik schreef eerder al dat de Japanse bevolking, en met name het vrouwelijk deel ervan, ook altijd graag helpt bij het leerproces. Bij het zien van het even keurige als kleurige lesboekje betrekken echter veelal de gezichten. Nee, burgermansjapans leer je maar op eigen houtje. Voor het aanleren van overbodig Japans leggen ze echter een bedenkelijk enthousiasme aan de dag, een beetje zoals ik als jongetje, toen ik met mijn vriendjes de papegaai in de dierenwinkel 'kut' probeerde aan te leren. Resultaat is dat ik nog steeds niet kan vragen waar het postkantoor is, maar wel de woorden ken voor bijvoorbeeld slagroomsoesje, intellectuelenkaalheid, scheet (2x) zeekomkommer, schlemiel en bipsbijtbeestje. Dat laatste is dan meteen ook mijn langste Japanse woord: Oshirikajirimushi. Nu is kennis van de Oshirikajirimushi ook weer niet geheel overbodig in het hedendaagse Japan. Nee, dit vrolijke diertje is hard op weg een culureel icoon van formaat te worden, vergelijkbaar met de Fuji, het Gouden Pavilioen en Astroboy.

Net als elders, en zeker in Nederland, zanikt men in Japan wat af over de zedelijke teloorgang van de Vaderlandsche Jeugd. Ze hebben geen wormen in naden, wat overigens ook met hygiëne te maken kan hebben, weten niets, kijken apathisch naar stompzinnige tekenfilms en bewegen veel te weinig. Natuurlijk moest de nationale televisiezender NHK ingrijpen. Wat beter te doen dan een stompzinnige tekenfilm te maken die de jeugd eens flink in beweging brengt? De vraag stellen is haar beantwoorden.

Niet eerder werd uit publieke middelen een zo irritant mediafenomeen geboren als Oshirikajirimushi. En nee, ik ben Jan Douwe Kroeske, Marcel van Dam en Ivo Niehe nìet vergeten, dit is echt nog erger, hoewel het natuurlijk prettig is dat je een tekenfilmfiguur tenminste niet op straat kunt tegenkomen. De stem van knalgele dikkop Oshirikadjirimushi doet denken aan een ekster in een wolk helium, en zijn act bestaat, naast rudimentaire ochtendgymnastiek, uit een liedje over de verschillende achterwerken waarin hij zijn vier slagtanden heeft gezet.

Inmiddels liggen vrijwel alle winkels vol gele merchandise. Ik zag zelfs, voor 3 euro per rol, officieel bipsbijtbeestjewcpapier, wat toch niet uitnodigend kan zijn. Natuurlijk is deze berg rotzooi tijdens de feestdagen het best aan de man te brengen door het blaartrekkende deuntje continu op een daverend volume te doen rondschallen. Alsof die opdringerige kerstmuziek nog niet erg genoeg was, wordt een iegelijk de gehele dag ongevraagd getrakteerd op "warme bipsen!/koude bipsen!/harde bipsen!/zachte bipsen!".

Ondanks mijn ergernis, moet ik toegeven dat het wel erg goed werkt. In park en plantsoen , alsook in diverse winkels, zie ik jong Japan met onverbiddelijk enthousiasme springen en zwieren volgens de aanwijzingen van het gele ettertje. Tweemaal daags is op televisie te zien hoe een schoolklas ergens in den lande het bilbijtdansje uitvoert onder leiding van een in bilbijtpak gestoken dansjuf. Op de achtergrond zie je vaak een onderwijzer staan, soms huilend, soms oncontroleerbaar schaterend, maar in alle gevallen gereduceerd tot geestelijke wrakken, nu de rage een paar weken heeft geduurd.

Nu, dat laatste heb ik verzonnen, maar het zou me niks verbazen als het waar was. Klik maar eens op deze youtube-link. Pas op, alleen mensen met een goede conditie moeten proberen de tien minuten vol te maken. Oshirikajirimushi is al erg genoeg zonder dat aan de andere kant van de wereld iemand aan een hartaanval bezwijkt.

Namako

2007-12-16T08:41:00.000Z

Ik was koud een week in Japan toen vriend J. er vanuit Denemarken op begon aan te dringen dat ik zo snel mogelijk zeekomkommer zou eten. Dat was, volgens hem, namelijk een echte lækkeri. Nu vertrouw ik Scandinaviërs in principe niet als het om eten gaat, want met die Surströmming, Vandgrød en Grønlangkål van ze hebben ze al menig onoplettend tourist te grazen genomen, steeds veinzend deze weerzinwekkende gerechten zelf o-ver-heer-lijk te vinden. Eerst maar eens wat Japanners gevraagd, dus.

"Ja nou!" riep vriend U., "Namako! dat is echt heerlijk, oishii!" Hoe het dan smaakte, wilde ik weten. "Nou, als een stukje fietsband, eigenlijk, met een uitgesproken ammoniaksmaak." Dat leek me niet zo heel oishii, en dat zei ik dus ook. Hij hield voet bij stuk. Vooral in combinatie met een waterglas sake was deze stekelhuidige (want dat is het), niet te versmaden. Ik heb het nog een aantal mensen gevraagd, die allen beweerden dol te zijn op Namako, maar de smaak even consequent als rubber met ammoniak omschreven. Toen ik bij de visboer een paar zeekomkommers zag liggen, wist ik het zeker; dit doornige, drolvormige en gespikkelde zeedier hoefde ik niet te eten.

Momenteel nadert echter oud-en-nieuw, een festijn dat op zich al vier dagen duurt in Japan, en dat de gehele maand december voorafgegaan wordt door een schijnbaar eindeloze serie feesten, de zogenamde boonenkai. Nu is een goed feest met bier en lekker eten verre te verkiezen boven kerstinkopen, kerstliedjes en verwante ellende, dus ik sleep mijn middelbaar gestel trouwhartig van oudjaarsfeestje naar oudjaarsfeestje. Op een ervan, in Kobe, kwam onder algemeen gejuich een schaaltje lillende flinters, in slijmerig vocht, ter tafel. "Rarufu-kun!", riep mijn gastheer, "Namako! Echt Japans! Oshii"

Hadde ik in eenzelfde kennelijke staat verkeerd als hij, had ik waarschijnlijk zonder nadenken de plakjes stekelhuidige naar binnen gewerkt, maar ik moest de volgende dag hardlopen, en was derhalve broodnuchter. Zou ik het durven? Toch maar wel, besloot ik, en at mijn eerste plakje zeekomkommer.

Wat blijkt? Het smaakt als een stukje fietsband met ammoniak, maar dan, tot mijn verbijstering, geweldig lekker. Heus! Namako wa, ooooooooishii desu yo!"

Vanitas

2007-12-11T08:17:00.000Z

Het is een ondeugd, dat wil ik wel toegeven, om je eigen naam op internet na te zoeken. Aangezien ik echter in de meeste andere opzichten de bescheidenheid zelve ben, is het ook weer niet zo heel erg. Temeer daar ik een boeiende ontdekking heb gedaan; hoewel ik de drukproeven nog niet eens in handen heb gehad, wordt een zeker boekwerkje al wel op internet aangeboden.

Een beetje eigenaardig is het wel natuurlijk, een boek dat er nog niet is nu al in de verkoop te doen. Aan de andere kant, voor de recente Led Zeppelin reünie moesten mensen toch ook vantevoren kaartjes reserveren? Ik bedoel, met levende legenden als Jimmy Page en Ralf Futselaar kun je zoiets verwachten. Of, nou ja, bescheiden dus, hè? Nu niet opscheppen. Ik ben heus niet beter omdat ik een ISB nummer op mijn naam heb staan.

Ik voel me alleen ontzettend veel beter. Daar zal het wel van komen, dat ik me even vergiste.

Foto's

2007-11-24T13:31:00.000Z

Op veler verzoek heb ik weer eens wat foto's geplaatst. Overwegend van boeiende ongewervelde dieren en wilde zwijnen die ik rond mijn huis ben tegengekomen (die sprinkhaan bleef erg goed stilzitten, ja). Voorts wat aardige bergen in de prefecturen Shiga en Hyogo die ik heb beklommen en het Kishigawa Danjiri festival, waar ik over zal schrijven als ik zelf een beetje over de schrik heen ben. Het festival was in september, en ik beef nog een beetje als ik eraan terugdenk, maar dat zal begin volgend jaar wel over zijn.

Kusoo!

2007-11-20T10:40:00.000Z

Het is hartverwarmend te ervaren hoezeer de Japanse medemens zich inzet voor de Gaijin die zich haar taal eigen wil maken. Haar, want vooral vrouwen zijn altijd bereid, in ruil voor wat Engelse conversatie, te helpen met karakters leren, de woordenschat uit te breiden, of de uitspraak aan te scherpen. Mannen zijn eerder geneigd, na wat plichtmatige complimenten, te benadrukken dat het echt niet hoeft hoor, Japans, en dat iedereen best Engels met mij kan praten. Aangezien de meeste van hen dat echter in de praktijk helemaal niet kunnen, en omdat ik ooit zelfstandig een pizza wil kunnen laten bezorgen, zet ik door. Met vrouwen.

Nu was ik in Nederland al een vooraanstaand feminist en tegen vrouwen heb ik niets. Probleem is echter dat vrouwen heel anders Japans spreken dan mannen. Formeler vooral. Zelfs giebelige schoolmeisjes spreken onderling alsof ze allemaal op hun minst Koningin zijn en overladen elkaar met beleefdheidsfrasen, archaïsmen en ander fraais. Ook daar is niks op tegen, maar door vooral van vrouwen Japans te leren, praat ik zelf nu ook een beetje als een keurige jongejuffrouw. Dat gaat me, met al mijn modernige principes, toch wat te ver. Als ik een pilsje bestel kijken mijn disgenoten meestal bijzonder geamuseerd, als ze al niet openlijk schateren om mijn lievige, hyperbeleefde meisjesjapans.

Hoog tijd, kortom, om mijn Japans te doorspekken met een aantal stevige krachttermen. Nadat mijn secretaresse mij de "te-vorm" had uitgelegd, vroeg ik dus achteloos hoe je in het Japans effectief en, vooral, aanstootgevend vloekt en scheldt. "Dat doen wij niet", luidde tot mijn verbijstering het antwoord. Of, verbijstering, ze is ook wel een beetje èrg keurig, met haar strenge rokken en dat pasgepromoveerd sociologisch ei met wie ze van zins is te trouwen. "Wat zeg je dan als je keihard je kop stoot?" Ze doet haar best het zich voor te stellen. "Ik denk dat ik "au, ik stoot mijn hoofd!" zou zeggen." Dit leidt tot niets.

Gelukkig is mijn spaghettivriendin en huispsychologe N. wat robuuster. Toch komt ook zij niet veel verder dan "au" en "au mijn hoofd". Nu is N. getrouwd met een veel geschiktere kerel, met radicale opvattingen, een maatschappijvijandige aard en een bedenkelijke voorkeur voor het infame uitgaansgebied rond station Juso. "Wat zou je man dan zeggen?" Ze weet het niet, zegt ze, en ze vindt het teveel gedoe om de situatie in scène te zetten. Daar neem ik geen genoegen mee, en na veel aandringen stamelt ze, met haar hand even beschaamd als bevallig voor mond, "kusoo". Kusoo, legt ze uit, betekent poep. "Maar je mag het nooit zeggen hoor! Het is verschrikkelijk onbeleefd!" Ja ja. Dat zal wel.

Reeds de volgende dag zie ik mijn kans schoon. Alle printers komen van de duivel, dat is bekend, maar het onding op ons kantoor is, zelfs voor een printer, uitzonderlijk kloterig. Samen met collega Bamboebos sta ik verhit aan tonercassettes, sheetfeeders en andere perfide onderdelen te rukken. Nu is hij, zoals dat heet, een ruwe gast, met zijn punkhaar, overbodige metalen kledingstukken en gescheurde jeans. Ik waag het erop. "Watashitachi no poelinta kusoo desu ne?"

Minutenlang staart hij mij onthutst aan. Ik zie hem langzaam opwarmen tot een bijna onmenselijke razernij. "Hai, Rarufu-san", gromt hij tussen zijn tanden, terwijl de knokkels van zijn gebalde vuisten wit wegtrekken. Voor ik kan vluchten heeft hij zich omgedraaid naar de gehate machine, en regenen de slagen op het beige plastic. "Fuck" schreeuwt hij. "Fuck, fuck, fuck this poelinta! FUCK THE POELINTA!"

Tevreden ga ik weer aan mijn bureautje zitten. Ze kunnen het wel, die Japanners.

Als ze maar willen.

Klaar? Over!

2007-11-11T02:42:00.000Z

Een woedend bericht uit het Vaderland. Een tijdje geleden schreef ik over overbodige beroepen in Japan, en noemde klaar-over-logistiek-ondersteuner als een van de meer bizarre banen. Dit schoot een mijner lezers, een klaar-over te Haarlem, in het verkeerde keelgat. Nu is het op zich bemoedigend dat klaar-overs mijn blog lezen, want mij was al verweten dat ik zo moeilijk schrijf, dat je zowat professor moet zijn om te snappen waar ik het over heb. Dat is dus in ieder geval niet waar, en dat is mooi, maar ik moet ze natuurlijk wel te vriend houden.

Mijn scribent schreef, niet ten onrechte, dat het beroep van klaar-over niet makkelijk is. "Ik kan best enige assistentie gebruiken. Stuur mij eens een paar van die assistenten. Liefst XXL sumo-worstelaars die door er even tegenaan te leunen een auto volledig vernielen. Het aantal keren dat een idioot denkt nog snel even tussen de klaar-overs heen te kunnen schieten, zal je verbazen en omdat ze die kleintjes helemaal niet zien - donkergrijze kinderkleding is deze herfst zeer modieus en die Overveense kakkinderen lopen er dus allemaal bij als bankdirecteurtjes - worden wij geacht dan voor zo'n auto te springen."

Zoiets raakt mij, als mens en als voetganger, ten zeerste. Een Japanse klaar-over (zie foto), is echter een heel ander soort functionaris dan een Nederlandse. Een voorbeeld. Ik werk aan een onbeduidende weg, die langs de universiteit loopt, ik schat 150 meter lang. Op die weg bevinden zich twee zebra's, die worden bewaakt door niet minder dan tien (!) full-time klaar-overs, elk voorzien van een indrukwekkend operette-uniform, een verlichte stok danwel set vlaggen, en een overdaad aan Onaantastbaar Gezag. Onverbiddelijk coördineren zij het oversteken van duizenden studenten, en andere universitaire parasieten zoals ik, en treden daarbij zo hinderlijk mogelijk op tegen de, zeg, twintig auto's die dagelijks voorbij sukkelen.

Dit is in Japan niet ongebruikelijk. Overal in het land staan, doorgaans oudere, heren in militaire galauniformen, behangen met tressen, petten en hagelwitte handschoenen, het verkeer te regelen. Een beetje supermarkt houdt er op z'n minst een dozijn van deze generaaltjes op na, die allen de taak hebben de wandelende, hangende, of treuzelende mens te beschermen tegen het auto- en brommerverkeer. Dit is hoogst opmerkelijk, want Japanse automobilisten rijden binnen de bebouwde kom altijd bijzonder voorzichtig, en verlenen voetgangers, spelende kinderen en fietsende bejaarden automatisch voorrang. Driftig buigend achter het stuur brengen zij hun vehikel tot stilstand, omdat er bijvoorbeeld een demente bejaarde wil oversteken, of toch maar niet, of een groepje kinderen eerst op straat een inning honkbal af wil maken, alvorens de inmiddels ontstane file van tientallen automobielen en vrachtwagens door te laten. Alleen een gierende ambulance krijgt, schoorvoetend, voorrang.

Er is een reden voor de uitzonderlijke terughoudendheid van de sturende Japanner. Een automobilist die in Japan een voetganger of fietser raakt, wordt altijd voorgeleid voor de politierechter, en de strafmaat is ook bij geringe overtredingen niet mals. Inbeslagname van de auto is bij verwijtbare aanrijdingen (ongeacht de ernst) standaard, een boete van een ton, of twee, is heel gewoon, en wie het al te bont maakt belandt in een gevangenis op noord-Hokkaido, wat geen pretje schijnt te zijn (hoewel het uitzicht op de Koerillen, ook door tralies, op heldere dagen natuurlijk heel mooi is). Lomp rijgedrag is daarmee vrijwel uitgebannen. Rest de vraag; waar zijn die klaar-overs dan nog voor nodig?

De aanbodzijde was mij al snel helder. De meeste Japanners hielden tot voor kort vast aan een traditionele rolverdeling. Zij thuis, hij op kantoor; een sexistische en oneerlijke, maar in veel opzichten werkbare structuur. Mannen zaten elke dag lang op hun werk, en zopen zich daarna klem met hun collega's. De meeste vrouwen zagen hun echtgenoot dan ook uitsluitend in katerige, onschadelijke toestand, terwijl ze met bovenmenselijke inspanning in het weekend met de kinderen speelden, de spijker in hun kop en de neiging tot kotsen verbijtend, om maar niet voor de buren als slechte vader af te gaan. Japan is echter zo dom geweest uit het westen het even eigenaardige als onzinnige fenomeen pensionering te importeren. Dus ploffen veel Japanse Salarymen op de eerste ochtend van hun zesenzestigste levensjaar op de bank, trekken een pils open, steken een sigaret op, en zetten tevreden de televisie aan.

Een korte rondgang langs mijn sociaal-wetenschappelijke collega's leert dat deze fase naar schatting tussen de drie dagen en drie weken duurt. Daarna dreigt mevrouw in het beste geval met echtscheiding, maar ook geregeld met een groot vleesmes, het vooruitzicht van arsenicum-sushi, of een huurmoordenaar uit de de meer sadistische regionen van de Yakuza. Dat is niet leuk, natuurlijk, en dus zoekt de jonge oudere iets om zich overdag bezig te houden. Een ongevaarlijk, licht beroep, met een mooi pak, waarbij je dagelijks drie- tot zesduizend dames van een jaar of 19 ontmoet, is voor veel van deze heren een voor de hand liggende oplossing. Dat ze er geld mee verdienen is ook mooi, want in Japan beheren huisvrouwen traditioneel het gezinsinkomen en die zijn doorgaans niet scheutig met zakgeld voor hun echtgenoot. Er zijn zeker twee cafés in mijn wijk die overwegend draaien op het besprenkelen van uitgelaten klaar-overs.

Rest de vraagkant. (Een goede econoom is een soort papegaai, die "vraag en aanbod!" kan krijsen. Dat de University of Chicago nog niet door een volière is vervangen, is dan ook een raadselachtig fenomeen. Daar moest eens iemand onderzoek naar doen.) Wie betaalt die guitige oude kereltjes eigenlijk, om volwassen mensen met veel bravoure een landweggetje over te helpen? Wederom ligt het antwoord op het vlak van aansprakelijkheid. Als een universiteit, supermarkt, of welke autoriteit dan ook, aantoonbaar in gebreke is geweest in de nationale queeste voor volstrekte verkeersveiligheid, zijn ook zij strafbaar. Niet dat de rector een paar jaar in arctisch Japan wordt opgesloten, hoewel dat om heel andere redenen best een goed idee zou zijn, maar het BNP van een middelgroot Afrikaans land is wel de minste genoegdoening voor een gescheurde nagel of geschramde knie.

Ik ben dikke vrienden met de klaarovers. Ik probeer hun dialect te leren, geef voortdurend hoog op van het plaatselijk honkbalteam en bespreek met hen de benen van wulpse studentes. Alles in de hoop dat ze ooit een trage mercedes tactvol tegen mijn schenen manouvreren, zodat ik in Okinawa stil kan gaan leven op mijn eigen tropische eiland. Mocht het zover komen, zal ik een deel van mijn enorme vermogen besteden aan strenge petten voor alle Nederlandse klaar-overs, alsmede vlijmscherpe samoeraizwaarden, waarmee een modale SUV, al dan niet met inzittenden, met een soepele polsbeweging van kop tot staart gekliefd kan worden.

Acht

2007-10-31T02:55:00.000Z

(De Nephila Clavata! klik voor een scherpe weergave -als je durft)

Japan is een prettig land voor mensen met pleinvrees, want pleinen zijn hier nauwelijks. Het is ook een fijn land voor mensen met smetvrees, want Japanners maken overdreven vaak en veel schoon. Lijders aan chiraptofobie, isolofobie, en zelfs ochofobie kunnen nauwelijks een beter land kiezen om te bezoeken of te bewonen. Alleen de arachnofoob heeft hier niets te zoeken. Japan is een spinnenland.

De mooiste Japanse spin vind ik de nephila clavata, joro-gumo in het Japans. Hoewel ze maar een paar centimeter groot zijn, en de mannetjes nog veel kleiner, zijn deze spinnen een imposante aanwezigheid in het landschap. Dat komt vooral door de enorme webben die de dames clavata overal weven. Drielaagse bouwsels zijn het, vaak een meter of drie (!) in diameter, die tussen bomen, of over wandelpaden gesponnen worden. Dat laatste is moet dan wel hoog genoeg gebeuren, anders loopt het nijver wandelvolkje het web binnen de kortste keren stuk. Veel webben hangen op ongeveer een meter tachtig, zodat Japanners er makkelijk onderdoor passen. Ik kom daarentegen geregeld met een kop vol kleverige spinnenzijde op kantoor aan.

Wat opvalt in Japan is dat vrijwel niemand bang is voor, of griezelt bij, spinnen. De nephila zijn momenteel zwanger, en jong en oud staan zich vrolijk te vergapen aan de gezwollen achterlijven van de wijfjes. Dat zou in Nederland anders zijn, denk ik. Vooral jongedames, met wie ik zowel beroepshalve als recreatief in Nederland veel omging, lijden veelal aan een even onbegrijpelijke als stompzinnige spinnenangst. Zelfs een stoere vrouw als mijn lezer I., die gerust de ontleding van mijn lichaam contempleert, geraakt doorgaans in blinde paniek bij het zien van het kleinste spinnetje. Dit heeft mij altijd ten zeerste bevreemd. Hoe kan iemand nou bang zijn voor een spinnetje van drie centimeter? En tegelijkertijd niet, ik noem maar wat, voor mij? Ik ben toch gevaarlijker, lijkt me. Hoop ik.

Waarom zijn mensen in Japan niet bang voor spinnen, en elders wel? Je kunt de vraag natuurlijk beter andersom stellen, natuurlijk, maar ik ben nu eenmaal hier, en dus vroeg ik het de psychologe N., met wie ik elke maandag spaghetti eet, nadat we haar jongste artikel in min of meer coherent Engels hadden herschreven. "Spinnen hebben acht poten", antwoordde ze, terwijl de pasta voor de zoveelste keer van haar vork terugviel op haar bord.

"Dat is mij bekend, maar wat heeft dat met angst te maken?"
"Ik bedoel, spinnen hebben acht poten, vandaar."
"Dus als ze negen poten zouden hebben waren ze wel eng geweest?"
"Negen? Dat zou ik geen prettig dier vinden. Acht is een gelukkig getal. Negen niet."
"Dus het heeft niets te maken met een Japanse waardering voor het ongewerveld mede-organisme?"
"Nee hoor, insecten zijn bijvoorbeeld eng en weerzinwekkend, vooral kakkerlakken. Smerige beesten met hun vieze zes poten."
"Maar spinnen hebben hárige poten!"
"Jij toch ook? En dan nog vier. Geen prettig getal, vier."

Onderwijl is mijn bord leeg, en zit N. zoals gebruikelijk haast snikkend van woede te worstelen met een vork en een bord glibberige pasta. Waarom ze zich dit elke week opnieuw aandoet is me een raadsel, maar ze weigert consequent de uitbater om een paar eetstokjes te vragen. De spinnendiscussie slaat daardoor een beetje dood, maar de conclusie is duidelijk. Japanners houden van spinnen omdat acht een geluksgetal is. Een achterlijke reden .

Spinnen zijn, blijkbaar, magische wezens, net als katten, slangen en Maxime Verhagen, waar mensen zich niet op een verstandige, rationele wijze toe kunnen verhouden. Óf men acht hen volstrekt weerzinwekkend, óf juist reuze schattig. En waarom? Slangen en Verhagen zijn reptielen, maar dat zegt niks, want schildpadden worden door vrijwel iedereen juist enorm gewaardeerd. Katten zijn warm en harig, maar dat zijn ratten ook, en toch hoor je zelden iemand verklaren 'meer een rattenmens' te zijn. En de spin, met z'n fraaie poten, ijver, tekening en elegantie wordt afgerekend op potental, potenhaar, potenlengte en wat dies meer zij. Staakt deze waanzin, beminde lezers, en stopt het potendrammen. Volgt uw spinnen kritisch, maar altijd met liefde.

Cholesterol

2007-10-23T13:47:00.000Z

Iedere Japanse werknemer, en ik dus ook, wordt jaarlijks medisch gekeurd. Geen punt, dacht ik. Ik betaal maar dertig euro voor mijn ziektekostenverzekering, het is niet meer dan redelijk dat ik laat inspecteren wat voor uitstekend vleesch men in de kuip heeft.

Met dokter N. nam ik mijn drie decennia medische geschiedenis door. Ooit eens halfverzopen in het ziekenhuis gelegen, na een al te avontuurlijke verkenning van het Groninger land, een oor bijna afgevroren door ouderlijke nalatigheid, mijn arm gebroken in een puberale vechtpartij, RSI door computergebruik of overvloedige zelfbevlekking, of allebei, een keer een pees vernield tijdens een iets te optimistische kanotocht op een koud IJ, en natuurlijk een waslijst modieuze psychische aandoeningen. Dat was het wel. Niks aan de hand. Ziekte, probeer ik hem in half Japans, half Engels aan zijn verstand te peuteren, is meer iets voor oude mensen. Ik heb wel eens averij. Dat is iets heel anders.

"Wanneer bent u voor het laatst gekeurd?" Moeilijk. Relus ter B. heeft mij ooit in een brief geschreven dat hij mensen als ik sowieso nooit in zijn legertje wilde hebben, en daarmee was de dienstkeuring van de baan. De schoolarts misschien? Een nitwit met een snor, die wilde weten of ik foute vrienden had, en voor het overige geen enkele blijk van medische expertise gaf. Mijn laatste echte medische keuring moet, kortom, op het consultatiebureau geweest zijn, bij dokter B., die heimelijk met mij overlegde wat we mijn even nieuwsgierige als goedgelovige moeder nu weer op de mouw zouden spelden. Nog nooit, zei ik dus maar.

Verbaasd maar opgewekt voerde dokter N. mij naar het beginpunt van de klinische speurtocht door het academisch ziekenhuis, waar een serie beeldschone verpleegsters mijn lichaam nader zou inspecteren. Het was een bemoedigende reis. De bovenkant van de stadiometer brak af toen ik me uitrekte. De mevrouw van het Röntgenapparaat draaide en verstelde eindeloos om haar machine rond mijn Echte Mannenlichaam te vlechten, en liet haar hand net iets langer op mijn gewelfde borst rusten dan strikt noodzakelijk was. Toen ik een paar minuten aan de hartmeter had gelegen stamelde de hartzuster met vochtige ogen, terwijl ze de zuignappen weer van mijn lichaam verwijderde, "you are pelfect". Ik wist een "I know, baby", gelukkig in te slikken. Ik ben een bescheiden mens.

Dat was twee weken geleden. Heden had ik een afspraak met mijn vroegere lijfarts. Of, lijfarts, met de charmante studente geneeskunde met wie je vroeger zo leuk wijn kon drinken, en die af en toe iets verstandigs zei over mijn blakende gezondheid. Jarenlang hield ze mij op de hoogte van allerhande wetenschappelijke ontwikkelingen, en stompte mij daarnaast af en toe krachtig in de maagstreek, om te controleren of ik nog in goede gezondheid verkeerde. Nu is ze chirurg, en op vakantie in Japan. Onderweg naar Umeda, waar ik haar zou treffen, nam ik de de paperassen van dokter N. door. Niks nieuws onder de zon, natuurlijk. Per abuis had hij echter op een van de formulieren een asterisk in een kolom gezet, waar, vermoedelijk door een meetfout, iets niet goed zou zijn.

Mijn lijfarts zag er uit alsof ze nog steeds 22 was, en haar nieuwe minnaar, toch bijna een decennium ouder dan ik, tot mijn ergernis ook. Bij de koffie duwde ik haar mijn resultaten onder ogen. "Je mag op vakantie niet werken", piepte haar vriendje, maar een verstandige vrouw luistert niet naar mannen die voor 1970 geboren zijn. "Je hebt helemáál geen alcoholistenlever", riep ze ongevraagd, en op een toon alsof ze zojuist de opwekking van Lazarus had bijgewoond. "Alleen je cholestrol is te hoog. Gewoon wat vaker vis eten."

"Ik eet elke dag vis."
"En vlees?"
"Óók elke dag natuurlijk! Weet je wel hoeveel maaltijden er in een dag zitten?"
"Nou?"
"Toch tenminste vijf. En het is de cultuur hè. Kinki. Kobe beef."
"Elke dag?"
"Ik werk er toch voor? Kom op! En anders ga ik maar wat eerder dood!"

Even leek ze weer het lieve, blozende meisje van weleer, toen ze geruststellend zei dat ik helemaal niet snel dood zou gaan. Daarop volgde echter een imitatie van het hersenifarct, dat mij volgens haar wel te wachten staat. Ik keek zenuwachtig om me heen, en ik was niet de enige. Na een indrukwekkende serie stuiptrekkingingen daalde een gespannen stilte over het restaurant, terwijl een sliert speeksel uit haar scheve mondhoek langzaam naar de grond zakte. "Willemijn!" snauwde ik, want zo heet ze echt, maar wil ze niet genoemd worden, "Dit is niet professioneel! En wat moet ik dan! Alleen nog maar loodvrije opium schuiven, absinth light drinken, en wortels eten, als een konijn? Ik ben een bohémien! Een cosmopoliet! Een Macher. Het mensendieet dat jij je laboratoriumratten voert is voor mij gewoon niet genoeg!"

Dit is het soort discussie dat ik niet moet aangaan. Ten eerste omdat artsen toch altijd alles beter denken te weten, en ten tweede omdat zowel mijn BMI, als mijn zogenaamde "streefgewicht" op hetzelfde blad stonden. Zouden die malle Japanse dokters nou écht denken dat ik gezonder zou zijn als 7 (zegge: zeven) kilo lichter zou zijn? Hoe het ook zij, mijn argument dat ik de verhongering nabij was hield niet lang stand. En waarom zou het ook? Ik ben bijna veertig, aan de zware kant, en wat overdadig gecholestreerd, maar zolang ik nog niet kaal word, is er hoop.

Ik ga zo maar eens een appel kopen, denk ik. Misschien eet ik hem zelfs wel op!

De boomsnoek

2007-10-15T00:38:00.000Z

Aan het begin van de zomer, nu al weer een paar maanden gelden, schrok ik wakker door het geluid van een paar duizend bouwvakkers, die in mijn achtertuintje een lege olietanker met haakse slijpers aan het demonteren waren. Althans, zo klonk het ongeveer, maar hoe ik ook zocht, geen olietanker te zien. Toch weergalmde de omgeving van een soort geluid dat, dacht ik, alleen gemaakt kon worden door het machinaal bewerken van grote hoeveelheden metaal. Toen ik, onderweg naar kantoor, mijn favoriete secretaresse tegen het lijf liep, moest ik me voorover buigen om verstaanbaar te vragen waar die herrie toch vandaan kwam. "NAN NI?", brulde ze terug, want ze verstond mij desondanks niet. "ANO SO'OON WA! NAN DESU KA?"

Mijn favoriete secretaresse, net als overigens mijn iets minder favoriete secretaresses, heeft in het halve jaar dat ik hier zit een speciale manier van vriendelijk glimlachen ontwikkeld, die kunstig in het midden laat of mijn onwetendheid nu vooral kawaii (schattig), of aho (van de pot gerukt) is, maar die in ieder geval onderstreept dat ik in het dagelijks leven volkomen van hen afhankelijk ben. Deze glimlach werd ingezet. Kijk maar, wees ze naar een boom, terwijl het kabaal onverminderd voortraasde. Op de boom zat een cicade van een centimeter of vijf, en op alle andere bomen nog duizenden meer. Wat ik toen, gelukkig, nog niet wist, is dat deze dieren, die jaren ondergronds leven en daarna in de paar dagen die hen resten zoveel mogelijk herrie maken, mij de navolgende maanden zouden leren wat het betekent een diersoort met overgave te haten.

Nu wil ik ze niet allemaal over een kam scheren, natuurlijk. Er zijn 10 soorten semi, want zo heten cicades in het Japans, die allemaal vernoemd zijn naar het geluid dat ze maken. Alleen de minmin-semi is echt irritant, vooral vanwege het krankzinnige volume van het dreinerige "minmin! minmin!". De tsoeketsoekehoosj-semi die in de herfst volwassen wordt, vind ik dan weer een sympathiek diertje, al is het maar omdat alle volwassen Japanners met enige aansporing bijzonder grappig tsoeketsoekehoosj kunnen zeggen. Op deze mooie website, zijn overigens diverse soorten te bewonderen èn te horen.

Vorige week beloofde ik dat ik deze week de bidsprinkhaan, kamakiri in het Japans, zou bespreken, en die belofte moet ik wel inlossen. Waarom dan al dat gezeur over semi? Welnu!

De kamakiri is een rank gebouwd diertje, met twee enorme voorpoten. Die poten worden niet gebruikt om te bidden, maar om andere dieren om zeep te helpen, opdringerige kindervingertjes open te rijten en, tijdens de paring, het hoofd van het mannetje af te hakken en vast op te peuzelen, terwijl diens achterlijf de bevruchting onverdroten doorzet. Nadeel van die gigantische slagwapens is dat de kamakiri zich door hun gewicht en omvang maar moeilijk voortbeweegt. Ze lopen lanzaam en houterig, en het zijn ook al geen beste vliegers. Er zit dus niets anders op dan op een boom te zitten en te wachten tot er iets smakelijks, maar onvoorzichtigs, langs komt kruipen. Ongeveer dezelfde strategie als de vaderlandse snoek, dus.

De semi, die ook in die bomen vertoeven, zijn behalve luidruchtig ook tamelijk dom, een combinatie die bij mensen overigens ook veel voorkomt. Na jaren in stilte en eenzaamheid onder de grond geleefd te hebben, willen ze alleen maar lawaai maken en paren, en passen niet goed op als ze, schor en geil, op een beoogde partner afhollen. Niets doet mij meer deugd dan te zien en te horen hoe een lompe, luidruchtige semi nog een kort kreetje slaakt en even spartelt, terwijl de kamakiripoten dwars door zijn pantser worden geslagen. En weinig is zo hartverwarmend als het gelukige gezichtje van een van mijn groene vrienden, die zich aan zijn prooi tegoed doet, zoals op de foto hierboven

Bij het schrijven dezes bereikt mij het droeve bericht dat Jan Wolkers is overleden. Hij was een man die niet van bidden, maar wel van sprinkhanen hield. Het omgekeerde komt meer voor, helaas, en alleen al daarom is zijn verscheiden een groot gemis.

Knorrende beesten

2007-10-10T20:49:00.002Z

Na lezing van de websites van diverse Nederlandse dagbladen, moet ik concluderen dat mijn vaderland in de ban is van een tweetal prangende kwesties. Ten eerste, hebben wij wel een nationale identiteit? Ten tweede, hoe moet dat nu met al die wilde zwijnen in Ermelo? Beide vragen raken direct aan mijn deskundigheid, dus ik zal even uitleggen hoe dit nu allemaal moet en zit, opdat Nederland zich weer met belangrijker zaken bezig kan houden.

De identiteit. Natuurlijk! Na alles wat we samen meegemaakt hebben! Elisabeths vloed, de 80-jarige oorlog, de Vetkopers tegen de Schieringers, Rembrandt, Arnoudt de Dikke, het mirakel van Amsterdam en de slag bij het nog Heiliger Lee! Dat neemt toch zeker niemand ons meer af? Let wel; ik diskrimmeneer niet. Je kunt met iedereen samen zijn, ook met mensen die je geschiedenis niet delen. Turken, bijvoorbeeld, hebben een heel andere geschiedenis, hoewel ze het er geloof ik onderling niet helemaal over eens zijn welke. Of neem mensen uit Venlo. Het ligt om de hoek, natuurlijk, maar dat ze pas sinds de 18e eeuw met ons samen zijn, dat merk je toch. Het is niet dat ze hun best niet doen hoor, want menigeen hangt de hoofddoek in de wilgen, of blondeert zijn haar. Toch blijven het, laten we zeggen, allochtonen, die vaak erg rare dingen zeggen. Gelukkig gaat de staatssecretaris nu vaart achter de inburgering zetten. Wij kaaskoppen weten van aanpakken!

De zwijnen. Laat u niet gek maken! Wilde zwijnen zijn niet eng, wilde zwijnen zijn gezellig. Ik woon, zoals bekend, op een berg nabij Osaka, en hier stikt het van de zwijnen. Wat blijkt? Het zijn aardige beesten, die niemand kwaad doen. We hebben een hek om de universiteit moeten zetten, dat wel, want anders komen ze het zwerfvuil opeten en het gazon omwroeten, maar verder geen klachten. Laatst heb ik een jong exemplaar op de foto gezet, in een buitenwijk van Kobe. Schatje, toch? En als we hier, in een megapolis van 11,3 miljoen mensen, zij aan zij met wilde zwijnen kunnen leven, moet dat in Ermelo (26.000 inw.) toch ook kunnen? Nou dan.

Wilde zwijnen zijn niet de enige dieren die hier voorkomen. De komende weken zal ik me dan ook onledig houden met het fotograferen en beschrijven van de fauna rond mijn huis, ter lering en vermaak van mijn geachte landgenoten. Volgende week: de bidsprinkhaan.

Staat netjes

2007-09-12T08:47:00.000Z

Japan staat bekend als het land van Karooshi, of dood door overwerk. Japanners melden graag trots, en buitenlanders met afschuw, dat hier te lande zó hard wordt gewerkt, dat menigeen er dood bij neervalt. In de praktijk valt dat mee. Japan heeft bijna de laagste arbeidsproductiviteit van de geïndustrialiseerde wereld en dat is geen wonder. Niet alleen bestaan er erg veel banen waarvan de toegevoegde waarde twijfelachtig is, zoals buiger, klaar-over ondersteuner of fietsenrechtzetter, maar Japanners werken bovendien erg vaak niet. Dat heet dan geen vakantie, natuurlijk, maar in de zomer zijn hier in de praktijk geen zaken te doen. Een minderheid van workaholics daargelaten, doen de meeste mensen het rustig aan. Het is ook veel te warm om je druk te maken.

Geen wonder dat ik, vandaag, mijn eerste vergadering in maanden had. Die duurde maar drie minuten, dus er bleef een uur over om met mijn gebruinde collega's de Japanse politiek te bespreken. Dat was zeer de moeite waard, want enige minuten voor aanvang kwam het bericht binnen dat premier Abe zich genoodzaakt heeft gezien af te treden. Aangezien mijn collega's bijna allemaal behoorlijk tot uiterst links zijn, was de stemming uitstekend. Abe, en zijn partij de LDP, vertegenwoordigen niet de fraaiste zijde van de Japanse politiek. Goedbeschouwd is het een griezelige, nationalistische coterie van oudere heren, die zich door allianties met psychopatisch en religieus rechts al decennia van de macht weten te verzekeren.

Voor de standpunten van Abe Shinzo heb ik, hoewel ik toch aardig rechts uit de hoek kan komen, niet de minste sympathie. Zijn neiging de oorlogsgeschiedenis ten faveure van Japan te herschrijven, de schooljeugd vaderlandsliefde bij te brengen en de vrijhandel in te perken kunnen bij een weldenkend mens alleen walging teweeg brengen. Maar toch. Iedere foto die ik van de man zie vervult me met medelijden. Geen politicus kijkt zo consistent verdrietig als Abe. En dan bedoel ik niet huilen als kijksport, waar Winnie Sorgdrager zo goed in was, maar een echt tragische oogopslag -of beter neerslag.

Hij heeft het, in het kleine jaar dat hij het voor het zeggen had, ook niet makkelijk gehad. Dat de halve pensioenhuishouding van Japan zoek is, is zijn schuld niet. Dat er in een paar maanden tijd niet minder dan vier opeenvolgende ministers van landbouw in corruptieschandalen belandden ook niet echt. (En dan bedoel ik clandestiene corruptie, niet de gelegaliseerde misdadigheid die, in de rijke wereld, inherent lijkt te zijn aan het beroep.) Al was hij zo flamboyant geweest als zijn leermeester Koizumi, of net zo fascistoïde, dan nog had hij de tussentijdse verkiezingen verloren. Uiteindelijk is hij gesneuveld op de bijrol die de Japanse marine vervult als tankstation voor Amerikaanse vliegtuigen in Centraal Azië.

Nu is Japans premier zijn überhaupt geen mooie baan. Japan heeft, opmerkelijk genoeg, geen staatshoofd. De keizer is, volgens de grondwet, alleen symbool der natie, maar een gekozen president is er niet. Het mandaat van de premier berust op een labiele constellatie van bevlogen,maar wispelturige randdebielen die bij voortduring gepacificeerd moeten worden. Japan wordt, in de praktijk, dan ook geregeerd door een clubje ambtelijke nerds die hun positie vooral danken aan hun goede cijfers aan de universiteit van Tokyo. Politici maken nauwelijks beleid, laat staan dat ze beslissingen zouden nemen, en functioneren vooral als symbolische aanvoerdertjes.

Ongelukkige omstandigheden hebben het Abe, zelf alumnus van een derderangs universiteitje in Tokyo, en in geen enkel opzicht een hoogvlieger, moeilijk gemaakt. De hele zomer heeft hij geprobeerd te redden wat er te redden viel van de bende hele en halve criminelen, zwakbegaafden en godsdienstfanaten die zijn coalitie hadden moeten uitmaken, ongetwijfeld smalend gadegeslagen door een ambtenarencorps in wiens schaduw hij alleen maar tragischer leek te worden.

Het is voorbij. Terwijl de Japanse economie zich opmaakt om weer eens een beetje op gang te komen, druipt Abe, de Calimero van de wereldpolitiek, als een geslagen hond af. Over kerosine, de Japansche volksaard, of steekpeningen van rijstboeren hoeft hij zich niet meer druk te maken. Ik hoop dat hij doet wat wij de afgelopen maanden allemaal hebben gedaan. Beetje manga lezen, een lekkere nama biiru drinken, en ontspannen. Hopelijk terwijl de busjes met luidsprekers de verkiezingsleuzen blèren die het einde zullen inleiden van van de Liberal Democratische Partij die (met dank aan Goethe) niet liberaal, niet democratisch en al helemaal geen partij is.

Museum

2007-08-20T01:10:00.000Z

Zoals aankondigd ben ik vorige week op excursie geweest naar Tokyo, om een voedingskundig laboratorium te bezoeken. Voor het eerst in mijn leven heb ik een electronische kunstneus bediend, en tot mijn tevredenheid vastgesteld dat deze weliswaar (nog) veel groter is dan mijn eigen natuurneus, maar het nauwelijks beter doet. Verder heb ik, zeer tegen mijn gewoonte, niets omgegooid of anderszins kapot gemaakt, en wel een hoop opgestoken. Zou ik, op mijn oude dag, labzindelijk geworden zijn? Dat zou mooi zijn, want wit staat me geweldig.

Het laboratorium was echter niet mijn enige doel, en des middags nam ik de tijd om, ter lering en vermaak, in alle rust het wetenschaps- en natuurmuseum in het Ueno-park te bezoeken. Dat vond ik reuze slim van mezelf, want de bevolking van Tokyo was deze week grotendeels naar het platteland vertrokken vanwege de obon, en bovendien was het veel te heet om naar buiten te gaan. Terwijl ik door het uitgestorven Ueno liep, dacht ik even dat ik kauwgom aan mijn zolen had, maar dat bleek smeltend asfalt te zijn. Logisch ook. In Japan ligt namelijk geen kauwgom, hondepoep en andere smerigheid op straat.

De toegangsprijs van het museum is 600 yen, ongeveer vier euro. Tot mijn verbijstering moest ik voor de kaartjesautomaat in de rij staan, temidden van honderden Japanners. Mij was al snel duidelijk waarom; het hele gebouwencomplex wordt continu op koelceltemperatuur gehouden door een gigantische airco, die een beetje op de hoogovens bij IJmuiden lijkt. Die lage temperatuur is ongetwijfeld heel goed voor de collectie, maar vooral ook om de bevolking op de warmste dagen van het jaar het museum binnen te lokken.

Druk, dus, en velen hadden kinderen meegebracht. Terecht overigens, want dit museum heeft een even simpel als briljant educatief beleid: als je er niet aan mag komen, zetten ze er een hek voor. Veel hekken staan er niet. Het gevolg hiervan is dat je alle tien (!) gigantische verdiepingen bezoekt temidden van een krioelende biomassa van duizenden Japanse kindertjes. Of het nu een electriseermachine, een model van een vulkaan, of een educatief uiteengepulkte koe is, er zitten kinderen op, onder, of in.

Toch is het museum nergens infantiel. Vooral op ooghoogte wordt serieus tentoongesteld en uitgelegd. En als je dan een keertje iets niet helemaal snapt, omdat je vergeten bent wat RNA is? Geen punt! Dan loop je gezellig achter de kindertjes aan naar de Inleiding Genetica, en kun je op je knieën rustig nalezen hoe het ook al weer zat. Als je Japans kunt tenminste, wat ik helaas niet zo goed kan, maar ik vergeet natuurlijk niet wat RNA is. Het moet uit de lengte of de breedte komen, namelijk. Òf je kunt Japans, òf je vergeet niet wat RNA is.

Mij overviel in Tokyo een gevoel van enorme tevredenheid. Ik had het maar getroffen. Ik heb een fraaie neus, die prima werk levert. Ik weet wat gaschromatografie en RNA zijn, en waar Rasquert ligt, en wie Albert de Dikke was. Als klap op de vuurpijl was ik, zonder overdrijving, in het mooiste museum ter wereld. Voldaan ging ik op een bankje zitten kijken naar het geraamte van een immense potvis. Een jongetje van een jaar of drie kwam er bij zitten en staarde ingespannen eerst naar mijn neus, toen naar het geraamte. Altijd bereid met een fan te praten zei ik, in keurig Japans: "vet cool, hè?" Even dacht mijn jonge vriend na en sprak toen enthousiast "het is een hele grote vis!"

Geschrokken keek ik om me heen. Waar zijn grote mensen als je ze nodig hebt? Maar toen realiseerde ik mij weer dat ik zelf een groot mens ben. Ìk moest dit jongetje verlossen uit zijn onwetendheid en uitleggen dat we hier niet met een vis van doen hadden. Maar wat is levendbarend in het Japans? En kieuw? En warmbloedig? Melk? Penis? En, bij nadere overweging, wat is neus eigenlijk in het Japans?

Neus heb ik thuis opgezocht, dat is hana. Maar de magie was weg. Ik ben natuurlijk zeer geleerd, volgens mijn identiteitskaart zelfs een heuse professor, maar ik kan hier te lande nog geen pizza bestellen. Bovendien, met al mijn geleerdheid, heb ik hier in Japan nog aanzienlijk minder briljante onderzoeken afgerond dan gepland. Nul stuks, eigenlijk. Ik zal de komende tijd hard aan het werk moeten, en op de koop toe elke dag een karakter leren. Anders zal ik, vrees ik, de komende eeuwen alleen nog maar herinnerd worden om diverse legendarische uitsteeksels aan mijn lichaam. En dat zou jammer zijn.

Oh, bon!

2007-08-14T02:47:00.000Z

"Ik ben maar één keer per jaar Boeddhist", snuift professor A., "en dat is als ik een smoes nodig heb om onder die vervloekte kerstfeesten uit te komen." Sinds enige weken is, tengevolge van een universitaire herstructurering, en waar heb je anders een universiteit voor, professor A. mijn direct leidinggevende. Het deed mij deugd hem vanochtend te treffen onder een ruisende palmboom op de verder uitgestorven campus, en het genoegen bleek wederzijds. De kerstboeddhist A. vindt het, net als ik, nergens voor nodig te stoppen met werken ter gelegenheid van de obon, die gisteren begonnen is.

De obon is het jaarlijkse vooroudervereringsfeest. Iedereen gaat naar de woonplaats van zijn of haar familie, om ter plaatse een paar dagen lang voorouders te vereren. A. niet. "Allemaal flauwekul! Bullshit! Ik bel mijn ouders even, vraag of ze toevallig al dood zijn, en zeg dat ik ze dan ook niet kom vereren. Het is ronduit belachelijk. Geen hond gelooft nog in die boeddhistische onzin, maar niemand durft opa en oma teleur te stellen, en gewoon weg te blijven." A. heeft van dergelijke sentimenten geen last. Vermoedelijk heeft deze man, momenteel met okergeel geverfd haar, hardroze oorbel, paarse zonnebril en gekleed in een T-Shirt met de opdruk Revolt to Survive, opa en oma al wel een paar keer eerder teleurgesteld. Daar vraag ik maar niet naar.

Helemaal vermijden kunnen we de obon echter niet. De systeembeheerders, ook geen religieuze fanatici, grijpen de obon aan om morgen en overmorgen het netwerk op te lappen, en hebben ons vriendelijk verzocht toch maar even op te hoepelen. Dat komt eigenlijk ook wel goed uit. Mijn Tokyose vriendin S. doet ook niet aan de obon, en heeft me uitgenodigd haar op te zoeken in haar voedingskundige laboratorium. Het zijn, naar verluidt, de beste dagen om de megapolis te bezoeken, omdat de halve bevolking ofwel met de extra ingezette kogeltreinen, ofwel in schier eindeloze files, naar het platteland vertrokken is, om reeds lang overleden agrarische overgrootouders te bewieroken. Een buitenkans voor mij om, in alle rust, het beroemde natuurmuseum van Tokyo te bezoeken, en mij door S. te laten inwijden in de wond're wereld van de gaschromatografie.

Een van de opmerkelijkste aspecten van Japanse religiositeit is dat doorsnee Japanner er minstens twee of drie religies op na houdt, allemaal op z'n elfendertigst beleden. Boeddhisme, dat ernstig, kaal en in wezen atheïstisch is, doet het goed bij uitvaarten, en andere serieuze zaken. Shintoïsme, een animistische, tegenwoordig nogal lichtvoetige godsdienst, waarin duizenden kami vereerd worden, is dan weer ideaal als je je graag periodiek klemzuipt, om vervolgens met je lallende vrienden een houten dildo van 25 meter tegen een modderige helling op te slepen. Lachen! Trouwen doet men inmiddels overwegend christelijk, want dat is dan weer romantisch. De plaatselijke dominee doet daar niet moeilijk over. "Christenen maken hier maar 1 procent van de bevolking uit", vertrouwde hij mij na 15 bier toe, "dus als we het met de rest gezellig hebben, is er al veel gewonnen."

Japanners zien er geen been in om, tijdens de boeddhistische feestdagen, de shintoïstische goden even op een zijspoor te zetten. Helaas werken de weer-kami dit jaar slecht mee aan hun degradatie. Het is bijna veertig graden in de schaduw, en ouden van dagen, zieken en zwangeressen is nadrukkelijk aanbevolen binnen te blijven. De begraafplaats naast mijn huis ligt er verlaten bij; bij dit warme weer hebben de, nota bene gecremeerde, voorouders het nakijken. Overal hoor je de airco's op volle kracht werken, en uit de volle huizen komen de geluiden van landerige, inmiddels strontvervelende kinderen, ruzieënde stellen en zeurende (schoon)ouders.

Mij is wel eens te verstaan gegeven dat mijn a-religieuze wereldvisie mij tot een arm, beklagenswaardig mens maakt. Daar denk ik graag aan, deze dagen. Met een koelkast vol koude pils, een airco waar je ijspegels mee kunt maken, 10 ongelezen romans, en alle dagen zon, zwelg ik in mijn spirituele armoede.

Steek los

2007-07-28T11:38:00.000Z

"Het is een festonsteek!" Mijn moeder is vol vertrouwen. Al tien jaar lang kent zij haar pincode niet, maar typt een festonsteek, wat het ook zijn moge, op het toetsenbordje van de pinautomaat. De eerste Japanse pinautomaat, waar de nummers naast elkaar stonden, was dan ook een probleem: de festonsteek bleek zo, op rij, wat moeilijk te reconstrueren. Zij weet echter van geen ophouden. "Ik weet het best hoor. Het is een festonsteek. Die ken je toch wel? Ik ben nu even in de war, maar ik kom er zo weer op."

Op het dakterras van een wolkenkrabber in Tokyo, tekenen mijn broertje en ik een Nederlands pintoetsenbordje voor haar. Met grote zekerheid vliegen eerst haar vingers, dan een pen, over onze tekening. "Zie je wel, ik weet het best", zegt ze triomfantelijk, nadat Frank en ik de vier nummers op een rijtje hebben gezet. "Of begin ik altijd ergens anders?" De twijfel verdwijnt in het stadsgeruis.

De volgende ochtend, in Omote-Sando, is ze nog steeds vol vertrouwen. Het is, als ik mijn broer mag geloven, reeds de achtste geldautomaat die ze bezoekt. "Ik denk dat deze kapot is." De tweede automaat geeft echter hetzelfde resultaat. Mijn broertje werkt in het Europees parlement, en heeft derhalve een engelengeduld, maar ik stap uit de airconditioning van de bank op de bloedhete straat, om, tegen alle fysiologie in, af te koelen. De volgende dag mailt mijn vader, altijd behulpzaam, een foto van een Nederlandse pinautomaat. Zonder soelaas.

Het was wat stil hier, op mijn weblog, de laatste tijd, omdat mijn geliefde verwanten mij momenteel bezoeken. De afgelopen weken zocht ik, overal in Japan, naar restaurants die eten serveerden zonder ui, zonder bleekselderij, zonder rode kool, zonder vis (!), met bestek, en zonder al te uitgesproken smaakmakers. Ik liep, eindeloos traag, langs talloze monumenten, steeds wachtend tot de éne foto ook was gemaakt en, natuurlijk, zoals bij thuiskomst meestal bleek, mislukt.

Toch zal ik ze missen. Ze spreken, hoe gebrekkig ook, Nederlands, en dat hoor je hier maar weinig. Het zijn vaak trage, maar altijd vrolijke mensen, en ik heb meer van Japan gezien dan in de vier maanden dat ik hier heb gewerkt. Overmorgen gaan ze weer naar huis. Over tien dagen is Mijn Moeder weer gewoon Juf Heleen, en moeten 29 jeugdige analfabeten leren lezen en schrijven. En dat lukt, tot mijn verbijstering, elk jaar weer. Zoals Maria onbezwangerd de Heiland baarde (as if!), leert mijn moeder, die geen vier cijfers uit haar hoofd kan leren in tien jaar, 29 kinderen lezen en schrijven in elf maanden.

Er is veel kritiek op de PABO's, heden ten dage, en terecht. Maar het Wonder van Onderwijs kan, blijkbaar, voltrokken worden door onwaarschijnlijke onderwijzers. Daar zijn ik en talloze anderen, en over een jaar weer 29 meer, het levend bewijs van.

Tellen

2007-07-01T05:37:00.000Z

Na het bier en het schrift is de grootste uitvinding van de mensheid zonder twijfel het indo-arabisch numeriek systeem. Iedereen die wel eens met romeinse cijfers heeft geprobeerd te rekenen weet hoe veel beter de oosterse methode werkt. Probeer voor de aardigheid maar eens de som, "ik heb 647 sestertiën op een spaarrekening gezet tegen 4,75% rente 'sjaars, hoeveel geld heb ik na 11 jaar?", in het Romeins uit te rekenen. Of, als dat te moeilijk is, probeer eens de bindingspremie van Jo Ritzen uit te schrijven. Pittig hè?

Het is geen wonder dat dit even prachtige als geniale cijfersysteem overal ingang heeft gevonden. Natuurlijk, 90 is in het Frans uitgesproken nog steeds viertwintigtien en in het Deens vijfdetwintighalf, maar eenmaal opgeschreven is het hetzelfde. Op 10.000 kilometer van mijn lagere school kan ik moeiteloos de sommetjes maken die ik daar ook al maakte, en in de bekende tien tekentjes noteren. Iedereen begrijpt het.

De link met het gesproken Japans blijft echter moeilijk. Niet alleen zijn er tientallen verschillende sets telwoorden, bijvoorbeeld om "kleine ronde dingen" of "grote dieren" te tellen, maar men heeft hier daarnaast sterk de neiging in tienduizenden (man) te denken. Waar wij vijftigduizend zeggen, zegt de Japanner vijfman. "Veel" wordt niet uitgedrukt in milioenen, maar in tienmiljoenen, of senmans. Lijkt simpel, maar in gesprekken zit je voortdurend een factor tien verkeerd. Japanners zijn dat gewend, letten goed op, en vragen vaak een getal te herhalen. Dat gaat bijna altijd goed.

Deze week stond ik in mijn kantoortje, voor mijn schoolbord, een paar bestuurskundigen en politicologen uit te leggen hoe Nederland bestuurlijk in elkaar zit. Eitje. Natuurlijk, de burgemeesterbenoeming is een beetje schimmig, maar verder is het een alledaags bicameraal stelsel, dat een gepromoveerde politicoloog moeiteloos doorgrondt. Pas bij de ministers- en staatssecretarissenposten gaat het mis.

Grotestedenbeleid. Voor de grote steden! Makkie. "Hoe groot?" Dat variëert, natuurlijk, Amsterdam is bijna 80man mensen, Zwolle 10man, en Zaanstad, eh.... "Nee, je bedoelt 800man, 100man" Neenee, ik zeg het goed hoor! Grotestedenbeleid is namelijk ook voor iets minder grote steden. "Steden?" Ja, nee, kijk, jullie moeten je voorstellen, onze stad zou al een heel grote stad zijn in Oranda, groter dan Den Haag! Vroeger telden ook alleen die grote steden als grote steden, maar toen zat dee-rokudjuuroku nog in de regering. Nu zijn eigenlijk alle steden officieel groot, behalve Hindeloopen.

"Bedoel je eigenlijk niet gewoon wijken?" Neenee, die heten de deelgemeenten in Oranda. Afgekeken van London! Maar dan kleiner. Ongeveer sen keer zo klein. Of nog iets kleiner. En die hebben dan weer allemaal een eigen parlementje. Leuk hè?

"Gezellig! Zeg, ik ga trouwens naar Nederland op vakantie, met de kinderen, waar moet ik nou echt heen?" Nou, eh, de grote trekpleisters hè, Rijksmuseum, Natuurmuseum Groningen, Paleis op de Dam, en veel Japanners vinden Madurodam erg leuk. "Madoelodamu?" Ja, is héél leuk! nèt Nederland, maar dan klein!

Stad

2007-06-26T03:46:00.000Z

Zoals het een historicus betaamt ben ik geboren aan de Ubbo-Emmiussingel te Groningen. Dit is belangrijker dan het lijkt; de vooraanstaande historicus B., bijvoorbeeld, is niét aan de Ubbo Emmiussingel geboren, en heeft zich uit frustratie daarover in een straat gevestigd die naar een andere illustere collega, Fruin, vernoemd is. Hoe het ook zij, u moet mijn geboortehuis nodig eens in het echt gaan bekijken. Hiertoe reist u, bij voorkeur eerste klas, per trein naar Groningen. Als u het station uitstapt, ziet u aan de overkant van het water meteen de fraaie Jugendstilvilla liggen waarin ik ter wereld ben gekomen. (Als ik dan toch geboren word, doe ik dat, natuurlijk, in Jugendstil.) Toen ik, jaren geleden, de stad verliet, deed ik dat in de hoop ooit, in de verre toekomst, terug te keren, en dit huis te betrekken.

Maar waarom zou ik eigenlijk nog? Nog los van het feit dat ik de aanzienlijke puut geld niet heb, waarmee ik het pand zou kunnen kopen of huren, hoef ik ook niet meer zo nodig terug naar Stad. Groningen was eeuwenlang een baken van beschaving, cultuur en intellect in de zompige woestenij die zich, grofweg, van Utrecht tot Hamburg uitstrekt. De singels, aangelegd na het slechten van de stadswallen, behoren tot de fraaiste straten van de toch al niet lelijke stad. Maar sinds enige dagen weet ik zeker wat ik al enige tijd angstig vermoedde; de singels verliezen hun glans en de stad verkeert in, onomkeerbaar, verval.

Blijft u nog nog even op de Ubbo Emmiussingel. Uw retourtje is toch de hele dag geldig en ramptoerisme kan heel onderhoudend zijn, dus loop even door tot het eind, waar de Praediniussingel begint. Daar staat een lelijk museumgebouw, met een prachtig museum erin. "Natuurmuseum" staat er boven de deur, en daar is geen woord van gelogen. In dit museum kom ik al sinds mijn prille jeugd. Ik ben er niet direct uit het kraambed naar toe gedragen, maar dat was toch vooral omdat het museum in '76 verder weg, bij de Prinsentuin, gevestigd was. Lang liet mijn komst in ieder geval niet op zich wachten, en ook als volwassene, of wat daar voor moet doorgaan, bezocht ik het museum geregeld.

In de loop van die dertig jaar zag ik het museum veranderen. Het leek wel of het iedere keer iets meer een educatieve instelling, iets minder een ouderwets museum was. Ik ben daar niet zo'n fan van; de magie van een museum is toch vooral dat het een mysterieuze schatkamer is waarin je, helaas onder het wakend oog van een suppoost, mag rondkijken. Als dat niet leerzaam genoeg is, zou ik er liever een paar capabele onderwijzers uitzetten, dan de tentoonstellingsruimtes vullen met fleurig opgeschilderd multiplex en stapels gefotokopiëerde speurtochten. Een reactionaire opinie, natuurlijk, maar ik bèn dan ook tamelijk reactionair.

Dat bleek eens te meer toen ik hoorde, via het weblog van mijn kleine broertje, dat het regerend, uiterst progressief, college besloten heeft het museum botweg te sluiten. Het museum, ik verzin het niet, draagt namelijk "onvoldoende bij aan het bevorderen van natuur- en milieueducatie". Dit voorspelt niet veel goeds. Dat een museum ook door heuse Grote Mensen bezocht kan worden, omdat het mooi, leuk of interessant is, is in Groningen blijkbaar niet tot iedereen doorgedrongen, en dat zoiets waardevol zou kunnen zijn dus ook niet. De enige vraag is dus welk museum het volgende zal zijn. Het Groninger Museum, bijvoorbeeld, wat draagt dat eigenlijk bij aan het tekenonderwijs in de stad? Hoeveel bezoekertjes van het scheepvaartmuseum worden nu helemaal kapitein of schout-bij-nacht? En is dat hele tabaksmuseum überhaupt wel een stimulans om de schooljeugd aan het roken te krijgen? Sluiten die hap!

De tragische ondergang van het Natuurmuseum Groningen is, zelfs op duizenden kilometers afstand, enorm deprimerend. Eerst langzaam van een museum tot een opgeleukt klaslokaal gedegradeerd, vervolgens haast achteloos vernietigd door de rode horde die de stad regeert. Trots wordt gemeld dat de collectie "zo goed mogelijk behouden" moet blijven. Aanvankelijk wilden ze de hele boel namelijk gewoon in de biobak flikkeren, maar dan kom je in de knel met de afvalstoffenheffing, en het was nou juist de bedoeling om géén geld meer uit te geven aan de vluchtheuveltjes beschaving die de stad nog rijk is.

Vorige week kwam ik in de Ryoanji tempel in Kyoto een stokoude Canadees tegen, die als soldaat, kort na bevrijding, in Groningen was geweest. De bevrijding van het oude centrum was, tot zijn spijt, "a bit messy" verlopen. Ik verzekerde hem, dat dit echt geen punt was, en dat de inwoners de bevrijding nog altijd in dankbaarheid herdachten. Ondertussen dacht ik 'geeft niks meneer, alles wat de stad aan cultuur, wetenschap en geschiedenis heeft, wordt vroeger of later toch wel door de Groningers zelf gemold'. Maar dat zei ik niet, want hij had toch heel onbaatzuchtig z'n best gedaan, en ik vind het belangrijk om, ook als de omstandigheden wat tegenzitten, altijd fatsoenlijk te blijven. En dat is een opvatting die, in een zekere noordelijke provinciehoofdstad, helaas geen opgeld meer doet.

Ninja

2007-06-22T08:39:00.000Z

De historische handelsstatistieken van Japan zijn pure economenporno. Eeuwenlang vrijwel geheel afgesloten, daarna explosief gegroeid, toen volledig verwoest, en dan, na 1945, van nul tot honderd in 40 jaar. Auto's, brommers, spelcomputers, broodtrommels, robots; in een paar decennia overspoelde Japan de wereld met de prachtigste producten. Het land werd een model voor de Derde Wereld, maar meer nog voor de Verenigde Staten en Europa, wier economische prestaties in de jaren '70 steeds schriller afstaken bij het Japanse megasucces.

Van dergelijke successen worden mensen gemakkelijk overmoedig, en geleidelijk raakte Japan verzeild in een klassieke bubble. Rond 1990 werd duidelijk dat de prijs van Japanse aandelen en onroerend goed tot hysterische hoogten was gestegen, en een harde landing bleef niet uit. Een ontnuchterd, meer bescheiden en bestendig Japan herrees, en hervond een plaats in de wereldeconomie. De meeste auto's en brommers worden inmiddels elders gemaakt. Zelfs de Nissans die hier om de hoek worden verkocht zijn niet zelden in Engeland in elkaar gezet.

Softere sectoren zijn in opkomst. In plaats economenporno, exporteert Japan tegenwoordig veel mensenporno, meestal in tekenfilm- en stripvorm. Er komen veel computerspelletjes uit Japan, natuurlijk, maar ook de prachtfilms van studio Ghibli, de romans van Haruki Murakami en zelfs popmuziek. In Europa en Amerika blijft het effect niet uit; Japan is hip. Zelfs Albert Heijn verkoopt tegenwoordig, slechte, sushi.

Natuurlijk is deze ontwikkeling ook weer niet helemaal uit de lucht is komen vallen. Mishima, de Transformers, en Astroboy waren in de jaren '70 en '80 ook weer niet helemáál onbekend buiten Japan. En dan zwijg ik nog van de eeuwige superster onder de Japanse culturele exportprodcuten; de ninja. Deze sluipende, onzichtbare spion/moordenaar uit het feodale verleden is overigens in werkelijkheid een na-oorlogs verzinsel, kundig in elkaar gefabuleerd op een losse basis van samoerai-tradities en Amerikaanse westerns, maar dat doet er natuurlijk allemaal niets toe. Vet cool is nu eenmaal beter dan echt gebeurd.

Binnen Japan heeft de ninja-mythe zich geografisch toegespitst op het 17e eeuwse Nijo Jinya, de woning van de adelijke familie O. in Kyoto, waar vanaf 1670 Samoerai en andere hoogwaardigheidsbezoekers logeerden voorafgaand aan hun bezoeken aan de keizer. Dat was niet zonder risico. De Tokugawa-clan had het Shogunaat, en daarmee de politieke macht, stevig in handen, maar voor de mindere goden bleven genoeg redenen over om elkaar naar het leven te staan. Om onnodig bloedvergieten tegen te gaan, werd het huis volgebouwd met schuilplaatsen, ontsnappingsluiken en valse trappen. Tegenwoordig wordt het huis, ook door Japanners het 'ninja-huis' genoemd.

Een deel van de woning is open voor publiek, en mijn Kyootse vrienden Y. en J. besloten mij mee te nemen op de exclusieve rondleiding. Geen ninja gezien, natuurlijk, maar het huis is echt schitterend, en ik was nog diep onder de indruk toen we weer in de voortuin stonden. Daar werden wij aangesproken door een oudere, nogal beschonken Japanse dandy, in een fleurige kimono, die kalm zat te roken onder het bord waarop stond dat dat nu juist niet mocht. Dat was rijkelijk brutaal vond ik, maar de man bleek de laatste nazaat O., en de bewoner van het niet-openbare deel van het huis, te zijn. Quod licet Iovi, non licet bovi.

Hoewel hij alle reden tot goedgemutstheid had, zoals een mooie woning en gevorderde dronkenschap, vond de heer des huizes het nodig ons eens uitgebreid te onderhouden over het toenemend verval der zeden. De cultuur, zo bleek, was ten dode opgeschreven, en dat kwam door die vervloekte export. Japan was een land van geld, brommertjes en automobielen geworden, waar geen dankbaarheid jegens de kosmos meer bestond, en waar de sociale orde voorgoed verwoest was. Nee dan vroeger, voordat Japan zo nodig allerhande rotzooi moest verkopen. Dromerig wankelend staart hij in de leegte. "Toen, toen had je nog ninja's!"

Hoeksteen

2007-06-15T01:18:00.001Z

Alle Japanse achternamen, en de meeste voornamen, worden geschreven met Chinese karakters. Die karakters zijn ideogrammen - ieder teken heeft niet alleen een aantal mogelijke klanken, maar ook een of meer mogelijke betekenissen. Ik ben er inmiddels achter dat het sociaal wenselijk is bij een ontmoeting te informeren wat de karakters in iemands naam betekenen. Het is een goed, ongevaarlijk begin van een gesprek, en geeft blijk van al dan niet oprechte interesse. Bijkomend voordeel is dat ik dan meteen ook kan nagaan of de persoon in kwestie eigenlijk een speaking name heeft. (Dat is een familietrekje, vrees ik.)

Gisteravond, bijvoorbeeld, bezocht ik mijn collega Grote Blije Berg. Een perfecte naam voor de zwaarlijvige en goedlachse man in kwestie, gespecialiseerd in de intellectuele geschiedenis van de Meiji periode, maar voor het overige vooral geïnteresseerd in bier, vet eten en humor. Om zijn leven verder te veraangenamen heeft hij het aangelegd met een twaalf jaar jongere vrouw, die 15 maanden geleden het leven schonk aan hun zoon Bijzonder Blije Berg. En inderdaad, alles is leuk, in de optiek van deze peuter, vooral als het vaak wordt herhaald. Na tweehonderd keer mijn glas tegen zijn beker te hebben gestoten en "kampai!" te hebben geroepen, kreeg ik er een beetje genoeg van, maar hij vond het iedere keer weer komischer dan de voorgaande. Helaas is hij nog niet zo gewend aan lopen, en dat het tafelblad voor hem op hoofdhoogte gepositioneerd is ondervond hij bij deze gelegenheid proefondervindelijk, wat de pret even drukte. Maar al is hij dan niet voortdurend uitzinnig van vreugde, hij is het meestal wel, dus een passende naam is het.

Dit zijn geen uitzonderingen. Bij sociale gelegenheden, en waar heb je anders een universiteit voor, drommen feestvierders samen rond de extraverte juffrouw Middelpunt. Opmerkelijk genoeg is deze wilde tante een hartsvriendin van de zwijgzame juffrouw Sneeuwdorp, een even bleke als ravissante schoonheid, die zich jegens al dat volk tamelijk ijzig opstelt. Als meneer Bamboebos voorbijkomt, zijn haar in wijd uiteenstaande loten rond zijn plantaardig ogende gezicht, ontdooit ze gelukkig toch een beetje en laat zich welwillend een Smirnoff Ice aanbieden.

Niet alle namen zijn zo op hun eigenaar toegesneden. Mijn kamergenoot lust best een pilsje, en ook wel twee, maar dat hij als meneer Binnenzee door het leven gaat is overdreven. Professor Authentieke Steelpan kan niet eens koken, en mevrouw Rivieroever spreekt bij voorkeur juist oeverloos. Lange tijd rekende ik ook collega Hoeksteen tot de misplaatste namen. Een sympathieke jongen, helemaal niet kwezelachtig Christen-Democratisch, maar juist aardig, intelligent en fatsoenlijk.

Zijn hoekstenigheid ben ik deze week in een ander licht gaan zien, nadat in de faculteit een beperkt conflict losbarstte tussen, laten we zeggen, de internationaal en de niet-zo-internationaal geörienteerde geleerden. Met benijdenswaardige kalmte zat hij daar, afwisselend in uiterst formeel, archaïsch oost-Japans, dan weer in gedistingeerd Brits Engels, geen millimeter van zijn, en mijn, standpunt te wijken. Ik kon hem wel zoenen, maar dat leek me niet zo Japans, en ook niet zo stenig. Ik heb het bij een kameraadschappelijk knikje gelaten, maar weet nu wel op wie ik hier te lande kan bouwen.

Jizoo

2007-05-26T03:24:00.000Z

Ter gelegenheid van mijn promotie op 1 februari jongstleden kreeg ik van mijn ouders een digitaal fototoestel. Dat was natuurlijk geweldig, want nu kan ik foto's maken, wat eerder niet kon, en er uitzien als een volslagen nerd, wat eerder natuurlijk ook kon, maar lang niet zo goed als nu. Natuurlijk speelde in de gulheid van mijn ouders ook welbegrepen eigenbelang mee; dankzij mijn fotografische activiteiten worden zij, en allen die dit weblog lezen, voorzien van (geselecteerde) beelden uit Japan. Die foto's staan overigens hier.

Het plaatsen van foto's ging een weekje goed, maar al snel werd ik overspoeld met bemoeizuchtige, nieuwsgierige en lastige vragen. Men denkt in Nederland klaarblijkelijk dat ik naast mijn onderzoek, het onderhouden van een weblog, Japans leren, lesgeven, en stiekum schrijven aan mijn, zowel autobiografische als pornografische, roman "Het huis tussen de heuvels", ook nog wel tijd heb om allerlei vragen te beantwoorden. Dat is natuurlijk niet zo, maar zoals bekend ben ik te goed voor deze wereld.

Een van de eerste vragen was waarom die beelden op het kerkhof naast mijn huis eigenlijk rode schortjes dragen. Geen slechte vraag van de heren F. te Y. en L. te G., dat moet gezegd, en aangezien er in mijn kantoor ook een Japanse cultuursocioloog werkt, leek het antwoord ook gemakkelijk voorhanden. Collega I. keek echter moeilijk en kwam niet verder dan de mededeling dat het "iets boeddhistisch" was.

Een mijner lezers, die zeer terecht het alias "Helpman" gebruikt, kwam iets verder. Hij ontdekte een internetartikeltje waarin vermeld werd dat deze gewoonte met kindersterfte te maken heeft: "...a shrine to children who have died as infants". Dat was dus makkelijk, concludeerde hij. En hij voegde er naar aanleiding van deze foto aan toe "dat pakje met drinken was waarschijnlijk populair bij het kindje". Als dat waar is, weet ik waar het aan gestorven is, want dat was een pakje goedkope sake. Bovendien is de kindersterfte in Japan erg laag, en die malle beelden staan werkelijk overal, en niet alleen op begraafplaatsen. Er moest meer zijn.

Gelukkig namen een promovenda en een secretaresse van ons centrum mij enige tijd later mee naar Nara. Nara was in de achtste eeuw de hoofdstad van Japan en herbergt nog steeds een adembenemende collectie tempels, torens en kunstschatten uit de vroege en hoge middeleeuwen. En, natuurijk, massa's beeldjes met rode petjes, schortjes, sjerpjes en sjaaltjes. Mijn begeleidsters wisten mij meteen te vertellen dat die beeldjes Jizoo verbeelden, de Japanse naam voor Kṣitigarbha, een sympathieke Boeddhistische heiligerd, die vooral kinderen en reizigers een warm hart toedraagt. Een beetje als Sinterklaas dus eigenlijk.

Cadeaux deelt deze Japanse Sint echter niet uit, integendeel. Om allerlei redenen (op reis geweest, kind genezen van waterpokken, weemoedig na een abortus, examen gehaald enz.) keren Japanners zich, dankbaar of hoopvol, vrijgevig tot Jizoo. Bijvoorbeeld met een borrel, een pakje sigaretten of ander (wier-) rokertje, plestik speelgoed, pijpje pils of bosje bloemen. En als ze er dan toch zijn, trekken ze hem gelijk een pakje aan, dat Jizoo hopelijk lekker vindt zitten, en dat in ieder geval vrolijk kleurt in het straat- en begraafplaatsbeeld.

Vet

2007-05-22T02:13:00.000Z

Mijn kantoorgenoot H. kwijt zich van de schone taak mij te onderrichten en wegwijs te maken in de wonderen van het japanse junkfood. Heden komt hij aanzetten met de rijstbal-hotdog; een knakworstje in een soort deeghoesje, vervat in een klomp witte rijst en omwikkeld met een lap zeewier. Niet vies, niet duur en niet gezond.

Al etend spreken wij over ons onderzoek. Hij doet onderzoek naar oorlogstribunalen, en ik, onder meer, naar volksgezondheid. "Wist je, H.-san", zeg ik, "dat men in Europa denkt dat Japanners zo oud worden door hun gezonde, magere dieet?" Vanachter een berg snoepverpakkingen, chocola, koekjes en vermoedelijk nog ergens een computer, kijkt hij mij verbaasd aan. "Wiewie?" "Yes, really."

Wat begint als gewoon lachen eindigt met een hikkend hoofd dat tussen al het snoepgoed nagenoeg verdwijnt. Terwijl H. verlamd door hilariteit op zijn bureau ligt, zie ik dat buiten op straat een kar met grote poffertjes-bakplaten is verschenen. Die zijn niet voor poffertjes, weet ik, maar voor octopusballen -een soort oliebollen met een zacht stukje inktvis erin en, vooral, een keur aan vettige sauzen erop. "H.-san", zeg ik, "takoyaki desu ne?" Maar hij is al opgestaan. Denkend aan mijn steeds stijgende levensverwachting hef ik mijn buik op, en waggel achter hem aan naar buiten.

Umeda

2007-05-14T02:02:00.000Z

Aardige jongelui lijken het me. Gedrieën staan ze vrolijk te babbelen in de metro. Een beetje alternatief, maar nog net niet zo dat het aanstellerij wordt. De een een sikje, de ander een baseballpetje, en zij heeft vrolijk kort haar, en voor een Japanse jongedame überhaupt een opvallend ontruttig uiterlijk. Een diepe onderlinge vertrouwdheid spreekt uit hun conversatie.

Dat is natuurlijk prachtig, maar dat die conversatie over mij lijkt te gaan is minder prettig. Bij binnenkomst van de metro stiet ik, zoals vaak, mijn hoofd, en gebruikte vervolgens de naam des Heren tamelijk ijdel. Dat trok aandacht. En nu staan drie vrolijke Japanners, in hun onbegrijpelijke taal, pal tegenover mij over mij te praten. Dat denk ik tenminste. Verstaan kan ik ze niet, maar hoe nadrukkelijk kun je niet naar iemand kijken, en dan af en toe heel steels wel?

Normaal gesproken overkomt zoiets me niet. Op de campus van de universiteit, gekleed in een net overhemd of professorabel corduroy, gaat men er meestal van uit dat ik wèl Japans spreek, of tenminste een beetje, net als de meeste andere witte en zwarte geleerden en onderwijzers hier. In de metro echter, gehuld in een T-shirtje en een knalblauwe regenjas, een fototoestel aan een koordje om mijn nek, ben ik een streotype toerist, die redelijkerwijs geacht kan worden geen woord Japans te verstaan.

Het drietal schrikt op als de metro afremt voor een station. "Is dit Umeda al?" hoor, en versta, ik een van hen vragen. Nu kan ik niet veel zeggen in het Japans, maar wat ik kan, kan ik goed, en dit is mijn kans. "Ja hoor" zeg ik dan ook deftig, en duidelijk articulerend, "dit is station Umeda". Ik sta op, grijns malicieus in drie diepgeschokte gezichten, die nu hopelijk in de veronderstelling verkeren dat ik al het voorgaande ook heb verstaan, en loop tevreden naar de deur. Het petje weet, zich hervindend, nog net "dankuwel" te piepen.

Ik stap het perron op en stoot andermaal keihard mijn kop tegen het deurkozijn van de metro. Een Nederlands woord galmt door het station.

Sake

2007-05-12T09:48:00.000Z

Hoe oud zou ze zijn? 70? 75? Ruimschoots oud genoeg om de oorlog meegemaakt te hebben, in ieder geval. In het buurtwinkeltje dat ze drijft, zie je zelden iemand, en ik kan me nauwelijks voorstellen dat het hier, op een van de duurste lokaties in westelijk Japan, rendeert. De winkel is fors, maar het assortiment is beperkt tot chips, instant ramen, sake, bier en sigaretten. Ze is alleen 'smiddags open, en heeft geen personeel. Voor de deur staan zes automaten, die waarschijnlijk -hopelijk- nog enige omzet genereren.

Toch is ze nooit alleen. Ze staat op de stoep voor haar winkeltje en praat met de buurtbewoners. Niemand passeert de winkel zonder gesprek. Dat al die mensen hun boodschappen tweehonderd meter verderop bij de supermarkt halen, deert haar niet. Maar al zijn ze beladen met boodschappen, praten zullen ze.

De eerste keer dat ik haar winkel bezocht, werden mijn zak chips en ik meegetroond naar buiten, opdat de passerende buurtbewoners konden zien hoe groot ze wel niet zijn in Europa. De tweede keer, weken later, rekende ze mijn bakje gedroogde bami pas af nadat ze mij haar verzameling visitekaartjes van buitenlandse wetenschappers had laten zien. Een stapel van drie centimeter Canadezen, Amerikanen, Zwitsers en andere buitenlanders, die voor de nabijgelegen universiteit hadden gewerkt, en ook haar winkel hadden bezocht. Of ik niet ook? Nog nooit een Nederlander ontmoet. Zo bijzonder! Maar mijn kaartje was nog niet gedrukt.

Sinds vorige week heb ik mijn kaartje, waarop mijn naam en functie in latijns en Japans schrift staan vermeld. Vanavond had ik de sake, die volgens het recept voor inktvis met rammenas onontbeerlijk is, niet in huis. Ik toog, gewapend met een kaartje, naar haar winkeltje bij de rivier.

De keuze is beperkt tot één soort sake. De prijs is duizend yen. Niks 999, 1199, 1499, zoals bij de grootgrutter; duizend, en geen gezeik. Ik loop naar de kassa, waar een inmidels extatische Japanse bejaarde op mij wacht. Ik zet de fles neer, pak mijn portemonnee en overhandig haar, met twee handen, zoals dat hoort, mijn visitekaartje.

Een stortvloed van taal is mijn deel. Ze spreekt geen standaard Japans, maar plat Osaaks, gecombineerd met het zuidelijk-provinciale Engels van de Amerikaanse troepen die hier 55 jaar geleden geleden waren. "Sugoooooi -ain't it?" Mijn fles staat onaangeroerd op de toonbank, en thuis wacht mijn inktvis. Heb ik die wel in de koelkast gelegd, of ligt het beest reeds te gisten op het aanrecht? Tijd, voor haar, om eens een verkarend woordenboek te gaan pakken. Wil ik "Nederland" niet even voor haar in het Katakana schrijven?

Na een half uur, een stuk of tien buigingen, een diepte-interview over de tulp, en eindeloze conversatie in diverse malle dialecten, doet ze me uitgeleide. Buiten staat een man met een golden retreiver. Hij lacht mij begrijpend toe. Nog drie buigingen. Een sprintje naar brug. Als ik de helling op ben kijk ik om en zie haar, spelend met de hond, die groter is dan zijzelf. Naast haar staat een doodvemoeide salaryman schoorvoetend beleefdheden te uiten, te wachten tot hij eindelijk naar huis mag, en stiekem te hopen dat zijn hond haar bijt.

Stadskanaal

2007-05-04T04:12:00.000Z

Als scholier kwam ik eens, per abuis, in Stadskanaal terecht. Dat was geen pretje. Ik miste niet alleen een afspraak elders, maar belandde bovendien in een van de meest deprimerende nederzettingen ter wereld. Het was tyfusweder, wat mijn observaties natuurlijk een beetje kleurt, maar aantrekkelijk is Stadskanaal onder alle omstandigheden niet. Ook statistisch niet; veel werkloosheid, lage inkomens en een lage levensverwachting, je vraagt je af waarom mensen er blijven.

Is er dan niets goed aan Stadskanaal? Jawel. Henk Wijngaard is er geboren, om maar eens iets te noemen. Aan de andere kant, dat de grootste zoon van Stadskanaal tot tweemaal toe een beroep heeft gekozen, achtereenvolgens vrachwagenchauffeur en popster, dat hem qualitate qua vooral buiten zijn geboortplaats doet verwijlen, doet enige afbreuk aan deze opsteker. Nog iets aardigs; Stadskanaal is een lintdorp. Gedurende de exploitatie van de veenkoloniën werden vooral de oevers van Het Stadskanaal bebouwd. Stadskanaal, want zo ging die strook bebouwing toen ook maar heten, draagt nog steeds de sporen van deze opmerkelijke langwerpigheid. Dat toch iets bijzonders, vind ik. Hebben die mensen ook eens wat.

Vorige week dacht ik, bij het aantrekken van mijn 'er gaat niets boven Groningen' -sokken ineens "Allemaal leuk en aardig, maar zouden ze hier ook een lintdorp hebben?" Mijn eerdere zoektochten, naar onder meer Grunneger kouk, dubbele graanjenever, en suikerbieten waren op niets uitgelopen, maar een blik op de kaart was genoeg om een lintdorp te identificeren: Kobe!

Kobe, ingeklemd tussen bergen en de Stille Oceaan, is ontegenzeggelijik een lintdorp, maar op Stadskanaal lijkt het nauwelijks. Zo'n oceaan trekt een stad echt op, vind ik, en die bergrug mag er ook wezen. Tevreden wandelde ik onder de palmbomen langs de haven, at voortreffelijk Hongkongees eten, bezocht een immense tempel, en daarna de Europese wijk, die krioelde van de Japanse toeristen. (In training voor de zomer, denk ik.) Door warmte, zeewind en de wulps-conservatieve smaak van Japanse jongedames, werd ik de gehele dag getracteerd op fraaie opwaaiende zomerjurken. Cirkels in het gras heb ik niet gezien, trouwens, want de plaatselijke plantsoenendienst verstaat zijn vak.

Ik doe mijn best, echt waar, om enorm naar mijn vaderland te verlangen, maar dat gaat moeizaam. Mijn geestesoog ziet enkel vloeivelden, André Rouvoet, en onafzienbare bergen dampende hondepoep. En Stadskanaal.

Vernieuwde site

2007-05-03T08:15:00.000Z

Mijn website www.futselaar.org is vernieuwd. Commentaar is zeer welkom.

Verjaardag!

2007-04-30T04:32:00.000Z

Gisteren was het Showa-dag, de verjaardag van de vroegere keizer Hirohito. Deze feestdag (want met ingang van dit jaar is het dat) dient tot "reflectie op de periode waarin Japan zich herstelde na turbulente tijden en gedachten over haar toekomst". Weinig verrassend is deze feestdag nogal controversieel, niet in de laatste plaats onder mijn overwegend zeer linkse collega's. Reflectie is prachtig, natuurlijk, maar Hirohito was wel staatshoofd toen Japan in Azië een uiterst bloedige en volstrekt onrechtmatige imperialistische oorlog uitvocht.

Dan gaat het in Nederland beter. Na de abdicatie van Wilhelmina, die immers staatshoofd was toen Nederland in Azië een uiterst bloedige en volstrekt onrechtmatige imperialistische oorlog uitvocht, is koninginnedag blijvend naar 30 April verschoven, en dat siert Nederland.

Zou het ook daarom zijn, dat ik op Showa-dag helemaal nergens irritante, hossende dronken mensen heb gezien? Dat eenieder zich gestoken had in beschaafde vrijetijdskleding, en niet in schrijnend oranje? Vanochtend heb ik een wandelingetje naar de supermarkt gemaakt, en helemaal nergens kots, bierblikjes, glasscherven, bloedplassen, comatueuze provincialen, weggeworpen verpakkingsmateriaal of andere rotzooi gezien!

Landgenoten! In mijn hart ben ik bij jullie, de komende 24 uur, maar gelukkig niet in den vleze.

Kaft

2007-04-25T02:55:00.000Z

'En dan zeggen wij tegen de jeugd, wees toch voorzichtig met die boeken, en dan zegt de jeugd "bekijk het maar", en aan het eind van het jaar, nou, dan doen we dat dus.' Als mij iets duidelijk gemaakt moest worden als brugklassertje, was het dat we heel, heel voorzichtig moesten zijn met 'die dure boeken' die wij van het zogenaamde boekenfonds in bruikleen hadden. Bij die voorzichtigheid hoorde dat je de, o zo dure, boeken, kaftte. Met een onafzienbare stapel boeken op de keukentafel, ongeveer mijn eigen lichaamsgewicht in educatieve lectuur, probeerde mijn moeder mij liefdevol de kunst van het kaften bij te brengen. Dat lukte niet, en nooit. Er zijn blijkbaar grenzen aan mijn vermogen tot leren. Boeken kaften, kinderen baren en breien kan ik niet leren, en wil ik overigens ook niet leren. (Dat laatste komt dan wel weer goed uit, natuurlijk.)

Jaren later, als student, werkte ik een tijdje voor, laten we zeggen, een grote educatieve uitgeverij in het noorden des lands, en daar vielen de schellen mij van de ogen. Op mijn eerste dag legde een uitgever kalmpjes uit dat schoolboeken opzettelijk zo groot, zwaar, full-colour, uitgebreid en vooral duur mogelijk worden gemaakt. 'Ja, die leraren hè, die kiezen het boek immers hè, en die hoeven het toch niet zelf te betalen hè.' Die dure boeken.

Ik doe niet mee aan de Nederlandse manie om alle tegenslagjes en frustraties uit het verleden als "trauma's" te kenschetsen, maar zowel de herinnering aan de kwelling die boekenkafting is, als de wetenschap dat dit leed mij opzettelijk is aangedaan door een as van kwaad, van gewetenloze boekenboeren en perfide leerkrachten, zal ik tot mijn dood met mij meedragen. Het zal dan ook niemand verbazen, dat ik een weinig geëmotioneerd raakte gisteren, in de boekhandel boven het station. De cassiëre vroeg iets onbegrijpelijks, en ik gokte dat 'hai!' een passend antwoord zou zijn. Terwijl ze mij vriendelijk beglimlachte, kaftten haar handen vervolgens, blind, in luttele seconden de pocket die ik zojuist had aangeschaft. Gratis.

Ik weet niet hoe lang ik er heb gestaan, met het boek in mijn hand, starend naar de cassiëre, maar in ieder geval lang genoeg om haar zichtbaar in verlegenheid te brengen. Snel dreunde ik de diverse beleefdheidsfrasen op die ik geleerd heb om in het Japans dankbaarheid te betuigen, boog overdreven lang en diep, en maakte mij, verward en voldaan, uit de voeten.

Kabutoyama

2007-04-22T03:59:00.000Z

Zoals ik eerder al schreef woon ik relatief hoog, op een van de uitlopers van het Rokko-massief. Toch zijn de mij omringende heuvels overwegend laag, en vlak. Voor steile, hoge bergen, moet ik nog een paar kilometer verder het binnenland in. Dat wil zeggen, als ik geen genoegen neem met de Kabutoyama, zoals vandaag.

Wie de foto's van onze universiteit heeft bekeken, zal niet zijn ontgaan dat achter het hoofdgebouw een flinke heuvel staat. Dit is de Kabutoyama, waarbij kabuto Japans is voor de helm van een Samurai, en yama voor berg. Volgens sommige van mijn collega's dankt de berg zijn naam aan zijn vorm, volgens andere aan een mythische helmbegraving ter plaatse door keizerin Jingu, een jaar of 1800 geleden.

Dergelijke cultuurhistorische beschouwingen zijn leuk en aardig, maar de geologie van de berg is veel interessanter. Kabutoyama is wat wij Duitsers een Inselberg noemen, een in het landschap vrijstaande berg, die is ontstaan door het weg-eroderen van de omgeving. De Kabutoyama is een dode vulkaan, met een granieten kern (graniet is gestolde magma, immers) en een veel zachtere, zandsteenachtige buitenlaag. Met het voortschrijden der tijd, en wat moet tijd anders, verdwijnt het zachte materiaal en blijft een zeer steile berg over.

Ondanks het matige weer, heb ik vanochtend de Kabutoyama beklommen. Onderweg nog even gestopt bij de Kannoji-tempel, die hier al sinds de negende eeuw staat, en waar een aantal Japanners druk doende waren een staat van verlichting te bereiken. Omdat ik nog niets van de hier gangbare religies snap, vervulde de tempel mij meer met verbazing en verwarring dan met verlichting.

Erg hoog is de berg niet, eigenlijk niet eens hoog genoeg om een berg te zijn, maar als de Japanse medemens zo nadrukkelijk yama zegt, dan ga ik daar maar niet tegenin. Toch viel de beklimming niet mee. Niet alleen is de berg steil, zoals het een Inselberg betaamt, maar de buitenkant is ook nog erg zacht. Ik heb geprobeerd hier een paar verhelderende foto's van te maken.

Zittend aan de pickniktafel op de top, geraakte ik al snel in een contemplatieve bui. Zo jongen, dacht ik, nu woon je toch maar pardoes in Japan. Nou nou! En meer van dergelijke overbodige gedachten die ik normaal niet heb, en die ook meer passen bij mensen met diepgang. Ik moest, kortom, maar weer eens naar beneden, en voortaan oppassen met tempelbezoek en ijle lucht.

Toen ik mompelend naar beneden klauterde, trof ik een grijsaard, die net met de beklimming bezig was. Aan zijn serene oogopslag te zien, had hij juist de tempel bezocht, en daarbij meer verlichting gevonden dan ik. Mijn aandacht ging echter uit naar zijn handen, waarin hij twee fluoreserend gele skistokken hield. Het was mij al ter ore gekomen, maar nu heb ik het ook zelf gezien. Azië wokt Nordic!

Krekels

2007-04-20T15:56:00.000Z

Honderduizend krekels zijn nog wakker, en ik wil slapen. Ik probeer me voor te stellen dat het een applaus is, maar dat helpt niet. Hoeveel ik ook zwaai en buig op mijn balkon, het licht uit doe, het ratelen gaat door.

Ik denk dat ik een boterham met ossetong heb gegeten, maar ik kan de verpakking niet lezen. Ik ben analfabeet, overgeleverd aan de natuur en de seizoenen, en dat allemaal in het technologisch meest geavanceerde land ter wereld.

Voor krekels hebben ze hier nog geen oplossing, en tegen morgenmiddag vind ik dat waarschijnlijk maar goed ook. Maar nu niet.

Foto's

2007-04-19T09:23:00.000Z

staan hier

Zweet

2007-04-17T03:49:00.000Z

Wat is een Pocari? Is het een dier? Een individu? Het is een vraag die buitenlanders in Japan ten zeerste bezig houdt. Want wat de pocari ook moge zijn, pocari sweat is een van de populairste frisdranken in dit land. Vandaag heb ik een flesje pocarizweet gekocht, en kunnen vaststellen dat het bijzonder smerig is. Ik vraag me dan ook ten zeerste af of ik de concurrent, Calpis, überhaupt nog een kans moet geven.

Engels verkoopt, ook in Japan, maar velen zijn de taal nauwelijks machtig. Onsamenhangende en bizarre teksten en productnamen zijn het gevolg. Deze website heeft een mooie verzameling.

Denki

2007-04-15T03:06:00.000Z

Japan heeft twee grote stedelijke gebieden, elk met aanzienlijk meer inwoners dan Nederland. Kanto, met Tokyo als centrum, ligt in het noordoosten, Kansai, met Osaka als centrum, in het zuidwesten. Ik woon in Kansai, of beter gezegd, boven Kansai, op een berghelling. Vanaf mijn balkon kijk ik uit over een miljoenenstad in het laagland, en bij helder weer kan ik daarachter de Stille Oceaan zien. Aan de andere kant van mijn woning zijn vooral bergen, te steil om te bebouwen, gelukkig, en bijzonder mooi.

Het is dan ook geen wonder dat de buurt, waarin zowel mijn woning als de universiteit gelegen zijn, veel welgestelden heeft aangetrokken. BMWs en Mercedessen glijden tussen de villa's door de helling op en af, en zelfs de supermarkt wasemt weelde. Ik moge dan klein behuisd zijn, die 18 vierkante meter van mij zijn tenminste, zoals dat in het vastgoed heet, op goede stand gelegen. Dat is te merken; nergens ligt rotzooi op straat, laat staan hondepoep, het is des nachts doodstil en de mensen zijn doorgaans vriendelijk en beleefd. Ik had niet gedacht dat het mogelijk was om tegelijk een buiging te maken en een auto besturen, maar dat is het wel, en hier ter stede usance.

Drie weken lang verliet ik mijn nieuwe woonplaats niet één keer. Alles wat ik nodig heb is immers ruimschoots voorhanden, en bovendien heb ik het druk met mijn diverse werkzaamheden. Toch begon het verlangen aan me te knagen. De zee van licht die zich 'snachts beneden mij uitstrekte, de langsscheurende Shinkansen, het begon allemaal steeds aantrekkelijker te lijken. Dus wandelde ik gisterochtend opgewekt naar het station.

Reizen per trein in Japan is overweldigend. Mobiele telefoons zijn verboden, niemand eet een meegebracht patatje pinda, knipt nagels of voert luide gesprekken. Wat niet lukt in een Nederlandse stiltecoupé, lukt in Japan met een hele trein, elke dag opnieuw. Ik reisde nog in de spits ook, en stapte om tien voor negen haast uitzinnig van vreugde op het perron van Osaka Umeda. Tegen half tien vond ik, inmiddels minder vrolijk, de uitgang van datzelfde station en stond ik tussen de wolkenkrabbers, maar ook temidden van zwerfvuil, daklozen, drankzaken en fietswrakken.

In Umeda wilde ik niet blijven. Ik was een man met een doel! Ik moest naar Den-den town, het Akihabara van het westen (van Japan). Denki is Japans voor electriciteit en Den-den town is het grondgebied van de Otaku, jongens met brillen en een obsessieve voorliefde voor computers, computerspelletjes, Anime en Manga, alsmede tijdloos onhippe kleding. Den-den town grenst aan Amerika Mura, de wijk waar iedereen die conventioneel trendy is zich ophoudt, dus ik hoefde alleen de stroom van bebrilde heren te volgen door een zee van contactlenzen, piercings en cosmetica.

Den-den town tart iedere beschrijving. Electronicawinkels met eindeloze wanden met weerstandjes, handelaren in nieuwe en tweedehands computeronderdelen, tientallen winkels met plastic poppetjes van stripfiguren, playstationspelletjes, computers en geluidsinstallaties, geconcentreerd in een paar straten rond, weinig verrassend, een pornowarenhuis van vijf verdiepingen waar de doorsnee Bijenkorf of Veeendee gemakkelijk twee keer inpast.

Het is een onwerkelijke ervaring om temidden van tienduizenden nerds in een wereld van licht, kleur en lawaai te staan. Nog altijd vrolijk en verwonderd raakte ik steeds verder gedesoriënteerd. Ik at in een restaurant waar ik moest bestellen door op een knop te drukken en geld in een gleuf te gooien. Ik probeerde een computerspelletje dat verlegen jongens moet leren vrouwen te versieren (game over in level 1) en overwoog de aanschaf van een manshoge plastieken transformer.

In de trein naar huis suisde mijn hoofd nog wat, maar dat was over toen ik mijn berg begon te beklimmen. Hoewel de vogels, de waterval en de wind wel degelijk geluid maakten, klonk het hierboven luid en duidelijk naar stilte.